Ριφιφί

Ριφιφί και... Κώστας Γαβράς 

Κυριολεκτικά ρούφηξα στο Cosmote Cinema το "Ριφιφί" μία σφιχτοδεμένη σειρά από 6 επεισόδια σε σκηνοθεσία του παλιού μου γνώριμου Σωτήρη Τσαφούλια και σε "τρελό", απίστευτα ευρηματικό σενάριο των Βασίλη Ρίσβα και Δήμητρας Σακαλή. Και οι τρεις τους κατ' ουσίαν έστησαν ένα πολιτικό θρίλερ αλλά κι ένα συγκινητικό δράμα χαρακτήρων που παραπέμπει στο καλύτερο σινεμά του Κώστα Γαβρά και βέβαια στην ομώνυμη ταινία του Ζυλ Ντασέν από το 1955. Το Ριφιφί είναι εμπνευσμένο από τη διαβόητη ληστεία τράπεζας στην οδό Καλλιρρόης η οποία συγκλόνισε την Αθήνα το 1992 χωρίς να εξιχνιαστεί ποτέ αλλά και από την αληθινή ιστορία ενός ετοιμοθάνατου από λευχαιμία παιδιού το 1999 που συγκίνησε το πανελλήνιο μεν αλλά όχι και την γραφειοκρατία της τράπεζας. Η δύναμη της σειράς στηρίζεται στους τύπους και στις λιτές αλλά τόσο ουσιαστικές ερμηνείες που δημιουργούν όλοι οι πρωταγωνιστές καθώς μοιράζονται ισάξιους ρόλους. Στο κέντρο τους βέβαια δεσπόζει η Ευαγγελία Μουμούρη γύρω από την οποία στήνεται όλη η πλοκή. Μάθημα δραματικής ερμηνείας το πώς αποφεύγει το εύκολο μελό ή το overacting (υπερπαίξιμο), αυτή την κατάρα της ελληνικής τηλεόρασης.

Η Μουμούρη μού θύμισε τις ερμηνείες της Μίνας Χειμώνας στις σειρές του Νίκου Φώσκολου στον Antenna - δεκαετία του '90 - που επίσης ξεχώριζε για την λιτή αλλά τόσο ουσιαστική ερμηνεία της. Είναι όμως πάντα χαρά - αλλά και πολύτιμο μάθημα αισθητικής για το ευρύ κοινό - να βλέπεις στη μικρή οθόνη κατ' εξοχήν ηθοποιούς του θεάτρου μας όπως είναι ο μαγικός Άρης Λεμπεσόπουλος. Αλλά και ο Βλαδίμηρος Κυριακίδης, ο Πυγμαλίων Δαδακαρίδης, ο Βασίλης Χαραλαμπόπουλος, ο Χρήστος Χατζηπαναγιώτης με την ατόφια, δραματική σουρντίνα του, ο Πάνος Βλάχος κ.α. Για μένα ήταν επίσης έκπληξη να δω τον Προμηθέα Αλειφερόπουλο - που πρέπει να είναι ο γιός του φίλου μου χημικού Χάρη Αλειφερόπουλου με τον οποίο συνυπήρξαμε το '70 στο φροντιστήριο Νέον της Στοάς Πεσματζόγλου και ανιψιός της γνωστής ηθοποιού Μαρίας Αλιφέρη - σε μία τόσο λαμπρή ερμηνεία. Piccolo mondo τελικά... Ειδική μνεία στους Δήμο Γιγαντάκη και Αχιλλέα Ζέρβα για τις ερμηνείες - κλειδιά που κλέβουν την παράσταση αλλά και για τον ευφημισμό των επωνύμων τους. Όταν δείτε την σειρά, θα καταλάβετε (Σημ. ο Δήμος Γιγαντάκης είναι νάνος). Αξίζει εδώ να πω ότι ο Σωτήρης Τσαφούλιας, εκτός από σκηνοθέτης, σεναριογράφος κ.λπ είναι και επιτυχημένος επιχειρηματίας στο χώρο της ναυτιλίας. 

Συμπέρασμα: Οι δύο πρόσφατες ελληνικές σειρές, το "Ριφιφί" της Cosmote και "Η Μεγάλη Χίμαιρα" της κρατικής τηλεόρασης, είναι έτοιμες, φαντάζομαι, για διεθνή καριέρα αφού ξεχωρίζουν για την κινηματογραφική τους αρτιότητα και την υψηλή αισθητική. Άμποτε και στο Netflix το "Μυθιστόρημα των Τριών". (Κάτι δικά μου...)

Για τον Καραγάτση

Χίμαιρες 

Ο σταθερά επίκαιρος Γκυ Ντεμπόρ γράφει στο πασίγνωστο, ανατρεπτικό του δοκίμιο "Η κοινωνία του θεάματος" ότι το θέαμα έγινε για ν' ακυρώνει τον λόγο... ή κάπως έτσι. Βλέποντας στο Ertflix τα τρία επεισόδια της Μεγάλης Χίμαιρας διαπίστωσα γοητευμένος πως λόγος και εικόνα μπορούν ισότιμα να συνυπάρξουν και να αλληλοσυμπληρώνονται. Η "Μεγάλη Χίμαιρα" γράφτηκε από τον νεαρό τότε Μ. Καραγάτση (1908 - 1960) στα 1936 ταράζοντας τα νερά της φοβικής και άκρως συντηρητικής κοινωνίας του Μεσοπολέμου. Είχε προηγηθεί ο Λιάπκιν, το 1933. Με τον ερωτισμό αλλά και την απέλπιδα επιθυμία του ανέφικτου να κυριαρχούν μαζί με την φροϋδική ηδονή που επιζητεί τον θάνατο για να ολοκληρωθεί. Αλλά κι εκείνο τον ηδυπαθή κοσμοπολιτισμό που δεν βολεύει τα ελληνοχριστιανικά ιδεώδη και δεν βολεύεται σ' αυτά. Που αναζητεί το ταξίδι και τη φυγή με όποιο κόστος, σαν τον μοναδικό τρόπο του να ζει κανείς έξω από συμβάσεις.

Λάτρεψα τον πολυγραφότατο Καραγάτση σε κάθε του συγγραφική εκδοχή - ακόμη και στο άνισο Μυθιστόρημα των Τεσσάρων του 1958 όπου έγραψε το πιο απρόβλεπτο τμήμα - και ήθελα να μάθω όσα το δυνατόν περισσότερα γι' αυτόν από την σεμνή και διακριτική σύζυγο του, την ζωγράφο Νίκη Καραγάτση - ήταν μαζί από το 1935 - όταν την συναντούσα μια φορά την εβδομάδα στο Παγκράτι και το ανοιχτό σαλόνι του συλλέκτη Χατζάρα. Δεκαετία του '80 με τον σοβαρό και βαρύ "Μίτια" νεκρό από το 1960 σε ηλικία μόλις 52 ετών και τη μικροκαμωμένη Νίκη, πάντα ντυμένη στα σκούρα χρώματα, να συνοδεύεται από τις φίλες της ζωγράφους, Εύα Μπουλγουρά, ξαδέλφη του Μποστ, Ρέα Λεονταρίτου, υπερήφανη μαθήτρια του Παρθένη, Λίντα Βακιρτζή, πρώτη γυναίκα του Γιώργου Βακιρτζή και Μαρία Πωπ. Αργότερα γνώρισα και την κόρη τους Μαρίνα, στο σπίτι του επίσης συλλέκτη Φίλιππου Κουτσίνα, φίλη του Τσαρούχη και του Ελύτη και του Μόραλη και βέβαια τον άντρα της Φίλιππο Τάρλοου, της "εικαστικής σχολής των Αθηνών", κατά την Ελένη Βακαλό. Γιατί τα θυμάμαι όλα αυτά; Προς τί όλο αυτό το  συναξάρι των νεκρών;

 Μα με αφορμή την αισθητικότατη, πανάκριβη - με κάθε έννοια - σειρά της ΕΡΤ με την εξαιρετική ατμόσφαιρα και τις σπουδαίες ερμηνείες που δεν προδίδει το βιβλίο - απεναντίας - και του προσθέτει νέες προοπτικές. Δημιουργώντας ισάξιο έργο. Τον σκηνοθέτη Βαρδή Μαρινάκη τον είχα πρωτοεντοπίσει από τον αείμνηστο Νίκο Κούνδουρο - άλλος ένας μεγάλος απών - όταν με έσερνε στην Ταινιοθήκη για να δω το Μαύρο Λιβάδι (2009) για δεύτερη φορά. Χαίρομαι για τη πρόοδο του και του σφίγγω το χέρι. Είναι μόλις 52 ετών.

Χαίρομαι επίσης για την δικαίωση του Καραγάτση για μία ακόμη φορά. Ιδιαίτερα μετά την περσινή woke καταλαλιά. Και δεν κρύβω πως ήταν ο Καραγάτσης που με ώθησε να επιδιώξω πάλι, μαζί με τον φίλο Γιώργο Αριστηνό, την χίμαιρα ενός σπονδυλωτού, τολμηρού αφηγήματος που να αμφισβητεί νόρμες και κανόνες μιλώντας γιατί άλλο; Για το πένθος του έρωτα και το ανεξήγητο του θανάτου. Καταθέτοντας όμως έναν λόγο που να θίγει τα αδιέξοδα του σήμερα. (Εξ ου και ο τρίτος και τελευταίος συγγραφέας είναι η Α.Ι με την καθοδήγηση του Μάνου Ιωαννίδη). 

Πρέπει εδώ να πούμε ότι δεν μπορεί να υπάρχει απόλυτη μεταφορά της λογοτεχνίας στο σελιλόιντ. Υπάρχουν όμως επιτυχημένες ή αποτυχημένες ερμηνείες ενός βιβλίου. Για παράδειγμα το βιβλίο "Όσα παίρνει ο άνεμος" ευτύχησε υπεράγαν ως φιλμ. Προσωπικά θεωρώ ως ιδανική μεταφορά στο σινεμά το μυθιστόρημα του Μάλκολμ Λόουρυ του 1947 "Κάτω από το Ηφαίστειο". Και βέβαια αναφέρομαι στην ταινία του Τζον Χιούστον που όμως γυρίστηκε σαράντα χρόνια μετά.

ΥΓ 1. Μιλώντας για εφηβικές τρέλες που εξάλλου είναι γνώρισμα κάθε γενιάς και εποχής αναφέρω εδώ ένα παράπτωμα του ατίθασου μαθητή Μ. Καραγάτση αλλά και της φοβερής τιμωρίας που του επεφύλαξε ο πατέρας του γι' αυτό. Ο πατέρας του Μίτια ήταν διευθυντής τράπεζας και υπηρέτησε κατά καιρούς στα Τρίκαλα, στον Πύργο, στο Αίγιο, στη Λάρισα, στη Θεσσαλονίκη, στην Κρήτη. Το Δημοτικό ο μελλοντικός συγγραφέας το παρακολούθησε στο Αρσάκειο της Λάρισας, όμως τα γυμνασιακά του χρόνια —από το 1922 έως το 1924— τα πέρασε στη Θεσσαλονίκη. Γιατί; Γιατί εκεί τον έστειλε ο πατέρας του για τιμωρία. Είχε, βλέπετε, πλαστογραφήσει την υπογραφή του σε σχολικό έλεγχο! Ανάλογα με το παράπτωμα και η τιμωρία και μάλιστα σύμφωνα με τις αρχές και τις αξίες της εποχής. Ας πούμε εδώ ότι τα καλοκαίρια της παιδικής του ηλικίας τα περνούσε στη Θεσσαλία, ειδικότερα στο χωριό Ραψάνη. Διαβάζοντας κάτω από ένα καραγάτσι, το δέντρο που του δάνεισε το ψευδώνυμο του... 

ΥΓ 2. Σκέφτομαι όλα αυτά τα ονόματα που ανέφερα πιο πάνω και τα οποία δημιούργησαν τον σύγχρονο πολιτισμό μας τόσο στο λόγο όσο και στην εικόνα, τόσο στην μουσική όσο και στην αρχιτεκτονική. Πόσοι τους γνωρίζουν σήμερα... Ακόμη χειρότερα πόσο τους προβάλλουν οι επίσημοι θεσμοί, τα μουσεία μας ή το, λεγόμενο, υπουργείο πολιτισμού. Τί θλίψη για την κατάντια του πολιτισμού στη χώρα μας...

ΥΓ 3. Τί επιτυχής επιλογή η Ιταλοελληνίδα πρωταγωνίστρια. Βαριά, δύσκολη ομορφιά με τα μάτια να κερδίζουν. Τί ωραία σύμμειξη γλωσσών και σωμάτων. Ό,τι καλύτερο, ό τι πιο* "εμπειρίκειο" έχει δείξει ποτέ η ελληνική τηλεόραση. Αν, εντέλει, γίνει το βιβλίο μας σειρά στο Netflix, θα ήθελα πολύ να το γυρίσει ο Βαρδής Μαρινάκης! Χίμαιρα;

* Ο Ανδρέας Εμπειρίκος ως ποιητής υπήρξε ανάλογος του Καραγάτση στον ανυπόκριτο ερωτικό - αιρετικό λόγο. Αλλά και ο Μίτια είχε προσπαθήσει να γράψει ποίηση όμως τον απορρόφησε η λογοτεχνία. Μια λογοτεχνία που θυμίζει Hemingway, Henry Miller μα πάνω από όλα Καραγάτση!

Ελεγεία

Ελεγεία για έναν ανώνυμο βοσκό και άλλα δεινά

Κτηνοτρόφος απαγχονίστηκε προχτές στην Βροντού Πιερίας όταν του θανάτωσαν 1600 αιγοπρόβατα. Κάντε το εικόνα. Πρόκειται για σύγχρονη τραγωδία. Πρόκειται για την μεθοδευμένη έκλειψη της φύσης ως αρχέγονης υπόστασης έξω από την ανθρώπινη δράση αλλά και της αδιαμεσολάβητης σχέσης μας προς αυτή. Μια σχέση που ο τεχνοκρατικός πολιτισμός καταστρέφει. Πρόκειται για μιαν Νέμεση χωρίς Κάθαρση.
Αυτό που κατέθλιψε έως θανάτου τον βοσκό - ποιμένα, δεν ήταν η οικονομική χασούρα αλλά η απώλεια του ποιμνίου. Η καταστροφή της σχέσης. Το κόψιμο του δεσμού. Το χάσιμο του νοήματος της ζωής του. Ένα νόημα που όλοι ψάχνουμε και που στην περίπτωση του κτηνοτρόφου το αντικατέστησε με την εκούσια, προσωπική του θυσία. Μετά την ακούσια θυσία του κοπαδιού του. Διάβολε, για ψυχές μιλάμε εδώ. Έστω και αλόγων (;) όντων. Άλλος χάνει το σκυλάκι του και τρελαίνεται, άλλος τα πρόβατα του και αυτοκτονεί απ' τον καημό του όπως σπάραξε η μάνα του. Έναν καημό που ποτέ δεν θα καταλάβει το απρόσωπο, αμείλικτα ορθολογικό κράτος. Έναν καημό, τελευταία απόδειξη ανθρωπιάς. Ή καλύτερα ενσυναίσθησης του ενός έμβιου όντος προς το άλλο. Τα ως τώρα στοιχεία λένε ότι έχουν θανατωθεί - όπως έχουν θανατωθεί - πάνω από μισό εκατομμύριο ζώα! Χωρίς ουσιαστικά να κατανοήσει κανείς το γιατί και χωρίς να ανοίξει ρουθούνι. Υπάρχουν πολύ σοβαρές αντιρρήσεις και συγχρόνως έντονες καταγγελίες για πολιτικές σκοπιμότητες. Αναζητήσετε και εδώ τον ΟΠΕΚΕΠΕ και τους οπεκεπέδες. Θα μου πείτε, γι' αυτό δεν εκτρέφονται τα ζώα; Για να σφάζονται! Όμως ακόμη κι αυτή η στυγνά πρακτική διαδικασία εκμετάλλευσης του ζωικού κεφαλαίου και η ανάλωση - κατανάλωση του ακολουθεί μια κανονικότητα, έχει ένα τυπικό επιλογής και ανώδυνης θανάτωσης. Δεν χαρακτηρίζεται από αυτή την ισοπεδωτική εξολόθρευση που αγγίζει τα όρια της γενοκτονίας. Σαν τον βοσκό - σκιαγράφηση του Καλού Ποιμένα - του Παπαδιαμάντη, ο αυτόχειρας κτηνοτρόφος δεν βρίσκει νόημα ζωής μακριά από το κοπάδι του. Κι όμως. Για αυτόν και για την θυσία του εμπρός στην ακατανόητη για το μυαλό και την συνείδηση του, βία του κράτους - κανένας δεν θα κλάψει πέρα απ' την μάνα του. Κανείς δεν θα γράψει ένα θρηνητικό τραγούδι πέρα από το στωικό μοιρολόι της. Αυτοί οι άνθρωποι, οι τόσο ακατανόητοι σ' εμάς τους αστούς κανίβαλους που βλέπουμε τα ζώα τους σαν μπριζόλες ή παϊδάκια, τείνουν να εκλείψουν μαζί με το φυσικό περιβάλλον, την φύση με την οποία συνυπήρξαν αρμονικά κι όχι ανταγωνιστικά αιώνες τώρα. Όπως εκλείπουν δραματικά, δεκαετία την δεκαετία, οι αληθινοί αγρότες, οι ερωτευμένοι με την παραγωγή τους, αντικαθιστάμενοι από εργολάβους των γεωργικών εκτάσεων που χρησιμοποιούν αλλοδαπούς εργάτες και από υπέρβαρους αγροτοσυνδικαλιστές που διεκδικούν κι άλλα επιδόματα αλλά και τις προνομίες των κρατικών υπαλλήλων που τελικά είναι. Η υπαρξιακή σχέση με τη γη απέλιπε  και τα πανάκριβα τρακτέρ τα έχουν οι αρειμάνιοι ιδιοκτήτες τους για να κλείνουν τους δρόμους - όταν δεν τους διασχίζουν με τις Φεράρι που τους αγόρασε η μαμά τους. Είμαι άδικος; Υπερβάλλω; Ίσως...Δεν είμαι όμως υποκριτής όπως είναι οι περισσότεροι "αδικημένοι" ή αδικημένοι του κυρίαρχου μας συστήματος. Που πυορροεί δραματικά.

ΥΓ 1. Η αυτοχειρία του τσοπάνου στην Πιερία συνέπεσε με το αποτρόπαιο φονικό του ανήλικου στις Σέρρες ο οποίος δολοφόνησε με τις γροθιές του τις ίδιες τον ηλικιακά μεγαλύτερό του (!) δεκαεφτάρη, ερωτικό αντίζηλο. Πρόκειται για μίαν απροκάλυπτη, σωματική βία η οποία ασκείται καθημερινά στα σχολεία, στα πάρκα, στους δρόμους και αντακλά την καθόλου βία που ενδυμεί πια στην κοινωνία μας. Ο επιθετικός, εγκληματικός συχνά, τρόπος που οδηγούμε αλλά και η ανυπαρξία σχετικής αστυνόμευσης δείχνουν το βαθμό της συλλογικής παρακμής...Κι αυτή η σχεδόν θεσμοποιημένη βία φτάνει βέβαια κι ως τα κράσπεδα του κράτους του ίδιου. Του μεγάλου παραγωγού και εμπνευστή της!

ΥΓ 2. Μιλώντας για εφηβικές τρέλες που εξάλλου είναι γνώρισμα κάθε γενιάς και εποχής αναφέρω εδώ ένα παράπτωμα του ατίθασου μαθητή Μ.Καραγάτση αλλά και της φοβερής τιμωρίας που του επεφύλαξε ο πατέρας του γι' αυτό. Ο πατέρας του Καραγάτση ήταν διευθυντής τράπεζας και υπηρέτησε κατά καιρούς στα Τρίκαλα, στον Πύργο, στο Αίγιο, στη Λάρισα, στη Θεσσαλονίκη, στην Κρήτη. Το Δημοτικό ο μελλοντικός συγγραφέας το παρακολούθησε στο Αρσάκειο της Λάρισας, όμως τα γυμνασιακά του χρόνια —από το 1922 έως το 1924— τα πέρασε στη Θεσσαλονίκη. Γιατί; Γιατί εκεί τον έστειλε ο πατέρας του για τιμωρία. Είχε, βλέπετε, πλαστογραφήσει την υπογραφή του σε σχολικό έλεγχο! Ας πούμε εδώ ότι τα καλοκαίρια της παιδικής του ηλικίας τα περνούσε στη Θεσσαλία, ειδικότερα στο χωριό Ραψάνη. Διαβάζοντας κάτω από ένα καραγάτσι, το δέντρο που το δάνεισε το ψευδώνυμο του... 

Στις φωτό τα τόσο επίκαιρα έργα του Γιάννη Τζερμιά που εκτέθηκαν πρόσφατα στο Πολιτιστικό Κέντρο Μελίνα Μερκούρη.