Συνολικές προβολές σελίδας

Τρίτη, 14 Μαΐου 2019

Πανεπιστήμιο και κοινωνία







Το έχω πει πολλές φορές και θα το επαναλάβω μια ακόμη: Τα πανεπιστήμια στη χώρα μας είναι φτιαγμένα περισσότερο για να εξυπηρετούν τους διδάσκοντες κι όχι τους διδασκομένους. Για παιχνίδια εξουσίας και προσωπικών στρατηγικών. Σήμερα μάλιστα που τα ΑΕΙ ταλανίζονται από την κρίση και την εσωστρέφεια, η λογική της περαιτέρω περιχαράκωσης στα κεκτημένα της "συντεχνίας", της αποφυγής της αξιολόγησης αλλά και του ανοίγματος σε νέες ιδέες, νέους επιστήμονες, νέα τμήματα που θα ανανεώσουν τα πεπαλαιωμένα υπάρχοντα, κυριαρχεί ακόμη περισσότερο. 
Μεθαύριο έχουμε πρυτανικές εκλογές στο Πανεπιστήμιο Αθηνών με κυριότερους αντιπάλους ως φαίνεται τον νυν πρύτανη,  καθηγητή ιατρικής κ. Αθανάσιο Δημόπουλο, τ. υπουργό Υγείας, τ.πρόεδρο της ιατρικής σχολής, γιό του τ. πρύτανη  κ. Κωνσταντίνου Δημοπούλου και τον καθηγητή και πρόεδρο του τμήματος γεωλογίας Ευθύμη Λέκκα, πρόεδρο, εκτός των άλλων, του Οργανισμού Αντισεισμικού Σχεδιασμού και Προστασίας. Θα δηλώσω ευθέως ότι εντυπωσιάστηκα αρνητικά όταν ανακοινώθηκε η εκ νέου υποψηφιότητα της νυν πρυτανικής αρχής επειδή απλά πιστεύω ότι αυτή κρίνεται επιεικώς αποτυχημένη. Και στα μείζονα και στα ελάχιστα. Και τούτο γιατί απέτυχε και να δώσει ένα όραμα στο πανεπιστήμιο που τόσο δραματικά δοκιμάζεται από την έλλειψη πόρων αλλά και να αντιμετωπίσει τα καθημερινά αλλά ουδόλως αμελητέα προβλήματα που αντιμετωπίζουν οι σχολές. Από την καθαριότητα ως την ασφάλεια και από την βία ή το εμπόριο ναρκωτικών ως την φροντίδα των ΑΜΕΑ. Το να κυκλοφορείς με καροτσάκι π.χ στην φιλοσοφική σχολή, είναι πραγματικά Γολγοθάς. Και βέβαια ούτε λόγος να επισκεφθείς τουαλέτα. Οι ανήμποροι φοιτητές μας φοράνε πάμπερς απ'το πρωί ως το βράδυ. Οι εικόνες ντροπής στην πανεπιστημιούπολη Ζωγράφου τις οποίες  κατήγγειλα πριν από ενάμιση περίπου χρόνο, εξακολουθούν να ισχύουν, ενώ δεν έχει ηλεκτροφωτιστεί ούτε καν η είσοδος στο αχανές πάρκο της με αποτέλεσμα να καθίσταται άκρως προβληματική η μετακίνηση σ' αυτό μετά την δύση του ηλίου. Δεν συζητώ το απαράδεκτο καθεστώς των φοιτητικών εστιών και την καταστρατήγηση των δικαιωμάτων των αδύναμων υπέρ των οργανωμένων "δυνατών". Για παράδειγμα αναφέρω ότι το πανεπιστημιακό κολυμβητήριο που συστεγάζεται με την κεντρική φοιτητική Εστία Ζωγράφου, έχει διαρρηχθεί δέκα φορές χωρίς να έχει ακόμη τοποθετηθεί ένα απλό μεταλλικό πλέγμα στο παράθυρο των αποδυτηρίων από όπου συνήθως μπαίνουν τα κλεφτρόνια. Κι ενώ όλα αυτά συμβαίνουν, η πρυτανική αρχή επιλέγει την αποσιώπηση τους δηλώνοντας ότι "όλα βαίνουν καλώς". Ακόμη και όταν υπέστην βίαιη επίθεση από τους τραμπούκους που λυμαίνονται την Πανεπιστημιούπολη, δεν έλαβα καν ένα τηλεφώνημα συμπαθείας αλλά μάλλον φοβάμαι ότι δημιούργησα όχληση γιατί τα ΜΜΕ χάλασαν την καλή εικόνα. 
Προσωπικά θα ψηφίσω τον κ. Λέκκα του οποίου το τμήμα ξεχωρίζει και οργανωτικά και ... αισθητικά επειδή πιστεύω ότι το ΕΚΠΑ χρειάζεται και ακαδημαϊκό επιστήμονα αλλά και δυναμικό μάνατζερ με πρακτικές λύσεις στα ποικίλα αδιέξοδα που αντιμετωπίζουν οι χιλιάδες πτυχιούχοι μας οι οποίοι βρίσκονται εκτός αγορών εργασίας. Παράγουμε επιστήμονες που αδυνατούμε να απορροφήσουμε κι αυτός είναι ο καρκίνος του τόπου. Εκτιμώ τέλος την υπεύθυνη θέση που πήρε ο κ. Λέκκας στον ανεπίτρεπτο λαϊκισμό του Υπουργείου Παιδείας το οποίο εν μια νυκτί, χωρίς μελέτη ή αξιολόγηση, βαφτίζει τα ΤΕΙ σε πανεπιστήμια επιδεινώνοντας το ήδη κορεσμένο επαγγελματικά τοπίο και υποβαθμίζοντας έτι περαιτέρω τις ήδη υποβαθμισμένες, πανεπιστημιακές σπουδές. Η απαξίωση του διακομματικού Νόμου Διαμαντοπούλου μόνο δεινά έχει δημιουργήσει. Ειδικά σ'εμάς, στην φιλοσοφική σχολή, απαιτείται ριζική αλλαγή των επιμέρους επιστημονικών πεδίων και βέβαια αναβάθμιση της όλης, εκπαιδευτικής διαδικασίας και σε προπτυχιακό και σε μεταπτυχιακό επίπεδο. Το status των πτυχιούχων μας είναι πολύ χαμηλό και πρέπει επειγόντως να ληφθούν μέτρα ανάταξης ώστε να γίνουμε πάλι ανταγωνιστικοί διεθνώς...
Η συγχώνευση του μουσικού με το τμήμα θεατρικών σπουδών θα ήταν μια ιδέα όπως επίσης και η ίδρυση ενός τμήματος που να αφορά στις τέχνες της εικόνας, σινεμά, video, φωτογραφία. Δηλαδή να προσθέσουμε στο αρχαιότερο πανεπιστήμιο της χώρας και μια σύγχρονη σχολή τέχνης... Η διδασκαλία κάποιων μαθημάτων στην αγγλική επίσης θα έφερνε στη σχολή μας και έσοδα και ευρύτερη αναγνώριση. Κάποια, δειλά βήματα έχουν ήδη γίνει. Οφείλουμε να τα ενισχύσουμε. Και κυρίως να ανοιχτούμε στην κοινωνία της οποίας είμαστε οργανικό κομμάτι. Χωρίς φοβίες ή καιροσκοπισμό. Ένας ευρύς, απροκατάληπτος διάλογος για το είδος των ΑΕΙ που χρειαζόμαστε προς το 2020, θα ήταν μια ανακούφιση στο ζοφερό τοπίο. Οι εκλογές αυτές είναι μια ευκαιρία. Ας δώσουμε στο πανεπιστήμιο την προοπτική που τόσο χρειάζεται.

Πέμπτη, 9 Μαΐου 2019

Μια χώρα σε ολοσχερή διάλυση - Μια δημοκρατία σε ελεύθερη πτώση



Το κριτήριο στις προσεχείς και τις μεταπροσεχείς εκλογές θα είναι, νομίζω, το μη χείρον βέλτιστον. Υπάρχει μια κρίσιμη μάζα αριστερών ψηφοφόρων που θεωρεί πως είναι καλύτερο τη δεξιά πολιτική να την ασκούν επαγγελματίες δεξιοί κι όχι τυχοδιώκτες αριστεροί όπως επίσης υπάρχουν πολίτες θα θεωρήσουν το Κινάλ μια αξιόπιστη λύση απ'το πολιτικό αδιέξοδο. Υπάρχουν επίσης αριστεροί ψηφοφόροι που ψάχνονται αριστερότερα του ΣΥΡΙΖΑ ο οποίος βέβαια φρονεί πως η εξουσία και μόνη είναι ο τελικός σκοπός και ότι δικαιούται για έναν τέτοιο σκοπό να εξαντλεί τα όποια μέσα (συνεργασία με Καμμένο, συμπεριφορές Πολάκη, άνοιγμα στο κατεστημένο των κότερων, ψηφοθηρικές παροχές, ύμνους στον Τραμπ και την Μέρκελ κλπ.) 
Τέλος υπάρχει και εκείνη η κρισιμότερη μάζα που περιμένει ως την τελευταία στιγμή και κρίνει συμπεριφορές και πολιτικές προτάσεις πιστεύοντας ότι οφείλουμε πλέον να υπερβούμε ως ψευδεπίγραφο το δίπολο Αριστερά - Δεξιά αλλά και ως πλαστογραφία του κοινού μέλλοντος και ότι ο Εμφύλιος, 70 χρόνια μετά, πρέπει να σταματήσει. Ό τι δηλαδή υποστηρίζει ο Γ. Καραμπελιάς, το ήθος και την αριστεροσύνη του οποίου δεν μπορεί κανείς να αμφισβητήσει. Ιδιαίτερα οι περί τον Τσίπρα.
Κι έρχομαι τώρα στον πιθανότερο επόμενο πρωθυπουργό και διερωτώμαι: Είναι δυνατόν να πιστεύει ο κ. Μητσοτάκης ότι περιμαζεύοντας αστείους τυχοδιώκτες τύπου Ψαριανού ανανεώνει την παράταξη του;  Θα περίμενε κανείς από τον αρχηγό της αξιωματικής αντιπολίτευσης ένα γενναίο άνοιγμα στην αξιοκρατία και το προοδευτικό κέντρο κι όχι να λειτουργεί σαν γαλάζιος Τσίπρας. Το ότι μάλιστα το κόμμα του δεν εξασφαλίζει αυτοδυναμία ενώ ο ΣΥΡΙΖΑ διατηρεί διψήφιο ποσοστό (!) πρέπει να προβληματίσει τους επιτελείς του.
Κατά τα άλλα ο τόπος βουλιάζει γλυκά με οργανωμένες μειοψηφίες να καπελώνουν την τρομοκρατημένη πλειοψηφία, είτε δηλώνοντας αντιεξουσιαστές, είτε χούλιγκανς σε διατεταγμένη υπηρεσία, είτε χρυσαυγίτες σε νυχτερινά περίπολα. Με την αστυνομία σε ρόλο παθητικού θεατή. Ιδού κάποια πρόσφατα παραδείγματα:
Ομάδες αναρχικών (;) στήνουν ενέδρα και ξυλοκοπούν αστυνομικούς της ΔΙΑΣ ενώ κάθε Παρασκευή και Σάββατο η Τοσίτσα, η Σολωμού και η Στουρνάρη γίνονται πεδίο μάχης με το κέντρο κομμένο κυριολεκτικά στα δύο. Μετανάστες κατασκηνώνουν απειλώντας και χειροδικώντας στο Σύνταγμα ενώ στη Βουλή απέναντι τυχάρπαστοι εθνοπατέρες οχυρώνονται πίσω από την βουλευτική ασυλία την κατάργηση της οποίας όμως έχουν ψηφίσει πανηγυρικά. Γελοιότητα, υποκρισία, ασήμαντα μεγέθη πολλάκις και ηθικό πλεονέκτημα! Μια πατρίδα χωρίς έρμα, χωρίς μπούσουλα, χωρίς αξιοπρέπεια. Εδώ και χρόνια η δικαιοσύνη είναι η μεγάλη ασθενής με αποτέλεσμα πρακτικά την αρνησιδικία ενώ το σωφρονιστικό σύστημα έχει παραδοθεί στις ποικίλες μαφίες των φυλακών με την πολιτική ηγεσία να παρακολουθεί άβουλη τα τεκταινόμενα. Οι μεγαλοδικηγόροι χρόνια τώρα εξαγοράζουν δικαστές, αθωώνουν ναρκέμπορους, ξεπλένουν νονούς ... και βαφτιστήρια , διαπλέκονται γενικώς με την κατάλυση οποιασδήποτε έννοιας δικαίου και την ηγεσία της δικαιοσύνης, θεραπαινίδα της πολιτικής. Η παρακμή χειροπιαστή παντού. Από τα πανεπιστήμια ως τις φυλακές. Ο υπουργός Παιδείας ψηφοθηρώντας βαφτίζει εν μιά νυκτί τα ΤΕΙ σε πολυτεχνεία χωρίς αξιολόγηση και μελέτη με την ακαδημαϊκή ηγεσία, τους πρυτάνεις κλπ. να χειροκροτούν συγκινημένοι. Παρακμή και διάλυση λοιπόν  με την αξιοκρατία και την αριστεία σταθερά στο στόχαστρο και την πνευματική ηγεσία να είναι κατώτερη των περιστάσεων, ευθέως ανάλογη προς την πολιτική.
Και τώρα η αποκορύφωση του δράματος:
Η Αθήνα, μια ευρωπαϊκή πρωτεύουσα, δραματικά υποβαθμισμένη, τριτοκοσμική, με ανθρώπους να κοιμούνται στην Αμαλίας και την Σταδίου, χωρίς πάρκα και πράσινο, χωρίς πεζοδρόμια και παρτέρια, βρώμικη και επικίνδυνη βλέπει το μετρό της να μην είναι πια αυτό που ήταν ενώ το τραμ από τον περασμένο Οκτώβρη δεν φτάνει στο Σύνταγμα! Έτσι, οι τουρίστες δεν μπορούν να το πάρουν για να προσεγγίσουν το παραλιακό μέτωπο ενώ τα πούλμαν τους βολοδέρνουν ανάμεσα σε Συγγρού και Ομόνοια δημιουργώντας κυκλοφοριακό κομφούζιο. Είμαστε και πάλι ως κράτος πολύ κακοί οικοδεσπότες. Και είμαστε, καταντήσαμε, ως πολίτες κατατονικοί και φοβισμένοι απέναντι σε κάθε είδους κρατική ή συντεχνιακή αυθαιρεσία. Κάποιοι θα ζητήσουν αύριο την ψήφο μας υποσχόμενοι πάλι τα μύρια όσα. Όμως ελάχιστοι θα προτείνουν λύσεις άμεσες, πρακτικές που θα βελτιώσουν την καθημερινότητα μας. Όπως π.χ η μονιμοποίηση των τηλεματικών ανακοινώσεων για τα δρομολόγια των λεωφορείων στις κεντρικές στάσεις. Αυτό το μέτρο επειδή απαλλάσσει όλους τους χρήστες των μαζικών μέσων μεταφοράς από την ανασφάλεια και το χάσιμο χρόνου, συνιστά πράξη πολιτισμού αλλά και κοινωνικής ευαισθησίας. Βελτιώνοντας τα δημόσια μέσα απαλλάσσουμε τις πόλεις μας από τον διαρκή καρκίνο τους, τα Ι.Χ τα οποία είτε κινούμενα, είτε σε στάση πνίγουν το αστικό τοπίο, τα πεζοδρόμια, τις πλατείες κλπ. Οι πεζοδρομήσεις, ιδιαίτερα στο κέντρο, γιατί σταμάτησαν; Δεν έχει γίνει κατανοητό ότι οι πεζοδρομήσεις έχουν σώσει κυριολεκτικά πόλεις που ήσαν αβίωτες παλαιότερα όπως π.χ η Λαμία, η Λάρισα ή η Κατερίνη; Οι λεωφορειόδρομοι γιατί δεν αστυνομεύονται; Οι κάμερες κυκλοφορίας γιατί δεν λειτουργούν; Πού είναι η τροχαία; Πού είναι η πεζή αστυνόμευση; 
Κι ενώ όλα αυτά δημιουργούν ένα ζοφερό, ένα καταθλιπτικό κλίμα παρακμής και ενώ ουδείς μιλάει ούτε για την Ευρώπη, ούτε για τον κοινό μας ευρωπαϊκό πολιτισμό - η κατάντια του ΕΜΣΤ είναι χειροπιαστό παράδειγμα - ο κ. Τσίπρας υπουργοποιεί ευτυχής τον Θεοχαρόπουλο και ο κ. Μητσοτάκης υποδέχτηκε συγκινημένος στην ΝΔ του Κωνσταντίνου Καραμανλή τον Ψαριανό.
Μια χώρα σε ελεύθερη πτώση ...

Φωτογραφία: Η άλλη Γκουέρνικα, η καθημερινή μας Γκουέρνικα του Κυριάκου Κατζουράκη στον εκθεσιακό χώρο του ΜΙΕΤ.

Τρίτη, 7 Μαΐου 2019

Για τους άπιστους όλου του κόσμου (είμαστε εξάλλου η πλειοψηφία)





Ο Caravaggio φιλοτεχνεί αυτό το απίστευτα επαναστατικό έργο ενώ είναι μόλις τριάντα χρονών. Επιλέγει σχολαστικά τις πληβειακές φιγούρες που θα του ποζάρουν (τις ξαναβρίσκουμε και σε άλλες του συνθέσεις) και στήνει κυριολεκτικά ένα δράμα δωματίου αποκαθαίροντας την αφήγηση του από ο,τιδήποτε περιττό. Φωτίζονται μόνο όχι τόσο οι πρωταγωνιστές όσο η παράφορη δράση τους. Ο άφωνος αγώνας του δρώντος αμφισβητία και του παθητικά υπομένοντος Χριστού. Ο Θεός μοιάζει να υποφέρει από το θρασύ δάχτυλο του ανθρώπου που έτσι αναμοχλεύει τη πληγή Του. Τόσος ενοχλητικός βερισμός εδώ όσος ποτέ ακόμη και στο πιο ακραίο Χόλιγουντ! Η ένταση των τεσσάρων προσώπων είναι τέτοια που ο θεατής την αισθάνεται σχεδόν σωματικά. Κυριαρχεί η αισθητική των σκισμένων βρώμικων ρούχων, των λερωμένων χεριών, της βαριάς αναπνοής.Του σωματικού ιδρώτα από την αγωνία ή τον φόβο. Αυτός ο αδίστακτος, εμπρός στο προσωπικό του διερώτημα, Θωμάς κερδίζει στο τέλος τον θεατή. Ποιός δεν θα ήθελε να είναι στη θέση του;  Να μάθει δηλαδή την αλήθεια από πρώτο, κυριολεκτικά, χέρι;
Εξάλλου η απόσταση ανάμεσα στην εικόνα και την πραγματικότητα, τον θεατή και τον θεώμενο, την μεταφυσική της τέχνης και την φυσική της ζωής, έχουν θαυμαστά εδώ μηδενιστεί. Μπαρόκ γαρ! Υπάρχει μόνο ό τι βλέπεται και η όραση γίνεται αφή. Ποτέ άλλοτε τέτοιος και τόσος αισθησιασμός στην τέχνη. Ο Θωμάς και ο δάσκαλος του σε μια σωματική επαφή στα όρια της ερωτικής βίας. Επειδή μόνο με τα σώματα σώζονται οι ψυχές. 
Και στο βάθος του πίνακα το καθολικό Ιερατείο να γλείφει τα δάχτυλα του για το θεόπεμπτο δώρο του βλάσφημου ζωγράφου. "Βάλτε τα δάχτυλα σας μέσα στο ίδιο το σώμα του θεού" είναι σαν να λένε στο ποίμνιο τους... Που θα πει "Επί των τύπων των ήλων "( στους τύπους θα σταθούμε; ). "Μπορείτε! Εδώ και τώρα."(Αν μπορείτε, μη πιστεύετε άθεοι, τώρα)!
Έτσι, ο τυχοδιώκτης Caravaggio αναδεικνύεται ο μεγαλύτερος προπαγανδιστής του Χριστιανισμού, μετά βέβαια τον Απόστολο Παύλο. Και συγχρόνως εγκαινιάζει ο ίδιος εδώ εκείνη την εποχή, την δική μας εποχή, όπου ο λόγος θα υποχωρεί σταθερά εμπρός στην γοητεία της εικόνας. Στην υποβολή και την μαγγανεία της. Σ'αυτήν την εικόνα όπου ακόμα κι οι πιο άπιστο,ι εν τέλει, θα  πιστεύουν...

Τετάρτη, 24 Απριλίου 2019

Το δράμα που δεν παρασταίνεται







Συνειρμοί της Μ. Τετάρτης: Ο ωραίος κάλλει παρά πάντας βροτούς πορεύεται ανάμεσα στην τρέλα, την κακότητα, την παράνοια, την υστέρηση του σύμπαντος κόσμου. Φέρεται ως εδώ από έναν εσμό εγκληματιών, μια πινακοθήκη ηλιθίων. Το Espolio του Γκρέκο ως πρώιμος εξπρεσιονισμός μεταπλάθει την ιστορία σε υποκειμενικό βίωμα και καθιστά την χειρονομία ή το χρώμα - εν προκειμένω το βερμιγιόν που σπιθίζει από πάθος - αποκλειστικό φορέα της έκφρασης. Της όποιας εικαστικής αλήθειας.
Από την άλλη το Ξώμπουργκο, ένας βράχος που διδάσκει γλυπτική και παραπέμπει εντελώς φυσικά στον άλλο βράχο. Εκείνον με τους σταυρούς. Τους δικούς μας σταυρούς. Γιατί περί αυτού πρόκειται. Και είναι γιαυτό που η Μεγαλοβδομάδα ασκεί τόσην και τέτοια έλξη. Επειδή πρόκειται για την δική μας συνεχή σταύρωση. Και την συνακόλουθη αδυναμία ανάστασης. 
Δεν αναφέρομαι μόνο στις αναμνήσεις της παιδικής ηλικίας αλλά και σ' εκείνα τα σύμβολα που εξανθρωπίζουν σταθερά την ωριμότητα μας. Όσην διαθέτει ο καθένας ...
Η Άνοιξη, πάλι, εδώ στο νησί αλλά και το λιόγερμα κάνουν τα δικά τους με φώτα, σκιές, μυρωδιές και χρώματα. Με μυστικά και υποσχέσεις μιας άλλης ζωής που την αξίζαμε, ίσως, αλλά δεν την διεκδικήσαμε εγκαίρως. Το βαθύτερο περιεχόμενο του προσωπικού πένθους. Του έρωτα που δεν έστερξε. Επειδή είναι άλλο πράγμα να παίζεις το δράμα κι άλλο να το βιώνεις ως τρόπο ύπαρξης.
Κι είναι φορές, όπως τώρα, που η ομορφιά γίνεται αβάσταχτη. Κι ακατάληπτο το πως ή το γιατί της ...

ΥΓ. Η δυστυχία του τόπου, σκέφτομαι, εκτός των άλλων εντοπίζεται και στην τεράστια απογοήτευση των, αποκαλούμενων, αριστερών της κυβέρνησης ως προς την πολιτική που εφαρμόζουν στην παιδεία και τον πολιτισμό. Την διεκπεραιωτική, ψηφοθηρική και ανέμπνευστη. Αλλά και στη στάση της ακαδημαϊκής ηγεσίας σχετικά. Απανωτά πραξικοπήματα συμβαίνουν καθημερινά και από την άλλη ... σιωπή των αμνών.
 Ο υπουργός Παιδείας, μετά τον χαριστικό νόμο Μπαζιάνα και το σκάνδαλο των ΕΔΠ (ειδικό, διδακτικό προσωπικό που αποσπάται από την μέση εκπαίδευση στα ΑΕΙ με μόνη την επίδειξη ενός φακέλου αποκλείοντας έτσι τις κανονικές, αξιοκρατικές, ακαδημαϊκές διαδικασίες)τώρα βαφτίζει εν μιά νυκτί τα ΤΕΙ σε πολυτεχνεία και πανεπιστήμια χωρίς μελέτη, αξιολόγηση, έρευνα αγοράς εργασίας κλπ. Άχρηστα, πληθωριστικά πτυχία χωρίς αντίκρυσμα στο εσωτερικό ή το εξωτερικό ως ανώφελη, κουτοπόνηρη, προεκλογική παροχή.
 Λεπτομέρεια: Η πρυτανική αρχή του ΕΚΠΑ συναινεί στο εν εξελίξει σκάνδαλο - σε αντίθεση με άλλα ιδρύματα. Το πιο θλιβερό είναι πως, παρά την προφανή αποτυχία της, η νυν πρυτανική αρχή του Καποδιστριακού είναι πάλι υποψήφια στις προσεχείς εκλογές. Προσωπική μου άποψη, πολύ κακώς.
Η υπουργός Πολιτισμού, τέλος, ετοιμάζεται να διορίσει κι άλλη επιτροπή για την επιλογή του νέου διευθυντή του ΕΜΣΤ μετά από διεθνή, πλέον, διαγωνισμό. Αφού ακύρωσε ΌΛΕΣ τις υποψηφιότητες του προηγούμενου με αστείες δικαιολογίες... Αυθαιρεσία και ευήθεια ταυτόχρονα.
 Στην προηγούμενη είχε διορίσει έναν κριτικό σινεμά, έναν μουσικό, έναν αρχιτέκτονα κλπ για να κρίνουν καθηγητές πανεπιστημίου - ιστορικούς τέχνης. Τώρα ποιός έχει σειρά; Εν τω μεταξύ ένας αρχιτέκτονας 86 ετών και μια βοηθός υπηρεσίας στήνουν το μουσείο άρον άρον με άνωθεν εντολή για να είναι έτοιμο, λέει, στα - προεκλογικά - εγκαίνια! Και ουδείς αισχύνεται. Και ουδείς κάτι διδάσκεται από τα λάθη του. Αλλά τότε τί χρειάζεται ο διεθνής διευθυντής; Να κάνει τι σε ένα έτοιμο μουσείο; Ο οποίος διευθυντής θα μιλάει ή όχι ελληνικά; Θα γνωρίζει ή όχι την ελληνική τέχνη; Ή, μήπως το μοναδικό του προσόν θα είναι, να εφαρμόσει την παγκοσμιοποίηση και το μονοδιάστατο των μοντερνιστικών μουσείων και στα καθ' ημάς;    Έστω και αν δεν διαθέτουμε ανάλογες συλλογές ή χρηματοδότηση; Κι αυτό ονομάζεται αριστερή άποψη. Τι ντροπή.

Δευτέρα, 22 Απριλίου 2019

Ημερολόγιο ακατανοησίας





Τι περίεργο τέλος μιας τρομερής μέρας. Των Βαΐων εδώ σ' εμάς με τον Νυμφίο να ξεκινάει τα πάθη του ακριβώς την ώρα του δειλινού και Πάσχα εκεί σ' αυτούς, βαμμένο όμως στο πιο αθώο, το πιο παράλογο αίμα. Ο αμνός σε μιαν ακόμη αποκρουστική θυσία. Μια ακόμη υπερεκατόμβη. Οι φανατικοί, οι ζηλωτές, οι διεστραμμένοι της Σρι Λάνκα εκδικήθηκαν (;) τον διεστραμμένο της Αυστραλίας. Η παγκοσμιοποίηση είναι εφιαλτικά παρούσα με τις πυρές των μαγισσών του Μεσαίωνα να καίνε ακατάπαυστα. Οι θρησκευτικοί πόλεμοι συνεχίζονται πιο ακατανόητοι πάρα ποτέ. Τόσο μίσος για έναν θεό της αγάπης ή για έναν άλλο της δικαιοσύνης. Ή έστω της ανοχής (το Κοράνι αναφέρεται στην ανοχή).
Με τους ισχυρούς του πλανήτη να χύνουν, πάλι, κροκοδείλια δάκρυα και το πλήθος να πορεύεται αλαφιασμένο, έντρομο...
Όπως τότε, στις 21 Απριλίου, με την Εθνοσωτήριο... Τα επτά χρόνια του ψευδοπατριωτικού κιτς και της εθνικής προδοσίας. Τα χαμένα χρόνια ... Εκείνα της νιότης μας. Πριν μισόν αιώνα! Με συνέπειες όμως που διαρκούν μέχρι σήμερα ...
Κι όμως. Εδώ, στον βράχο του Αγίου Ρωμανού, με την Σύρο απέναντι, ένα φως ιλαρόν δείχνει πως η Άνοιξη διόλου δεν πτοείται από τα δράματα ή τα πάθη των ανθρώπων. Τα πάθη της ιστορίας, μικρής και μεγάλης. Ανάμεσα ουρανού και θαλάσσης, σύννεφων και γης σπέρνει τα πράσινα, τα ροζ, τα κίτρινα και τα χρυσαφιά χωρίς φειδώ. Χωρίς καμιά μεταφυσική. Κι εγώ αδειάζω μόνος ένα ποτήρι τζιν ως συγχώρεση, ως παρηγοριά στην αδυναμία μου να κατανοήσω, σχεδόν ένοχος για το θέαμα που αντικρίζω. Που μού προσφέρεται σαν αυτονόητο. Η ομορφιά που με καταδέχεται. Που είναι σαν να έγινε μόνο για μένα. Σαν έπαθλο της μοναξιάς μου. Λίγες, ελάχιστες σταγόνες διάφανου ποτού  αντί για δάκρυα... Ο ήλιος, τέλος, αδιάφορος κι αυτός για τις ειδήσεις της ημέρας - έχει τόσα άλλα στο κεφάλι του - ολοκληρώνει σε λίγο την καθημερινή αποστολή του. Βασιλεύει, δύει δηλαδή, στον ακατάληπτο κόσμο.

Σάββατο, 20 Απριλίου 2019

Ανώφελα θαύματα

Χτες η πανσέληνος με το ρόδινο χρώμα, ένα φεγγάρι που αιμορραγούσε μέσα στο χάος μυστικά. Διστακτικά. Σαν κορίτσι την πρώτη φορά. Μάς τσάκισε με το γλίσχρο φως της, εξίσου διστακτικό και αναποφάσιστο. Ψυχρό ή θερμό; 
Σήμερα πάλι ο Λάζαρος. Τυχερός ή άτυχος; Ο πιο βασανισμένος  Άγιος. Ο πιο χρησιμοποιημένος από τις άνωθεν σκοπιμότητες. Ο πιο άβουλος απέναντι στα σχέδια του ουρανού. Αυτός που από θεϊκή συγκατάβαση γεύτηκε το χώμα δύο φορές. Ο αναστημένος που βαρυγκόμησε την έγερση του. Ο μοναδικός άνθρωπος που έζησε κι ενώ πέθανε γαλήνια και αναπαύτηκε τριγυρισμένος από τις φροντίδες και τα δάκρυα των οικείων του, την λατρεία των αδελφών του, υποχρεώθηκε να επιστρέψει, να ξαναζήσει αν και ποτέ δεν είχε ζητήσει κάτι τέτοιο. Ένας στρατιώτης που τον εκτελούν δύο φορές. Έφυγε άντρας αγαπημένος, ποθητός και επέστρεψε μια σκιά αμίλητη με αποφορά πτώματος. Επειδή ήξερε αυτό που δεν θέλησε να μάθει. Ένας Οιδίπους της Νέας Συμφωνίας. Πάντα ο Θεός από πάνω, πάντα ο άνθρωπος κάτω. Όλο και πιο κάτω. Προφανώς ήταν εκείνος, ο μόνος που έβλεπε τον ουρανό με συγκατάβαση. Σχεδόν με οργή. Χωρίς φρούδες ελπίδες...

(Περισσότερα στο τρίπρακτο, θεατρικό μου έργο "Τετραήμερος" που όλο ανεβαίνει από εκλεκτή σκηνή ακόμη πιο εκλεκτών φίλων κι όλο καθυστερεί)

Στις φωτογραφίες μια κομνήνεια εικόνα του 12ου αι. και ο Ρέμπραντ, ο πιο οξυδερκής δημιουργός του φωτός αποκλειστικά από συμπαγές σκοτάδι. 

... έαρ, το τιμωρητικό, και νύχτα και χωρίς ανταμοιβή, φιλόξενο μόνο το σκοτάδι, όσο πυκνότερο τόσο καλύτερα. Άρρωστοι, αυτοί οι μόνοι υγιείς...(κάτι δικά μου)






Παρασκευή, 19 Απριλίου 2019

Ηρακλής Παρχαρίδης (1956-2017)

  Για τις εικόνες και τη σάρκα τους


Το δράμα της εποχής μας είναι πως η διαφήμιση, η κατανάλωση
και η κουλτούρα μπορούν να ταυτίζονται.
Π. Κονδύλης

Λέει η Μάσα στις «Τρεις Αδελφές»: "εγώ νομίζω ότι ο άνθρωπος έχει χρέος να πιστεύει σε κάτι ή τουλάχιστον να ψάχνει για κάτι που θα πιστέψει αλλιώς η ζωή του είναι άδεια, πολύ άδεια..."
Ζούμε σε μιαν θλιβερή περίοδο κρίσης και παρακμής. Έτσι όπως έχει διαμορφωθεί η κατάσταση, σου απαγορεύεται ακόμη και να πενθήσεις. Αφού δεν υπάρχει νεκρός. Υπάρχουν μόνο κάποια εκατομμύρια ζόμπι, φαντάσματα, ζωντανόνεκροι που καμώνονται τις ατομικές περιπτώσεις, υποστηρίζουν σπασμωδικά την ανθρώπινη τους υπόσταση αλλά κατ' ουσίαν είναι από καιρό νεκρωμένοι. Προσέξτε, όχι νεκροί...Νε-κρω-μέ-νοι, φυλακισμένοι, σε μιαν μικροαστική απάθεια, σε μιαν ατομική ιδιωτεία. Η τέχνη, πάλι, μπορεί να κάνει, όχι χωρίς κόπο, «εμείς» τα χιλιάδες αδιέξοδα «εγώ». Μπορούμε με εικόνες ν΄ αλλάξουμε τον κόσμο; Μπορούμε;
Ο Γάλλος κοινωνιολόγος Νικολά Μπουριώ (Nicolas Bourriaud) ανατρέχοντας στα κείμενα του Φλωμπέρ διατείνεται πως η τέχνη είναι η απόλυτη μορφή ελευθερίας και πως η αλληλεπίδραση μεταξύ των θεατών της, ο συχνά φορτισμένος διάλογος ανάμεσα στο δημιουργό και το κοινό αντιμάχεται τη γενικότερη τάση της κοινωνικής κατάρρευσης. Λέει χαρακτηριστικά: «Με τις υπηρεσίες τους οι καλλιτέχνες θεραπεύουν τις πληγές των κοινωνικών θεσμών... και αυτού του είδους η τέχνη είναι και ουμανιστική και δημοκρατική.»
Δεν θα μπορούσα να βρω καλύτερο πρόλογο για την παρούσα αναδρομική έκθεση μνήμης του αξέχαστου φίλου μου Ηρακλή Παρχαρίδη που διοργανώνει ο δήμος Κερατσινίου από το ανωτέρω κείμενο του Μπουριώ. Επειδή το κείμενο αυτό, με νηφάλιο τρόπο, καταργεί προκαταλήψεις ή φοβίες που ίσως ισχύουν στη χώρα του ως προς την σύγχρονη τέχνη, αλλά που σίγουρα ισχύουν και στην Ελλάδα.
Για τον Ηρακλή Παρχαρίδη, ζωγραφική πρωτίστως σημαίνει στοχαστικό βλέμμα, ιερότητα της ματιάς. Ο πίνακας δεν είναι απλώς μια αφηγηματική φαντασμαγορία, αλλά κάτι το ιερό και το μυστικό. Τα αχανή τοπία με τους φράχτες, τα τείχη των παλαιών πόλεων, τα σπίτια που μισοβυθίζονται στο σκοτάδι και το χιόνι, δεν είναι τόσο αναπαραστάσεις όσο σχόλια για μια μεταφυσική του χώρου. Το ίδιο συμβαίνει και με τις ανθρώπινες φιγούρες. Πρόκειται για αρχέτυπα μοναξιάς ή μελαγχολίας μάλλον, παρά για ρεαλιστικές προσεγγίσεις του θέματος. Και το κυριότερο: Άτομα και τοπία αποδίδονται από τον ζωγράφο με μέσα αμιγώς μορφοπλαστικά και με συνεχή την αγονία της ανανέωσης της φόρμας, σε βαθμό ώστε το κλασικό και το πειραματικό να εξισορροπούν.
Ο Ηρακλής Παρχαρίδης, μακριά από νεοελληνικές περί-γραφικότητες ή ετοιματζίδικες φολκλόρ συγκινήσεις, αρθρώνει έναν εικαστικό λόγο, στοχαστικό, αρχιτεκτονημένο, ελεγειακό. Θέμα του η ανθρώπινη ύπαρξη σ’ έναν κόσμο που διαρκώς χάνει τα ανθρώπινα χαρακτηριστικά του. Μία τέτοια πρόθεση εύκολα θα παρέσυρε σε οπτική φλυαρία ή μελοδραματικά κλισέ. Η παιδεία αλλά και ο ψυχισμός του ζωγράφου τον προστάτεψαν από τέτοιες ατραπούς. Η ποιητική του πάλι επιβάλλει μέσα από ένα οξυδερκές σχέδιο το χτίσιμο συγκεκριμένων συμβόλων: η φιγούρα, ο οίκος, η πόλις, το δέντρο, η ομάδα των ανθρώπων, το αρχέγονο τοπίο, η μυθική φύση πριν την έλευση των ανθρώπων και των πραγμάτων. Η Δημουλά θα το έλεγε αλλιώς: «Ερασιτέχνης άνθρωπος είμαι. Πόσο καλύτερα παράπονα να φτιάξω; Γιατί η ζωγραφική στις μέρες μας υπάρχει περισσότερο για να υπερασπίζεται παράπονα».
Μέσα από αυτά τα εικαστικά σύμβολα αρθρώνεται σαν σε σκηνογραφία ενός κειμένου που δεν έχει γραφεί ακόμη ο ζωγραφικός του λόγος. Ένα αληθινό θέατρο χωρίς όμως λόγια, οι πίνακές του ερευνούν χώρους και καταστάσεις σε μία ζώνη, θα λέγαμε, λυκόφωτος. Τα υλικά του τώρα είναι πιο άμεσα, γήινα -στόκοι, κάρβουνο, ακρυλικά κ.α.- και το αποτέλεσμα λιγότερο χρωματικό-κραυγαλέο και περισσότερο υποβλητικό-ελεγειακό. Σαν θαμπές τοιχογραφίες ενός Ρούμπλιεφ που δεν ανακαλύφθηκε ακόμη, ο Παρχαρίδης ζωγραφίζει με μνημειακό τρόπο και υπαινικτικά κιαροσκούρα τους σχοινοβάτες της ζωής που κακοφόρμισε, τους μύθους και τα θαύματα μιας θρησκείας που δεν διαθέτει πια πιστούς. Στην εποχή της βασανιστικής ορατότητας και της έκλειψης των σωμάτων -δηλαδή του απορφανισμού της επιθυμίας- ο Παρχαρίδης βλέπει τον κόσμο με τα μάτια μισόκλειστα σαν τους παλιούς αγιογράφους. Δηλαδή, ονειρεύεται τον κόσμο και ανακαλύπτει τον κόσμο περιπλανώμενος στις εσχατιές της ψυχής του.
Το 1870, οι νέοι καλλιτέχνες της Αγίας Ρωσίας, μετά από προτροπή του κριτικού Βλαντιμίρ Στάσοφ, εγκατέλειψαν την πρωτεύουσα και περιηγήθηκαν τις αχανείς στέπες για να μάθουν την άφωνη ζωή των εξαθλιωμένων μαζών. Λόγω αυτή της στάσης ονομάστηκαν «Περεντβίζνικι», περιπλανώμενοι. Ένας περεντβίζνικ σαν τον Ιλία Ρέπιν είναι ο Παρχαρίδης με αναφορές τόσο στο ρώσικο, υψηλόφρονα ρεαλισμό, όσο και στην εικονοποιητική φαντασία του Chagall. Η περιπέτειά του στη ζωγραφική, όλα αυτά τα χρόνια, τον έμαθε κάτι πολύτιμο: πως στοχάζεται κανείς καλύτερα με τα μάτια κλειστά. Και πως βλέπει κανείς καλύτερα με τα μάτια βουρκωμένα...
 ΥΓ. Πόσο παρών είναι απόψε ο Ηρακλής, έτσι καθώς ορατός-αόρατος κοιτάζει με το γαλανό, ονειροπόλο του βλέμμα τα έργα. Δεν χρειάζεται πια να πει τίποτε άλλο. Ούτε αυτός, ούτε κι εμείς. Όσο περνάει ο χρόνος, οι πίνακες του αποκτούν τη δική τους, όλο και πιο εύγλωττη, εκφραστική φωνή…
Μάνος Στεφανίδης
Αν. Καθηγητής Ιστορίας της Τέχνης στο ΕΚΠΑ