Συνολικές προβολές σελίδας

Πέμπτη, 15 Νοεμβρίου 2018

Ζωγραφική ή φωτογραφία;











Ο Γιώργος Κατσάγγελος, καθηγητής φωτογραφίας στο ΑΠΘ, φωτογραφίζει υπό βροχή τους χωρικούς που πλένουν τα λαχανικά τους στο τεχνητό ρέμα το οποίο διασχίζει το χωριό τους από τον 14ο αι. στην επαρχία Ανχούι - Yi County. Στο βάθος έχει αρχίσει ήδη η πομπή του παραδοσιακού, κινέζικου γάμου ενώ τα σύννεφα έχουν κατέβει πολύ χαμηλά, λες για να συμμετάσχουν. Πολλές δράσεις μαζί. Προσωπικά εστίασα την σύνθεση της φωτογραφίας μου στα πρόσωπα και στο πορτοκαλί δοχείο του κέντρου. Το κίτρινο αριστερά παρεισέφρησε.
Οι τρεις πρωταγωνιστές του πρώτου επιπέδου κοιτάζουν σε διαφορετικά σημεία εκφράζοντας διαφορετικά ενδιαφέροντα. Εμβόλιμα στοιχεία όπως το μηχανάκι, ο πλαστικός σωλήνας της αποχέτευσης ή η διαφημιστική πινακίδα "αμφισβητούν" την άχρονη ιστορικότητα του στιγμιότυπου. Όμως τα βλέμματα δεν αστειεύονται. Δεν υποκρίνονται. Δεν παίζουν ρόλους όπως στο θέατρο, την ζωγραφική ή τον κινηματογράφο. Αχόρταγα διασταυρώνονται με άλλα βλέμματα, ρουφάνε το τοπίο υπαρξιακά, πρωταγωνιστούν αυτοδίκαια στην εικόνα σαν σπαρακτική αποθέωση του ότι τώρα εδώ (εδώ και τώρα) εμείς υπάρχουμε. Καθώς το προφανές, μέσω του αδήριτου ρεαλισμού της φωτογραφίας, αποθεώνεται.
Όμως κατά την άποψη μου αυτός ο απόλυτος ρεαλισμός της φωτογραφίας που είναι συγχρόνως έκφραση τεχνολογίας αλλά και μαγείας,την καθιστά αναμφίβολα την κατεξοχήν τέχνη του θανάτου. Επειδή πάντα παρουσιάζει κατά τρόπο αδιαμφισβήτητο και έγκυρο κάτι παρελθοντικό, κάτι που ήδη έγινε. Άρα λειτουργεί σαν τεκμήριο του παρελθόντος και ό τι αυτή εξεικονίζει, είναι ήδη πεπερασμένο. Δηλαδή νεκρό. Την επόμενη κιόλας στιγμή!
Σκεφτείτε: οι φωτογραφίες παρουσιάζουν τους νυν ή τους μελλοντικούς νεκρούς.
Με την ζωγραφική πάλι δεν συμβαίνει το ίδιο. Η δική της μαγεία δεν είναι τόσο άτεγκτη, τόσο αναπόδραστη αλλά λειτουργεί περισσότερο σε ένα συμβολικό, παρηγορητικό επιπέδο ακόμη και όταν υπηρετεί τον πιο μαστόρικο ρεαλισμό. Η σχέση της με τον χρόνο είναι πιο μεταφυσική, πιο "πλαστική"
καθώς μοιάζει η ίδια να επιτείνει την στιγμή στο διηνεκές. Να νικάει τρυφερά τον χρόνο και να τον υποτάσσει στον χώρο. Να τον εγκιβωτίζει εντός των θεμάτων της. Νομίζω πως το βρήκα. Στην φωτογραφία είναι ο χρόνος που δεσπόζει, στην ζωγραφική ο χώρος. Αυτός κάνει την σημασιολογική, την κρίσιμη διαφορά.
 Ένα ζωγραφισμένο πρόσωπο μοιάζει απαλλαγμένο από το βάρος, από το άχθος του χρόνου, εμφανίζεται σαν αιώνιο, ένα φωτογραφημένο όχι. Στην ζωγραφική το πρόσωπο "επιβιώνει" έστω και αν φιλοτεχνήθηκε πριν από εκατό χρόνια ή και περισσότερα. Στην φωτογραφία πεθαίνει! Είναι έτοιμο για να πεθάνει. Τούτο οφείλεται στη δυσοίωνη μαγεία της τεχνολογίας. Της κάθε τεχνολογίας που θέλει να είναι και είναι ακατανίκητη. Η ζωγραφική διασώζεται επειδή είναι χειροποίητη.
Όταν πρωτοανακαλύφθηκε η φωτογραφία, στον 19ο αι. οι άνθρωποι ενθουσιασμένοι δεν το αντιλαμβάνονταν. Σήμερα όμως;
Συμπεραίνω: Στην φωτογραφία κυριαρχεί η μαγεία, συμβολική και πραγματική, εξ ου και η τρομαχτική της γοητεία,στη ζωγραφική το θαύμα. Εξ ου και η βαθιά υποβολή της. Δεν αξιολογώ εδώ, προσπαθώ να ερμηνεύσω...



ΥΓ. Ίσως η φωτογραφία να είναι το πιο δραματικό μέσο έκφρασης, αληθινό αντηχείο θανάτου . Η εκδίκηση του χρόνου -Κρόνου απέναντι στην ανθρώπινη ματαιοδοξία της  νεότητας. Αυτή την αρρώστια του γήρατος ,εννοώ την νεότητα , που δεν θεραπεύεται παρά μόνο στα χαρώνεια μέγαρα.
Δείτε την δεύτερη φωτογραφία... 
Είναι σαν να συμβαίνει τώρα -η μεγάλη παραίσθηση της φωτογραφίας -,κι όμως έλαβε χώρα μισόν αιώνα πριν. Όλοι τους λαμπεροί και νέοι, κάποτε. Όπως ποτέ πια. Όπως ποτέ πια η χαρά που υπήρξε κάποτε. Η ομορφιά. Όχι η δική τους. Η δική μας. ...
Να τι εννοώ όταν μιλώ για πένθος. Αναφέρομαι στην ύστατη ευκαιρία για το πάθος. Το μόνο ξόρκι μας εναντίον του θανάτου. 
Πριν καταστούμε απλώς μια φωτογραφία που θα περιφέρουν με συγκίνηση οι επόμενοι.

Δευτέρα, 29 Οκτωβρίου 2018

Τρία προσχέδια ποιημάτων

Νεφέλης άλλως είχομεν πόνων πέρι;
Ευριπίδη, Ελένη   

 

Έρχονται...
Έρχονται οι λέξεις από μόνες τους.
Εκεί που δεν τις περιμένεις. Μαγικά.
Εκεί που είχες αποθαρρυνθεί τόσο
πως πάει, δεν θα ξανάρθουν πια.
Πως χάθηκαν για σένα, για πάντα.
Έρχονται ανάλαφρες κι αποκαλυπτικές
σαν κορίτσια σε καλοκαιρινή παραλία
σαν κύματα που ταξίδεψαν όλο τον κόσμο
μόνο και μόνο για να σβήσουν στα πόδια σου.

Έτσι έρχονται οι λέξεις. Από μόνες τους.
Σαν σύννεφα αιφνίδια, γεμάτα βροχή.
Σαν αστραπές λίγο πριν την καταιγίδα.
Και γίνονται κείμενα και γίνονται εικόνες
και παίρνουν οι λέξεις τη μορφή όλων
εκείνων που έφυγαν και χάθηκαν για πάντα
μόνο και μόνο για να ξαναγυρίσουν έτσι.
Σαν λέξεις, ολόφωτες από αναμνήσεις.


Το δείπνο
Πάντα το πιάτο σου απέναντι στο δικό μου .
Χρόνια τώρα. Σβήνω το φως για να σε βλέπω καλύτερα.
Ανέγγιχτη η σούπα σου όπως κάθε βράδυ και κανένα ψίχουλο.
Δεν πεινάς πια ...


Ο ακάλυπτος
Τα λίγα δέντρα του ακάλυπτου και η αφρόντιστη του βλάστηση είναι η ζούγκλα μου. Με φωνές αγριμιών μέσα στην τροπική νύχτα και ήχους παράξενους ξεχασμένων ραδιοφώνων. Με τους καυγάδες ή τους ερωτικούς αναστεναγμούς γάτων και ανθρώπων. Με τις δεκαοχτούρες να κλαψουρίζουν το μεσημέρι και τα νυχτοπούλια το βράδυ. Με τα σπουργίτια το χάραμα. Με το κλάμα ενός μωρού μέσα στην πιο βαθιά νύχτα.
Μ' ένα ξυπνητήρι που χτυπάει μάταια επί ώρες χωρίς να ξυπνάει κανέναν. Σαν μουσική από τον κάτω κόσμο.
Σκέφτομαι τρυφερά την μέρα που δεν θα χρειάζομαι ούτε κι εγώ μια τέτοια μουσική ...
Ή πως μια ανάλογη μουσική θα πει κάποτε με ακρίβεια ό τι χρειάζεται να ξέρει κανείς πια για μένα.
Φωτογραφία: Πίνακας του Μόραλη για την ποιητική συλλογή της Ιωάννας Τσάτσου "Χρόνος". Φιλοτεχνήθηκε το 1981 και δωρήθηκε στον Βασίλη Φωτόπουλο.



Ιστορία και Διακόσμηση

Υπάρχουν καλλιτέχνες που διακοσμούν την Ιστορία κι άλλοι που την αλλάζουν...
Στο μουσείο του Ορσαί εκτίθεται αυτό το συνταρακτικό ανάγλυφο του μεγάλου καρικατουρίστα ζωγράφου και γλύπτη, του πατέρα της σύγχρονης, πολιτικής γελοιογραφίας, του ρεαλιστή των αδύναμων, του Ονορέ Ντωμιέ. Τίτλος του έργου "Πρόσφυγες".
Διακρίνεται, νομίζω, ακόμη και στην ελλειπή φωτογράφηση μου, η φιγούρα του ξεριζωμένου με τον μπόγο στη πλάτη. Πλάι σ'ένα παιδί. Ανάμεσα στο πλήθος που φεύγει. Σταθερά οικείες εικόνες και σήμερα. Εδώ, το δράμα δεν χρειάζεται δραματική εικονογράφηση αλλά απλώς κυριαρχεί η υποβολή μέσω του υλικού.
Αμέσως το μυαλό μου πηγαίνει στον Χαλεπά και στα "μεταλογικά" έργα του. Στους ομιλούντες, σοφά πρωτόγονους, δηλαδή αδιακόσμητους, γύψους του. Έναν ολόκληρο κόσμο υπαινιγμών και οπτικών μύθων. Θαύμα. Απίστευτη συγγένεια!
Από την άλλη σκέφτομαι γιατί μετανάστες ο Ντωμιέ. Η χρονολογία με διαφωτίζει αμέσως. Πρόκειται για το 1848 ! Την χρονιά δηλαδή των αστικών επαναστάσεων στην Ευρώπη και του κομμουνιστικού μανιφέστου. Ο κόσμος μας πάλι σε αναβρασμό με την Ιστορία να ξαναγράφει τους κανόνες της με όρους παρόντος. Με τους λογής κυνηγημένους να θέλουν να μπουν από το περιθώριο στο προσκήνιο. Με κόστος τη ζωή τους την ίδια.
Να γιατί τότε, να γιατί ο σαραντάχρονος Ντωμιέ... Αντίθετα προς τους Ζερόμ, Μπουγκρώ, Καμπανέλ, Ντελαρός κλπ. Είπαμε:
Άλλοι καλλιτέχνες διακοσμούν την Ιστορία κι άλλοι την αλλάζουν. Διαλέξτε!

Στις μικρές φωτογραφίες το σπίτι που έζησε τα τελευταία, ευτυχισμένα, χρόνια της ζωής του ο Γιαννούλης Χαλεπάς, στην οδό Δαφνομήλη της Νεάπολης. Κάτω απ'τον αρχετυπικό, γλυπτικό σκούφο του Λυκαβηττού!
 



Επιτομή εικονογραφίας

(αφιερωμένο στον Κώστα Πασχαλίδη )
Το λεγόμενο αγγείο François βρέθηκε το1844 από τον Alessandro François σε ετρουσκικό τάφο κοντά στην Φλωρεντία. Αττική μελανόμορφη κεραμεική του 560 π. Χ. φέρει τις υπογραφές του αγγειοπλάστη Εργότιμου και του αγγειογράφου Κλειτία. Το 1900 ο φύλακας του Αρχαιολογικού Μουσείου Φλωρεντίας όπου φυλασσόταν το έσπασε σε 638 κομμάτια (!) και το 1902 ο Pietro Zeri το ξανακόλλησε. Το 1973 προστέθηκαν κι άλλα κομμάτια που είχαν εντοπιστεί.
Θεωρώ το πρώιμο αυτό αριστούργημα ένα είδος επιτομής όλης της αρχαίας εικονογραφίας αφού εξεικονίζει την Κενταυρομαχία, τον κύκλο του Θησέα, τον τρωικό κύκλο... ακόμη και την μάχη Πυγμαίων και Γερανών. Δηλαδή ο αρχαίος θεατής εμπρός του έχει μιαν οπτική εγκυκλοπαίδεια θρησκευτικών μύθων, συμβόλων κλπ. Πρόκειται για μιαν εξεικόνιση που τού δημιουργεί ένα αίσθημα μεταφυσικής ασφάλειας καθώς γεφυρώνει αρμονικά το εδώ και το επέκεινα. Ανάλογο έργο της χριστιανικής παράδοσης είναι η βυζαντινομπαρόκ εικόνα του 17ου αι. έργο του Θεόδωρου Πουλάκη "Επί Σοι Χαίρει" με τους χριστολογικούς και θεομητορικούς ομόκεντρους κύκλους εικονογράφησης η οποία εκτίθεται στο Μουσειο Μπενάκη. Αμφότερα τα έργα έχουν ύψος περίπου 70 εκ. ύψος. Το πιο εκπληκτικό: Ο κρατήρας βρέθηκε σε τάφο της κεντρικής Ιταλίας! Ο κόσμος κυκλοφορούσε από τότε. Παντού!
Και τα έργα τέχνης ήσαν πρωτίστως καθαγιασμένα αντικείμενα.
...Επειδή χωρίς την αίσθηση του ιερού δεν προσεγγίζεται η σκοτεινή αλλά τόσο ερεθιστική αισθητική του ανίερου...




Ο κύριος Μόραλης και τα κορίτσια του είναι πάλι εδώ

Χτες, ένιωσα πολύ ωραία, πολύ γλυκά ... μετά από από πολύ καιρό. Από την φριχτή εκείνη μέρα των γενεθλίων μου που συνέπεσε με την φονική πυρκαγιά. Και τις συνακόλουθες αθλιότητες που μάς συγκλόνισαν όλους... Που χάσαμε πάλι, σε συλλογικό επίπεδο, το έδαφος κάτω από τα πόδια μας.
Χτες, είδα ξανά μέσα από τα μάτια ενός νεκρού ολοζώντανη την Ελλάδα που αγαπώ. Την Ελλάδα που θέλω να είμαι. Την Ελλάδα που ήμασταν και οφείλουμε να ξαναγίνουμε. Μιαν Ελλάδα όχι μόνο υψηλής τέχνης αλλά κυρίως ουσιαστικής παιδείας, αστικής ευπρέπειας και αγωγής, υψηλού γούστου και ευαισθησίας. Κι όλα αυτά μέσα στα δύσκολα χρόνια του '50, του '60, του '70... Τότε που η μετεμφυλιακή πατρίδα αγωνιζόταν να βρει ένα δρόμο ανάμεσα στην ιστορία και στην καθημερινότητα. Στην παράδοση και στον εκσυγχρονισμό. Το δράμα και την υπέρβαση του.
Αναφέρομαι στην Ελλάδα του Κωνσταντίνου Καραμανλή αλλά και της Ελένης Βλάχου, του Πικιώνη αλλά και του Σεφέρη, του Χόρν αλλά και του Τσαρούχη. Του Μητρόπουλου αλλά και της Κάλλας. Του Κακογιάννη και του Κούνδουρου...Της Μαργαρίτας και της Μπούμπας Λυμπεράκη αλλά και του ζεύγους Ναταλίας και Άρη Κωνσταντινίδη. Του Μαυροΐδη αλλά και του Νικολάου, του Μυταρά, του Κανιάρη, του Καρά, του Φασιανού, του Κουζούνη, του Μακρή, του Σαμίου δηλαδή των μαθητών του.


Η ζωγραφική του Μόραλη όταν δεν καταφεύγει σ' ένα τρυφερό πένθος, όταν δεν αποδίδει επιτύμβια νεανικών σωμάτων που υποκύπτουν στον χρόνο, τότε εμψυχώνει φόρμες ενός ήρεμου πλην υψηλόφρονος κλασικισμού. Πρόκειται για μια τέχνη που ενσωματώνει τους μοντερνιστικούς κλασικισμούς του Μεσοπολέμου τύπου Novecento (Sironi, De Pisis κλπ, αλλά και Picasso, Derain, Delvaux, Spencer, Sloan κλπ.) για να καταλήξει σε ένα προσωπικό ύφος μοναδικής συνέπειας. Ο Μόραλης εξελίσσεται χωρίς οπισθοβασίες από τον οξυδερκή ρεαλισμό του '40 στην ακριβή, καλοσχεδιασμένη γεωμετρική αφαίρεση του '80 και του '90 χωρίς δισταγμούς ή αντιφάσεις.
Πειθαρχία, συνέπεια, ακριβής σχεδιασμός...Θα μπορούσαν να ήσαν πολιτικά σχόλια κι όμως πρόκειται για αναφορές αισθητικές. Ούτως ή άλλως έχουμε να κάνουμε μ' ένα μείζον μάθημα διαχείρισης της συλλογικής μας καθημερινότητας με όρους ποιητικούς. Γιατί περί αυτού πρόκειται...Κάτι δηλαδή που μπορούν να μας δώσουν οι καλλιτέχνες αλλά όχι οι πολιτικοί. Παρά τις μεγαλοστομίες τους και τις αρλούμπες περί πολιτισμού.


 Καταλαβαίνετε τώρα από πού εκπορεύεται η χτεσινή χαρά μου; Όχι μόνο από την απόλαυση μίας μεγάλης, κυριολεκτικά και μεταφορικά, έκθεσης και μίας μεγάλης ζωγραφικής ενός κλασικού της σύγχρονης ευαισθησίας μας, την οποία ( ζωγραφική ) έχουμε στερηθεί επί χρόνια - από τεράστια λάθη πολιτιστικής διαχείρισης - αλλά και από ένα προφανές αίσθημα αξιοπρέπειας. Εφόσον μέσα από το έργο του Μόραλη επαναβεβαιώνεται εκείνη η Ελλάδα που δεν κατάφεραν να εξαλείψουν οι ποικίλοι δολιοφθορείς της. Εσωτερικού και εξωτερικού. Και δεν είναι μόνον ο δημιουργός ο ίδιος. Είναι κι οι χιλιάδες μαθητές του, έμμεσοι και άμεσοι, είναι ο κύκλος του ο στενότερος κι ο ευρύτερος, είναι όσοι αγάπησαν το συγκεκριμένο έργο έστω μέσα από μιαν αφίσα, μια μεταξοτυπία ή ένα βιβλίο. Επίσης μέσα από μια παράσταση της Ραλλούς Μάνου ή του Θεάτρου Τέχνης. Ή ένα εξώφυλλο δίσκου όπως ο Μεγάλος Ερωτικός του Μάνου Χατζιδάκι που μάς σημάδεψε μέσα στην δικτατορία (1972 ). Βλέπετε πως σιγά σιγά μαζεύεται ψηφίδα - ψηφίδα ένας ολόκληρος κόσμος σε κύκλους που είτε τέμνονται είτε διαφοροποιούνται δημιουργικά. Και όπου ταμπέλες του τύπου προοδευτικό - συντηρητικό ή αριστερό - δεξιό είναι κυριολεκτικά κενές περιεχομένου. Έως και επικίνδυνες! Από την μια έχουμε τέχνη, υγεία, αίσθημα, εσωτερικότητα, ζωντανή σχέση με την παράδοση, ταλαντούχο πειραματισμό και από την άλλη νοσηρότητα, προσκόλληση σε πεθαμένα κλισέ και φαλκίδευση της πραγματικότητας μέσα από ιδεοληψίες. Είναι περιττό, φαντάζομαι, να σάς ρωτήσω τι θα διαλέγατε...


Υγ 1. Τριγυρνούσα τις αίθουσες του μουσείου Μπενάκη στην Πειραιώς και έβλεπα συγκινημένος τα έργα που ήταν τα μόνιμα εκθέματα στην Εθνική Πινακοθήκη. Πίνακες μπροστά στους οποίους έκανα επί είκοσι χρόνια εκατοντάδες (!) ξεναγήσεις σε σχολεία και στο κοινό όλης της Ελλάδας.
Η έλλειψη επαφής με ζωντανή ζωγραφική υψηλού επιπέδου στην αθηναϊκή μητρόπολη είναι κάτι παραπάνω από ζοφερή. Με κλειστές ή υπολειτουργούσες την Εθνική Πινακοθήκη, το Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης, την Δημοτική Πινακοθήκη κλπ. το κενό της εικαστικής παιδείας είναι τεράστιο και οι ευθύνες όλων των ανευθυνοϋπεύθυνων πολιτιστικάριων που ανέχονται αυτή την άθλια κατάσταση, αληθινά δραματικές. Εφόσον πρόκειται για υποβάθμιση της ουσιαστικής παιδείας και καλλιέργειας γενιών ολόκληρων που μεγαλώνουν αποκλειστικά με την αισθητική της ιδιωτικής τηλεόρασης και των σχολείων και των γιαλαντζί πανεπιστημίων του κ. Γαβρόγλου. Ακριβώς τα αντίθετα δηλαδή εκπροσωπεί ο δάσκαλος Γιάννης Μόραλης, η σαραντάχρονη παρουσία του στην ΑΣΚΤ και το σαγηνευτικό έργο του. Ο κ. Μόραλης με τα κορίτσια του που ξαναγύρισε!


Υγ. 2.  Στην εποχή της άθλιας, της αξιοθρήνητης ορατότητας όπου α-νόητες, επιδερμικές εικόνες και μόνο κατακυριεύουν τα πράγματα και τα σώματα χωρίς καθόλου να παραπέμπουν σε οράματα αθανασίας - τόσο φως σπαταλημένο ανώφελα, χωρίς μεταφυσική, χωρίς υπερβατικό νόημα, ένα θαύμα που αρνείται να θαυματουργήσει - η ζωγραφική - αλλά όχι τόσο η φωτογραφία ή ο κινηματογράφος - παραμένει το τελευταίο καταφύγιο εκείνου του βλέμματος που κοιτάζει για να στοχάζεται. Που βλέπει για να ενοράται. Που ανακαλύπτει εκείνα τα μυστικά που οι πολλοί αρνούνται να δουν.
Αυτή η ζωγραφική αντιστέκεται ακόμη, λόγω του αξιακού φορτίου που μεταφέρει, στην χυδαιότητα του ορατού. Καλύτερα, του ορωμένου.
Αντίθετα, την κακομοίρα την γλυπτική την έπνιξε η υλικότητα αλλά και η αντικειμενική έκλειψη του δημόσιου χώρου. Η εξαφάνιση της σχέσης πόλης και πολιτών που ανέκαθεν την τροφοδοτούσε. Καθώς υποχρεώνεται πια να σμικρύνεται για να χωρέσει ή να ασφυκτιά στην ιδιωτεία των ιδιωτικών συλλογών. Σαν φυλακισμένη.
Αριστερά ένα ζευγάρι ακατάληπτα αλλά και ακατάλυτα δεμένο του Μόραλη και δεξιά ένας Άγγελος του μαθητή του Μόραλη, του Καπράλου και του Νικολάου, Νεκτάριου Κοντοβράκη. Ενταγμένος στο φυσικό περιβάλλον είναι έτοιμος να θαυματουργήσει. Για όσους πιστούς... Αμφότερα τα έργα φιλοτεχνήθηκαν στην Αίγινα...


Νεκτάριος Κοντοβράκης, Νίκη - Μόραλης, Χορός

Τρίτη, 23 Οκτωβρίου 2018

Απώλεια και τύψεις





Το φ.μπ. θα μπορούσε να λέγεται και βιβλίο της υποκρισίας ή των πλαστών αισθημάτων. Ιδιαίτερα όταν νεκρολογεί αδιαβαθμήτως τους παλαιούς μεταστάντες, πλάι σε καφέδες και καλημέρες, ή  θρηνεί a propos και εκείνον τον επώνυμο που έτυχε να αναχωρήσει την προηγούμενη. Το φ.μπ. είναι ξερολικά ευσυγκίνητο και ανοϊκά επιλήσμον. Το δάκρυ του ισοπεδώνει.
Εν ολίγοις αποχαιρετώντας τον Γιώργο, τον φίλο και δάσκαλο, δεν έχω παρά να καταθέσω αυτή τη στιγμή τις τύψεις μου γιατί, όπως συνήθως συμβαίνει, πέθανε και μόνος και πάμπτωχος. Κι ας υπήρξε ένας παθιασμένος θεατράνθρωπος με προσωπική φόρμα, πεποικιλμένη ισότιμα τόσο με μπαρόκ αισθητική όσο και μοντερνιστική υποψία, ενστικτώδης και πληθωρικός, με μεγάλες επιτυχίες και καλλιτεχνικές και οικονομικές. Ιδιαίτερα όταν ανέβαζε, διονυσιακώ τω τρόπω, Αριστοφάνη τα καλοκαίρια με Μάτεσι μεταφραστή, Καρακατσάνη πρωταγωνιστή και περιόδευε στο πανελλήνιο.
Ο Γιώργος Μιχαηλίδης που γεννήθηκε στην Ν. Ιωνία το 1938 υπήρξε ένα ιδιότυπο κράμα προλετάριου αριστοκράτη, αυτοδίδακτου αλλά και βαθύτατα μορφωμένου δημιουργού. 
 Ήταν ηθοποιός, σκηνοθέτης, συγγραφέας της περίφημης, μυθιστορηματικής τριλογίας, ζωγράφος (!). 
Θυμάμαι στο γραφείο του στου Γκύζη με πόση υπερηφάνεια μού έδειχνε τό υπέροχο αντίγραφο σε φυσικό μέγεθος που είχε φιλοτεχνήσει, όντας στη Φλωρεντία, από τη μάχη του Ανγκιάρι, το διακύβευμα ανάμεσα σε Λεονάρντο και Μικελάντζελο!
Ο Γιώργος λάτρευε τη ζωγραφική της Αναγέννησης και του Μπαρόκ. Θα έλεγα πως δραπεύτευε  σε εκείνο τον χρόνο όταν τον έπνιγε το παρόν. Ιδίως στη περίοδο της Χούντας στην οποία αντιστάθηκε ενεργά. Η χρυσή του δεκαετία ξεδιπλώθηκε από τα μέσα του '80 ως τα μέσα του '90. Ήταν τότε που κυριάρχησε στο θέατρο μας εισάγοντας καινοφανές ρεπερτόριο.
Η πρώτη του συγκλονιστική επιτυχία με το Ανοιχτό Θέατρο που ίδρυσε και εμψύχωνε,  ήταν το "Τι κρίμα που είναι πόρνη". Εκεί δημιούργησε κυριολεκτικά πρωταγωνιστές: την Καραμπέτη, τον Χατζησάββα, τον Γαλανάκη ενώ ο πρωτοπαρουσιαζόμενος Γιάννης Μετζικώφ δημιούργησε τα καλύτερα έκτοτε σκηνικά του. Ο "μπαρόκ" Μετζικώφ διαπλάστηκε απόλυτα από τον Μιχαηλίδη.
Ακολούθησαν Βέντεκιντ, Λούλου, η Όπερα της Πεντάρας, Σαίξπηρ, Άμλετ, Ορέστεια σε κλειστό θέατρο με την Σγουρδαίου και σκηνογράφο τον Διονύση, οι Τρεις Αδελφές πάλι με εξαιρετικό, ρεαλιστικό σκηνικό του Φωτόπουλου, πανάκριβη παράσταση, Προς Ελευσίνα κλπ. 
Δεν πρέπει να έχω χάσει πρεμιέρα του Γιώργου ως το 2006 που δήλωσε πτώχευση και αποχώρησε ηττημένος. Και βέβαια ήμουν παρών στην ιστορική του πρόταση ως προς τον Οιδίποδα Τύραννο στην Επίδαυρο. Με Αντιγόνη Βαλάκου, Τσακίρογλου, σκηνικό Δ. Φωτόπουλος, κοστούμια Μετζικώφ. 
Με παρηγορεί πως το τμήμα μου των θεατρικών σπουδών του Πανεπιστημίου Αθηνών συμπαραστάθηκε πολλαπλά στον Μιχαηλίδη. Ως το τέλος. Και εκείνος πάλι λάμπρυνε τη σχολή μας με την διδασκαλία του και το πληθωρικό του ταλέντο. Η φυσική του παρουσία λείπει πια. Η πνευματική του όχι.

Ζωγραφική στο βυθό!





Μέχρι χτες νόμιζα πως ο μοναδικός ζωγράφος στον κόσμο που δημιουργούσε στο βυθό με μη υδροδιαλυτή, χρωστική ύλη ήταν ο παλιός διευθυντής της Σχολής Μαρμαροτεχνίας στον Πύργο Τήνου, Γιάννης Μανιατάκος (1935-2017). Ώσπου γνώρισα την ζωγράφο Maisoon Al-Saleh από τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα που όχι μόνο ζωγραφίζει στα βάθυ του Αραβικού κόλπου φορώντας σταθερά τη μαντήλα της αλλά και φιλοτεχνεί και μεγάλες τοιχογραφίες στο Ντουμπάι και αλλού. Η κ. Αλ-Σαλεχ, απόφοιτος του Πανεπιστήμιο Zayed, που γεννήθηκε το 1988, εκθέτει αυτό τον καιρό στο Ζάππειο με τον κ. Χρήστο Αντωνόπουλο, στο πλαίσιο του UAE GREECE Cultural Week. Νομίζω ότι οι φωτογραφίες είναι απολύτως ενδεικτικές επειδή αμφισβητούν εν τοις πράγμασιν τα στερεότυπα της Δύσης σε σχέση με την αισθητική της Ανατολής. 



Δευτέρα, 22 Οκτωβρίου 2018

Θνητοί ξανά




Ο χρόνος του έρωτα είναι η μόνη, η αποκλειστική, η ιδιοτελής αθανασία που δικαιούνται οι θνητοί. Τότε που οι στιγμές διογκώνονται ασύμμετρα, το τώρα υποδύεται θεατρικά το πάντα και οι άνθρωποι, έστω για λίγο, ψιθυρίζουν τα μυστικά τους στο αυτί της αιωνιότητας.
Ο έρωτας καθιστά τους ανθρώπους, άτρωτους, τους κάνει, προσωρινά, αθάνατους. Ο χρόνος διαστέλλεται ή παύει να ισχύει. Κι όταν αυτό τελειώσει, επειδή τα πάντα τελειώνουν, ο χρόνος αρχίζει πάλι να τρέχει σε βάρος των ανθρώπων κι εκείνοι γίνονται ξανά ευάλωτοι με παρόν το άγχος του θανάτου... Δηλαδή γίνονται πάλι θνητοί.