Συνολικές προβολές σελίδας

Κυριακή, 18 Αυγούστου 2019

Κι άλλη γενιά του '30!



Τα πράγματα της τέχνης μοιάζουν μερικές φορές τόσο πολύ. Αναφέρομαι στον Αμερικανό ζωγράφο Grand Wood ( 1892 - 1942 ) ο οποίος είναι πολύ γνωστός από τον πίνακα του American Gothic με τον γοητευτικό αναχρονισμό της ναΐφ αισθητικής του. Βρίσκω αυτό το έργο που αναρτώ εδώ εξίσου ενδιαφέρον. Λέγεται Parsons Weem' Fable, αναφέρεται σε ένα επεισόδιο της παιδικής ηλικίας του Τζορτζ Ουάσιγκτον και εξαίρει τα ιδεώδη της ηθικότητας, της συνέπειας και βέβαια της φιλοπατρίας. Ο καλλιτέχνης υπεραμύνεται - και εδώ - της αμερικανικής παράδοσης απέναντι στον εισαγόμενο διεθνιστικό μοντερνισμό που τον θεωρεί απειλή. 
Ο Wood, ο πιο εθνικοκεντρικός ζωγράφος των ΗΠΑ, εκπρόσωπος της δικής τους γενιάς του'30, μοιάζει αισθητικής και ιδεολογικά αρκετά με τους αντίστοιχους δικούς μας. Τον Εγγονόπουλο, τον Βασιλείου, τον Τσαρούχη, τον Διαμαντόπουλο, τον Αστεριάδη.
Το ενδιαφέρον σ' αυτόν δεν είναι μόνο ότι εμπνέεται από την επίσημη ή την μυθολογημένη ιστορία ως regional artist αλλά συγχρόνως ότι δημιουργεί εν προκειμένω φόρμα αξιοποιώντας την παράδοση. Φόρμα! Σαν τον Χαλεπά.
Εν προκειμένω στον πίνακα εικονογραφείται ένα επεισόδιο απ'την ζωή του μικρού Ουάσιγκτον - που όμως αποδίδεται ως ενήλικας - ενώ δεξιά εμφανίζεται ο ίδιος ο ζωγράφος ως σοφός αφηγητής! Ενδιάμεσα το ανεβασμένο ριντώ του Μπαρόκ επιτείνει την θεατρικότητα της σκηνής οργανώνοντας ανάλογα την αφήγηση. 
Θεωρώ τον ζωγράφο αυτόν σημαντικότερο του Πόλλοκ όπως θεωρώ τον Διαμαντόπουλο σημαντικότερο του Τσαρούχη. Μεγάλη τέχνη χωρίς την ζωοποιό παρουσία του Μύθου και χωρίς ιδέες που να ξεβολεύουν, δεν υπάρχει!  Καλημέρα σας.

Fail better!


Η βαθύτερη αγωνία της τέχνης κρύβεται στο πρωτόλειο, τη σπουδή, το σπάραγμα, τη σημείωση που δεν ολοκληρώθηκε, το απότμημα που συσκοτίζει το σύνολο της εικόνας, την λεπτομέρεια που δεν υπακούει στη ροή της αφήγησης ... Στο παράδοξο που διαφεύγει του κανόνα. Δηλαδή σ' εκείνη την αποτυχία που επιτυγχάνει ό τι δεν κατάφερε η επιτυχία. Περισσότερο από το "αριστούργημα" ο κάματος για ένα έργο που παρά την προσπάθεια, τελικά δεν θα βρει το κοινό του. Σε αντίθεση με αυτό που ο Μπέρνχαρντ ονομάζει "κρατική τέχνη των Παλιών Δασκάλων". Εκεί που ο θαυμασμός είναι σχεδόν υποχρεωτικός και ασφαλώς προαποφασισμένος. Και η συγκίνηση μάλλον δοτή. 
All of old. Nothing else ever. Ever tried. Ever failed. No matter. Try again. Fail again. Fail better. 
                                Samuel Beckett, 9.12.1981








Φωτογραφίες: 1 Το κρεβάτι του Γιαννούλη Χαλεπά στο σπίτι του, στον Πύργο. 2 Τρία προπλάσματα του Λουκά Δούκα που πέθανε πρόωρα το 1925: Ο Κάιν, ο Σοφός, και το πορτρέτο του αναρχικού ηθοποιού και συγγραφέα Ν. Βέλμου, εκδότη του καυστικού περιοδικού του '30 "Φραγγέλιο". 3 ο Βέλμος.

Εν φάει και όλεσσον







Πάνω φωτογραφία : 
Από το Πίσω Λιβάδι της Ηρακλειάς αγναντεύει κανείς τη Σχοινούσα, κάποιες ακατοίκητες βραχονησίδες και στο βάθος δεξιά την Αμοργό. Πλησιάζει το ηλιοβασίλεμα και η λαμπρότητα του φωτός είναι μοναδική. Η διαύγεια του είναι οξεία σαν διαμάντι. Η γλύκα του κόβει τα ήπατα και σε διαπερνά ως την καρδιά. Σαν βέλος του γιού της Αφροδίτης. Εδώ η φυσική γίνεται μεταφυσική. Εν δε φάει και όλεσσον.
Νομίζω πως οι μικρές Κυκλάδες είναι ένα τοπίο συμπαντικό. Γύρω από την ιερή Δήλο, την γενέτειρα του θεού του ηλιακού φωτός και την Ρήνεια, γενέτειρα της θεάς του σεληνόφωτος, δημιουργείται ένα σύμπλεγμα βραχονησίδων μοναδικής ενέργειας και άγριας ομορφιάς.   Ίσως φταίει η γειτνίαση με τον εξόχου κάλλους και συμμετρίας 38ο παράλληλο, ίσως φταίει ότι εδώ ζουν άνθρωποι από τις απαρχές του πολιτισμού παράγοντας μοναδικό πολιτισμό.
Τα ονόματα είναι εν πολλοίς προελληνικά π.χ Αμοργός. Όπως εξ άλλου συμβαίνει και με τα  Αλικαρνασσός, Τέλενδος, Ίμβρος, Τένεδος, Ιαλυσός, Κύθνος, Κύθηρα, Τυμφρηστός, Αρδηττός κλπ.
Κάτω φωτογραφία : 
Από την κορυφή του λόφου του Αγίου Γεωργίου αγναντεύω την κορυφή του Ζα απέναντι στην Νάξο. Το πέτρινο μονοπάτι οδηγεί στο μοναδικό λιμάνι ενός νησιού - παραρτήματος της Χοζοβιώτισσας από την Αμοργό. Αμοργιανοί εγκαταστάθηκαν εδώ μετά την Επανάσταση ως δουλοπάροικοι της Μονής. Αφού το ξερονήσι ανήκε σε αυτήν. Ο δρόμος είναι γεμάτος θυμάρι που φτάνει σε μέγεθος ακόμη και μικρού δέντρου και "παράγει" σύμφωνα με τις μετρήσεις του Δημόκριτου το καλύτερο μέλι πανελλαδικά. 93% καθαρότητα! 
Οι ντόπιοι κουβαλάνε μυστικά, στις τσέπες τους, σε μικρά κουτάκια, βασίλισσες από τη Λάρισα ή τη Σπάρτη με τον Σκοπελίτη, τον ήρωα της άγονης γραμμής, για να ενισχύσουν το δυναμικό του νησιού τους. Η διαδικασία αυτή είναι επίσημως απαγορευμένη. Βλέπετε, οι βασίλισσες είναι ελάχιστες και πολύτιμες ενώ οι κηφήνες πολλοί και άχρηστοι. Σαν αρσενικό δεν αισθάνομαι και πολύ υπερήφανος. Ο πολιτισμός αυτών των εντόμων υπερτερεί του ανθρώπινου ισχυρίζεται ο ξάδερφος μου Δημήτρης Στεφανίδης, παθιασμένος μελισσοκόμος που παράγει μέχρι και 2 τόνους θυμαρίσιο μέλι! Ανάλογα τη χρονιά.
Πέρσι όμως δεν έβρεξε και οι μέλισσες τράφηκαν με το μέλι τους το ίδιο. Το γεγονός αυτό τις έκανε μελαγχολικές και νευρικές.
Από μια περίεργη σύμπτωση και τα έλλογα όντα αυτού του τόπου είναι εξ ίσου μελαγχολικά και δύσθυμα αυτό το μελαγχολικό και περίεργο καλοκαίρι των πυρκαγιών που έχουν γίνει τραγικό καθεστώς... Ετήσια κανονικότητα! Χωρίς να ξεβολεύουν από την αυγουστιάτικη ραστώνη τους όσους έχουν κάνει, χρόνια τώρα, τον Αύγουστο μήνα της απάθειας και του κρατικού χαλαρώματος. Με τα μελτέμια όμως να μην διακόπτουν καθόλου. Και όλη αυτή η ομορφιά να βρίσκεται υπό διαρκή απειλή. Η φωταύγεια, ο άνεμος και η φωτιά. Εν φάει και όλεσσον κανονικά.

Ένα κορίτσι που το έλεγαν Μαρία

Στην μνήμη της μάνας μου Βαρβάρας που κοιμήθηκε πριν δεκατέσσερα χρόνια 

Μια Μαρία κλέβει όλων τις καρδιές των αγοριών του στην όπερα του Bernstein - και αργότερα στη δημοφιλέστατη ταινία - West Side Story. Μια Μαρία έχει επίσης κατακτήσει εδώ και δυο χιλιετίες τη
τις ψυχές ολόκληρης της Δύσης (το χλωμό της αντίστοιχο στο Ισλάμ είναι ίσως η Φατίμα). Πρόκειται για την Παναγία των ορθοδόξων, τη Santa Maria των καθολικών, το απόλυτο αρχέτυπο της μητέρας που θήλασε τον Σωτήρα του κόσμου με το γάλα του ουρανού όπως η Ήρα το μικρό Ηρακλή. Γαλαξίας φυσικός, γαλαξίας πνευματικός. 
Η Παρθένος της Ναζαρέτ εξανθρωπίζει το ισόπλευρο τρίγωνο της χριστιανικής τριαδικής Θεότητας, εμποτίζοντάς το με το αίμα, το δάκρυ αλλά και το γέλιο των ανθρώπινων όντων. Μια γυναίκα, μ’ άλλα λόγια, δίνει ουμανιστική υπόσταση στο αυστηρό, δογματικό δίδυμο των αρρένων Πατρός και Υιού. Οι καθολικοί μάλιστα για να εξυψώσουν ακόμη περισσότερο την ιερή παρθένα, υποστήριξαν με φανατισμό το δόγμα της “αμώμου συλλήψεώς” .Της “immaculata concoeptio”. Πράγμα που θα πει ότι και η Παναγία συνελήφθη αχράστως και ασπόρως όπως και ο Υιός της. Όμως έτσι μπαίνουμε σε άλλου τύπου θεολογικά ζητήματα. Η Παναγία είναι ό τι είναι, επειδή πρωτίστως είναι άνθρωπος. Υπήρξε μία από εμάς και κατέστη το πρότυπο ημών.
 Στην χριστιανική  εικονογραφία η Παναγία δεσπόζει και αποδίδεται, - αν και σε άπειρες παραλλαγές όπως είναι φυσικό - με δυο βασικούς τρόπους: Αυτόν της Γλυκοφιλούσας, δηλαδή της τρυφερότατης μεταφοράς της μητρικής στοργής  όπου το Βρέφος ακουμπάει την παρειά του στο μάγουλο της μάνας του και αυτόν της Πιετά, δηλαδή της αποσβολωμένης γυναίκας που κρατάει νεκρό, τον Θεάνθρωπο γιό της, σε μιαν άδεια αγκαλιά. 

Βυζαντινές εικόνες της παλαιολόγειας εποχής με Οδηγήτριες ή Βρεφοκρατούσες θα πλημμυρίσουν την προαναγεννησιακή Ιταλία ή την Ρωσία του Θεοφάνους του Γραικού και θα εντοπίζονται σήμερα ως Παλλάδια στα ιερά διάσημων ναών (π.χ. στον Άγιο Μάρκο της Βενετίας και τον Άγιο Πέτρο της Ρώμης). Αυτές οι υπερβατικές αλλά και τόσο πραϋντικές μορφές θα αντικατασταθούν λίγο μετα από τις γήινες μικρές Μαντόνες του Giovanni Bellini, του Raphaello, του Giorgione έως την σύγχρονη Ολίβια Χάσεϊ του σκηνοθέτη Franco Zeffirelli. Στις βυζαντινές “Κοιμήσεις” πάλι  αλλά και στην περίφημη εικόνα του Γκρέκο στη Σύρο συνυπάρχουν, δογματικώς άψογα, τόσο το νεκροκρέββατο της Παρθένου με τους Αποστόλους συναθροισθέντας ενθάδε όσο και η θριαμβική Μετάστασή της στο ανώτερο μέρος της σύνθεσης με τις πύλες του Ουρανού διάπλατες για να την υποδεχτούν. 
Αντίστοιχα ο Caravaggio θα ζωγραφίσει την Κοίμηση απόλυτα γειωμένη με το απόλυτο του θανάτου να δεσπόζει  έχοντας ως μοντέλο το κορμί μιας πόρνης που βρέθηκε πνιγμένη στον Τίβερη και τους Αποστόλους γύρω να θρηνούν γοερά (Λούβρο). Ο Tiziano πάλι, οι Carracci αλλά και ο Γκρέκο αποδίδουν με την θεατρική μπαρόκ οπτική του sotto in su (δηλαδή το θέμα ειδωμένο από κάτω προς τα πάνω σαν σε σκηνή θεάτρου) την Θεοτόκο να υψώνεται μεγαλόπρεπα στις πτέρυγες αγγέλων και συννέφων στους ουρανούς πάνω από το άδειο της Τάφο και εμπρός στα εκστατικά μάτια των Αποστόλων.

 Η Παναγία πρωταγωνιστεί συμβολικά σε δυο έργα που σηματοδοτούν αντιθετικά τις απαρχές της νεοελληνικής τέχνης όπως αυτή μορφοποιείται αμέσως μετά την Άλωση. Από τη μια ο μυθικός γενάρχης της καθ´ ημάς εικονοποιίας Αγγελος Ακοτάντος, κρητικός ζωγράφος της εποχής της Αλώσεως και οπαδός της ένωσης των δυο εκκλησιών (!) ζωγραφίζει μια μικρομέγαλη Παναγία να προσφέρει το κρίνο στη μητέρα της Αγία Άννα ως προφανή αναφορά της αμώμου συλλήψεως που εξήγησα πιο πάνω (Μουσείο Μπενάκη). Από την άλλη, ο άλλος γενάρχης της εξευρωπαϊσμένης μας ζωγραφικής και ιδρυτής της Επτανησιακής σχολής, ιππότης Παναγιώτης Δοξαράς, αποδίδει την Αγία Οικογένεια με τους γλυκασμους του Correggio (Εθνική Πινακοθήκη). Έκτοτε ο μεταβυζαντινός και ο δυτικός τρόπος του ζωγραφίζειν κονταροχτυπιούνται ως σήμερα με θέμα - πρόσχημα την Παναγία και τη μητρότητα αλλά ουσιαστικό διακύβευμα την ιδεολογική ηγεμονία πάνω στη γλώσσα των αισθητικών μορφών. Κι αν ο Fernand Braudel έχει δίκαιο όταν  ισχυρίζεται πως δεν υπάρχει πολιτισμός χωρίς γνώση της ιστορίας κι ούτε ιστορία χωρίς τη συνείδηση της παράδοσης, αντιλαμβάνεται κανείς εύκολα πως και από τι πάσχει η ολιγόζωη και πανταχόθεν βαλλόμενη “εθνική σχολή” μας. 

Κατά το δεύτερο ήμισυ του 19ου αιώνα το πεδίο μάχης μεταφέρεται στις Πλατυτέρες των ιερών των νεόδμητων ναών που ανοικοδομούσαν ασταμάτητα οι ξένοι και οι ντόπιοι αρχιτέκτονες του νεαρού Βασιλείου. Από την Ρωσική Εκκλησία όπου δουλεύουν ο Ludwig Thiersch και ο Νικηφόρος Λύτρας ως την Χρυσοσπηλιώτισσα, την Αγία Ειρήνη, τον Άγιο Γιώργο Καρύτση που αγιογραφούν καλλιτέχνες ναζαρηνών αντιλήψεων ( Χατζηγιαννόπουλος, Αρτέμης, Φανέλλης, Λεμπέσης κλπ.), ένα ανταγωνιστικό παιχνίδι αισθητικής υπεροχής εξελίσσεται σταθερά για να κορυφωθεί στις αρχές του 20ου αιώνα με την “διαμάχη” του νεωτεριστή Κωνσταντίνου Παρθένη και του απολογητή της παράδοσης Φώτη Κόντογλου. Ο πρώτος μεταξύ των άλλων αγιογραφεί τον Άγιο Αλέξανδρο Π. Φαλήρου και ο δεύτερος τον Άγιο Γεώργιο Κυψέλης, την Καπνικαρέα και την εξαίσια Ζωοδόχο Πηγή στην Παιανία. Είναι πάντως γεγονός ότι μετά την θεοκεντρική τέχνη του Βυζαντίου το θέμα της Παναγίας εκκοσμικεύεται σαν ένα είδος διαφήμισης της μητρότητας πράγμα που κυριαρχεί και στην μικροαστική αισθητική των ηθογράφων της λεγόμενης Σχολής του Μονάχου, μια γλυκανάλατη δηλαδή φόρμα που ξεκινά από τις αβροδίαιτες Βαυαρές μητέρες του Γύζη και του Ιακωβίδη για να καταλήξει φυσιολογικά στην αισθητική των σύγχρονων διαφημίσεων για βρεφικές πάνες και τροφές! Αυτές με τα ροδαλά μωρά και τις μητέρες - μοντέλα… 
Αν ξεχώριζα κάτι από την τέχνη αυτής της περιόδου, θα ήταν ασφαλώς το κλασσικίζον ανάγλυφο της Φιλοστοργίας, νεανικό έργο του Γιαννούλη Χαλεπά ( 1851- 1938 ) που μάλιστα ένας πρόσφατος καθαρισμός του αποκάλυψε το δακτυλικό αποτύπωμα του ιδιοφυούς πλην βασανισμένου γλύπτη και το περίφημο “Τάμα” που ζωγράφισε σε τρεις εκδοχές ο Νικόλαος Γύζης (1842 - 1901). Πρόκειται για το ρομαντικό θέμα μιας μάνας που οδηγεί σε ένα ορεινό εξωκκλήσι την καρδιοπαθή κόρη της. Εδώ ο χρωστήρας του Τήνιου συναντά την πένα του Σκιαθίτη.

Η Θεοτόκος δεν αποδίδεται όμως μόνο ως νεαρή παρθένα. Είναι και η βασανισμένη μάνα, αυτή που στα αλήθεια σηκώνει τις αμαρτίες του κόσμου. Σαν την μεγάλη γλύπτρια Καίτε Κόλβιτς, μια σύγχρονη Παναγία που έζησε τη φρίκη ενός σκοτωμένου γιου ήδη από την έναρξη του Α Παγκοσμίου Πολέμου. Το δραματικό σύμπλεγμα της Μάνας που αγκαλιάζει σαν να θέλει να ξανασπρώξει στη μήτρα της τον νεκρό, τοποθετήθηκε στο Μνημείο των Πεσόντων στο Βερολίνο ως σύμβολο της ενοποιημένης Γερμανίας. Αυτή η Πιετά έχει στοιχειώσει στην φαντασία και των δικών μας προοδευτικών καλλιτεχνών που επεχείρησαν να αποδώσουν τη μάνα της Κατοχής και του Εμφύλιου, δηλαδή την γυναίκα της απόλυτης οδύνης και της αέναης προσφυγιάς. Χαρακτηριστικά αναφέρω την Άννα Κινδύνη, τον Ηλία Φέρτη, τον Γιώργο Ζογγολόπουλο, τον Χρήστο Καπράλο, τον Κώστα Βαλσάμη κλπ. 
Για την σύγχρονη τέχνη το θέμα “ Παναγία “ είναι σχεδόν απαγορευμένο λόγω … κατάχρησης κατά το παρελθόν. Παρ´ όλα αυτά υπέροχες μητρότητες μάς έχουν δώσει ο Ι. Μόραλης - Η" Έγγυος" της Εθνικής Πινακοθήκης -, ο Σπύρος Βασίλειου, ο Χρήστος Καπράλος - η υπερμεγέθης αγρότισσα  "Μάνα" στη Βουλή των Ελλήνων - ο Κώστας Τσόκλης κλπ. Θα σταθώ μόνο σε δυο έργα: Στην Έγγυο Σελήνη με την κοιλιά που αποθηκεύει το ηλιακό φως για να το “αποδώσει” την νύχτα  που έστησε ο Δημήτρης Αληθεινός στην Ασσίζη και την Μητρότητα με το κεφάλι Μαντόνας που κρατάει με προσήλωση την καρποφόρα της κοιλιά που έστησε ο Πέτρος Δελλατόλας στο Ίδρυμα Τηνιακού Πολιτισμού για την έκθεση
 “ Γενέθλια Γη - Αναφορά”. Πέρσι.

Και σκέφτομαι τώρα πως πέρα από την τέχνη, δηλαδή την ανά - παράσταση,  παντού στον κόσμο, κάθε στιγμή μια πραγματική Μαρία γεννάει με πόνο αλλά και άφατη ανακούφιση τον μικρούλη γιο της  σαν μια αντίσταση στο κακό και την βία που καιροφυλακτούν. Σαν την ευλογία της ζωής που επιμένει παρά την εμμονική παρουσία του θάνατου. Εξ άλλου στην αρχαιοελληνική και την μεσαιωνική μας παράδοση αυτά τα δύο ετερώνυμα έλκονται και αλληλοπεριχωρούνται. Τρυφερά. Ύπνος σαν Θάνατος. Και το αντίθετο. Κι έπειτα η μεγαλοσύνη των ουρανών. Η μετάστασις!










Κυριακή, 4 Αυγούστου 2019

Λόγος υπέρ ... Αδυνάτου



Πολύ συχνά οι άνθρωποι του πλούτου και της δύναμης αντιμετωπίζονται αμείλικτα από τον υπόλοιπο κόσμο και φορτώνονται με έωλες, κάποτε, κατηγορίες, ανυπόστατες διαδόσεις πληρώνοντας ακριβά αυτό ακριβώς το χαρακτηριστικό που τους ξεχωρίζει. Δηλαδή τον  πλούτο και την δύναμή τους. Έτσι, συχνά οι πολύ δυνατοί καθίστανται περίεργα αδύναμοι εμπρός στην δυσπιστία ή και την κακεντρέχεια του πλήθους ενώ πάλι οι αδύναμοι απολαμβάνουν την περίεργη ηδονή της επίδειξης της δικής τους "αδύναμης" δύναμης επί των ισχυρών του πλούτου ή της εξουσίας. 
Η Γιάννα Αγγελοπούλου είναι από τα πρόσωπα της δημοσιότητας που έχει υποστεί και συνέχεια υφίσταται την πλέον αμείλικτη κριτική. Κριτική για τα χρήματα της, κριτική για τα φορέματα ή για την αισθητική της, κριτική  για την κοινωνική της επιτυχία, κριτική για τον τρόπο που διοργάνωσε τους Ολυμπιακούς Αγώνες, κριτική για κάθε της δημόσια παρέμβαση, κριτική για όσα λέει αλλά και κριτική τελικά για όσα δεν λέει.
Γιατί τη Γιάννα τη συμπαθούν πολλοί, την παραδέχονται περισσότεροι αλλά και την αντιπαθούν οι πλείστοι. Ακόμη κι όταν διαχειριζόταν με περισσή αξιοπρέπεια το προσωπικό πρόβλημα της υγείας της τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης αποδέχθηκαν και τότε ανοικτείρμονα. 
Για την Γιάννα έχουν γραφτεί και γράφονται άπειρες κακίες και δεν διστάζω να πω ότι υπήρξα  κι εγώ κάποτε ένας από τους "κακογράφους" της, στην εποχή του περιοδικού Αντί αλλά και της Ελευθεροτυπίας συμπορευόμενος με την politically correct άποψη της εποχής που ήταν κριτική άνευ όρων από τα αριστερά για τη Γιάννα. Άλλαξα άρδην γνώμη όταν την γνώρισα και συνεργάστηκα μαζί της. Έκτοτε είναι φίλη μου χωρίς έπαρση ή επίδειξη. Δεν θα ξεχάσω ποτέ, τέλος, ότι χάρη στην αμέριστη συμπαράσταση της, πραγματοποιήθηκε η δεύτερη, διορθωμένη και συμπληρωμένη έκδοση του δεκάτομου "Ελληνομουσείου" μου.
  Όμως η Γιάννα ανέλαβε πρωτίστως έδειξε ποια είναι, όταν ανέλαβε τελευταία στιγμή τους Ολυμπιακούς Αγώνες, ένα δηλαδή εθνικό στοίχημα, και όταν τους έφερε σε πέρας με απόλυτη επιτυχία. Συχνά μάλιστα σε κόντρα με το κράτος και τους μηχανισμούς του, με την χρόνια μας αβελτηρία αλλά και μετά με τις ποικίλες τρικλοποδιές που κατά καιρούς τής έβαζαν ποικίλοι υπεύθυνοι ή ανεύθυνοι. Κι όμως. Παρ' όλα λέγονταν ή γράφονταν, δεν ήταν αυτή που καταχρέωσε το ελληνικό δημόσιο. Ούτε ήταν εκείνη που αποφάσισε αλλά η πολιτική εξουσία την ανάληψη των αγώνων. Αντίθετα, ήταν εκείνη που τους διεκπεραίωσε και μάλιστα μ' έναν σημαντικά χαμηλό λογαριασμό. Όλοι οι επόμενοι Ολυμπιακοί Αγώνες ήσαν φαραωνικοί, ακριβότεροι, τουτέστιν στοίχισαν πολύ περισσότερο. Μόλις οι Ολυμπιακοί του Λος Άντζελες του 1984 υπήρξαν πιο φθηνοί από τους Ολυμπιακούς της Αθήνας. Κι όμως, η Γιάννα η οποία δεν πήρε καμιάν ηγεμονική αμοιβή αλλά που δούλευε αφιλοκερδώς και η οποία πρόσφερε συχνά πυκνά εξ ιδίων, κατηγορήθηκε για το κόστος των αγώνων όπως επίσης και για την μη εκμετάλλευση των ολυμπιακών κτισμάτων μετά το πέρας των αγώνων! Λες και ήταν δική της ευθύνη η αξιοποίηση της ολυμπιακής κληρονομιάς και όχι της πολιτείας. Λες και άφησε αυτή τις εγκαταστάσεις να ρημάξουν και όχι οι κυβερνήσεις που ακολούθησαν. 
Η Γιάννα για ένα μεγάλο διάστημα ιδιώτευσε παρά τις φήμες που την έφερναν ακόμα και στον θώκο του Πρόεδρου της  Ελληνικής Δημοκρατίας. Ευτυχώς ο τόπος σώθηκε από μία τέτοια συμφορά και αντί για την Γιάννα, έχουμε τον κύριο Παυλόπουλο. Η Γιάννα  προσπάθησε επίσης να βοηθήσει τον νεαρό πρωθυπουργό Αλέξη Τσίπρα μη υπολογίζοντας ταξικές ή ιδεολογικές διαφορές και μάλιστα επιχείρησε να τον προωθήσει στο πιο σκληρό και κλειστό μπλοκ εξουσίας των Ηνωμένων Πολιτειών, δηλαδή στην καρδιά της εξουσίας του δυτικού κόσμου. Μέσω του Ιδρύματος της συνεργάστηκε με το ίδρυμα Clinton επιχειρώντας να προβάλει και την Ελλάδα διεθνώς αλλά και να δώσει στον Έλληνα πρωθυπουργό ένα πολύ ισχυρό βήμα για να προωθήσει τα ελληνικά συμφέροντα. Είδαμε δυστυχώς όλοι πόσο επιπόλαια αντιμετώπισε ο Τσίπρας αυτή τη χειρονομία. 
Και βέβαια έκτοτε η Γιάννα απομακρύνθηκε από το πολιτικό προσκήνιο.Τώρα την βλέπουμε πάλι δίπλα σε έναν νέο πρωθυπουργό ο οποίος επιχειρεί να ανατάξει τη χώρα μετά από μία παρατεταμένη απραξία και επίσης παρακολουθούμε μια καινούργια κυβέρνηση να την  τοποθετεί επικεφαλής ενός νέου, εθνικού οράματος δηλαδή του εορτασμού για τα 200 χρόνια από την εθνική μας Παλιγγενεσία. Φαντάζομαι προβαίνει σε κάτι τέτοιο γιατί εκτιμά τις οργανωτικές της ικανότητες, το διεθνές της κύρος, τα χρήματα της τα οποία ποτέ δεν δίστασε να προσφέρει για κάποιο κοινωφελή σκοπό και τέλος την εμπειρία που απέκτησε από το 2004. Προφανώς η Γιάννα Αγγελοπούλου δεν είναι η ακαδημαϊκή φιγούρα που θα εκφωνήσει τον πανηγυρικό της 25ης Μαρτίου ούτε ο ερευνητής εκείνος που θα δώσει καινούργιες ερμηνείες στο πολυδιάστατο φαινόμενο της εθνικής μας εξέγερσης. Δεν είναι καν ο λόγιος, ή ο διανοούμενος, ή ο συγγραφέας, ή ο ιστορικός ο οποίος θα γράψει πράγματα περισπούδαστα και αξιομνημόνευτα σχετικά με το γεγονός. Είναι όμως κάτι άλλο που δεν είναι όλοι οι υπόλοιποι που προανέφερα. Είναι η Γιάννα, δηλαδή ένας άνθρωπος της δράσης ο οποίος μπορεί να αναλαμβάνει μεγάλα projects και να τα υλοποιεί με επιτυχία. Και, επαναλαμβάνω, χωρίς υπερβολικό κόστος. Προφανώς θα την πλαισιώσουν οι ειδικοί, προφανέστατα θα δημιουργηθούν ομάδες ή επιτροπές εργασίας, ασφαλώς και θα εμπλακούν τα μουσεία, οι πολιτιστικοί φορείς και η  επιστημονική ελίτ της χώρας, τα ΑΕΙ, οι καθηγητές κλπ. Όμως για όλα αυτά χρειάζεται ένας μάνατζερ που θα τα οργανώσει και μάλιστα ένας μάνατζερ που δεν θα "τα πιάνει". Έχετε πολλούς σαν τη Γιάννα στο μυαλό σας; Θα με ενδιέφερε να το μάθω. 

ΥΓ. Ήδη ο καθηγητής Αντώνης Λιάκος εξέφρασε τον σκεπτικισμό του για το αφήγημα, το ιδεολόγημα, την ιδεοληψία την κατασκευή ή την φαντασμαγορία της ιστορίας ή ότι άλλο θέλετε που προωθεί η κυβέρνηση παρότι δεν έχει ειπωθεί επί της ουσίας ακόμη τίποτε. Απλώς έγινε μια κίνηση διπλωματίας και αβροφροσύνης εκ μέρους του πρωθυπουργού προς ένα πρόσωπο διεθνούς απήχησης. Προσωπικά πιστεύω πως η Γιάννα δεν θα μας διαψεύσει και επίσης πιστεύω πως το 2021 είναι μία τεράστια ευκαιρία για ένα καινούργιο πατριωτικό, ενωτικό ξεκίνημα και με ιδέες και με σύμβολα και με συναίσθημα και με λογισμό. Και με ρεαλισμό και με όνειρο. Ποιοι είμαστε, που είμαστε, ποιοι μπορούμε να γίνουμε. 
Από την άλλη βέβαια αντιλαμβάνομαι πως η μιζέρια είναι επίσης εθνικό μας χαρακτηριστικό και ως τέτοιο αντί να το μυκτηρίζω πια, έχω αποφασίσει τελευταία να το απολαμβάνω.


Πέμπτη, 25 Ιουλίου 2019

Πραξικόπημα στο Προεδρικό Μέγαρο!





(Όλα τα συγκλονιστικά γεγονότα καρέ καρέ από τον ρεπόρτερ Καρέτα Καρέτα)

Η αποκλειστική φωτογραφία που βλέπετε εδώ, προέρχεται από την εισβολή - κάθοδο - ρίψη του εικονιζόμενου αλεξιπτωτιστή χτες το βράδυ στον κήπο του Προεδρικού Μεγάρου κι ενώ ήταν σε εξέλιξη η ψευδεπίγραφη - στην πλάτη της Κύπρου - εορτή της πολλαπλώς ταλαιπωρημένης Δημοκρατίας ημών και κυρίως αυτών. Ήταν προφανές πως ο εναέριος ακτιβισμός του νεαρού και χαμογελαστού ρουβίκωνα είχε πρόθεση να διαλύσει τη φιέστα στέλνοντας ποικίλα μηνύματα προς πάσαν κατεύθυνση. Στόχο που κατάφερε χωρίς μεγάλη προσπάθεια.
 Όπως ήταν φυσικό δημιουργήθηκε πανικός. Οι εύζωνοι όρμησαν αμέσως προς τον πραξικοπηματία έφ' όπλου λόγχης ενώ οι νεοδιορισμένοι αστυφύλακες αιφνιδιασθέντες ακροβολίστηκαν καλού κακού στα πρανή του κήπου. Όμως ενός αδαούς το περίστροφο εκπυρσοκρότησε, η σφαίρα διαπέρασε τον μαστό της Νόνης Δούνια (από την έκδοση για ενηλίκους) και καρφώθηκε στον εγκέφαλο του Πέτρου Κωστόπουλου - ό τι απέμεινε τέλος πάντων - που παρακολούθησε αμέριμνος την τελετή από την τηλεόραση του. Σοκ αυτομάτως στο πανελλήνιο με τον κύριο Σαββόπουλο να κρύβεται περιδεής κάτω από τον μπουφέ με τα καναπεδάκια και το κατάλευκο υποκάμισο του να γεμίζει κέτσαπ. ( Ή, τον καναπέ με τα μπουφεδάκια, θα σας γελάσω. Το κέτσαπ δεν αμφισβητείται).
Η συνέχεια είναι αδύνατον να περιγραφεί και μόνο οι δαιμόνιοι ρεπόρτερ του Σκάι έχουν, ως συνήθως, το ακριβές ρεπορτάζ. Ο πρόεδρος της Δημοκρατίας έμεινε ακίνητος ως στήλη άλατος, δηλαδή ψυχραιμότατος, στην πολυθρόνα του όπως τότε στην εκπομπή του ΑΝΤ1. Αμέσως βρήκε την ευκαιρία ο πραξικοπηματίας να οχυρωθεί πίσω από τον θεσμό - δηλαδή την πολυθρόνα του - που συμβολίζει την ενότητα του έθνους και να εκτοξεύει πίτσες, μπομπίτσες και τυροκροκέτες προς τους εκπροσώπους του Κοινοβουλίου και τους νεόκοπους υπουργούς. Τα προστρέξαντα γκαρσόνια δεν μπορούσαν να κάνουν τίποτε περισσότερο από το να προσφέρουν λίγο νερό στον κύριο Παυλόπουλο. Εκείνος το ήπιε πελιδνός και είπε σαν τον Εσταυρωμένο Ιησού προς τον ληστή, ήγουν στον νεαρό ακτιβιστή: 
_ Τέκνον θέλεις και εσύ λίγο; Η ανθρωπιστική αυτή η ενέργεια του Προέδρου συγκίνησε όπως ήταν φυσικό το πανελλήνιο και δημιούργησε ένα κλίμα αυτόματα αλληλοκατανόησης και αγάπης εκτονώνοντας κάπως την δραματική ατμόσφαιρα. 
Όμως σε άλλα σημεία του κήπου λάμβαναν χώρα σκηνές αλλοφροσύνης και παράνοιας. Η ασφάλεια του πρωθυπουργού έσπρωχνε τον κύριο Μητσοτάκη προς την έξοδο όπως στις ταινίες του Χόλυγουντ ενώ ο αρχηγός της αξιωματικής αντιπολίτευσης κ. Τσίπρας αναγνωρίζοντας με συγκίνηση τον παλιό σύντροφο και μέντορά του φώναζε καταχαρούμενος: Κοίτα να δεις! Βρε Μάνο, εσύ εδώ; Τώρα θα κάνουμε την επανάσταση! Παιδιά σηκωθείτε να βγούμε στους δρόμους! Την κρίσιμη αυτή στιγμή τα ηνία της χώρας ανέλαβε προσωπικώς η Ντόρα αντ' αυτού, εν είδει coup d' état, η οποία και έδωσε εντολή στον αρχηγό στρατού να κατεβάσει τα τανκς εμπρός στο Προεδρικό Μέγαρο. "Η δημοκρατία εν κινδύνω" και "Θα γίνει του Αλιέντε" φώναζε βροντερά η κ. Μπακογιάννη όπως τότε η Ζωή στα κάγκελα της ΕΡΤ. Για να εκπληρωθεί το ρηθέν που δήθεν λέει ότι η ζωή αντιγράφει πάντα την ζωή. 
Εν τω μεταξύ ο κύριος Βαρουφάκης έτρεχε να κρυφτεί στις τουαλέτες του θεσμού μονολογώντας θεατρικά: Τι μέρα 25 και κουροφέξαλα! Η μέρα 24, μάς πήρε τα σώβρακα! ( Και τα εμπριμέ πουκάμισα, συμπληρώνω). Οπως, εξάλλου, βλέπετε και στη φωτογραφία του ΑΠΕ, ο τολμητίας έφηβος αφού ενέσπειρε τον τρόμο και τη σύγχυση αμαυρώνοντας την Πανήγυριν της Δημοκρατίας μας, όχι μόνον αποχώρησε ανενόχλητος, με το χαμόγελο στα χείλη,  αλλά και άρχισε να βγάζει selfie εμπρός στο σεμνό όσο και πολυτελές εγκαθίδρυμα του θεσμικού άρχοντος και τον Ελαιώνα του!  Αλήται! Παλαιόπαιδα! Ατίθασα νιάτα!

Πέμπτη, 18 Ιουλίου 2019

ΤΟ ΑΛΚΟΟΛ ΤΩΝ ΟΥΡΑΝΩΝ

Μνήμη Γιάννη Βαρβέρη - 
Σπύρου Στεφανίδη 

Ο πατέρας μου δεν έπινε ποτέ ή για να ακριβολολογήσω, έπινε ένα ποτηράκι λευκό κρασί μόνο και μόνο για να τραγουδήσει στις σπάνιες, οικογενειακές μας συνάξεις το αγαπημένο του τραγούδι : 
"Ρετσίνα μου αγνή, αγάπη μου ξανθιά κεχριμπαρένια..."
Ο πατέρας μου περιφρονούσε τους πότες ως αδύναμους επειδή ο ίδιος ήταν αλκοολικός του καθήκοντος και της σταχανοβίτικης εργασίας. Δούλευε παντού όπου και όπως μπορούσε, για να μην μας λείψει τίποτε. Δούλευε συνεχώς. Γιαυτό κι εγώ μεγάλωσα σαν πρίγκιπας χωρίς ποτέ να νιώσω ανέχεια στην φτωχική γειτονιά των Ταμπουρίων.
Χτες όμως το βράδυ ο πατέρας μου μπήκε στον ύπνο μου τρεκλίζοντας. Κουτρουβαλώντας σε φεγγαρόπετρες και μαξιλάρια πρησμένα από ύπνο που μύριζαν οινόπνευμα.
- "Πατέρα, είναι δυνατόν, εσύ πίνεις"; τον ρώτησα έκπληκτος... "Πατέρα, επιτέλους μού 'μοιασες", συμπλήρωσα  προσπαθώντας να αστειευτώ. 
"Στον ουρανό όλοι πίνουν" μού απάντησε εκείνος σοβαρά."Δεν γίνεται αλλιώς. Ο άλλος κόσμος είναι γεμάτος μεθυσμένους".
"Πίνετε εκεί για να ξεχάσετε;" ξαναρώτησα αμήχανα. "Όχι" αποκρίθηκε με κατακόκκινα μάτια. "Πίνουμε μήπως και θυμηθούμε". 
Μούσκεψα τότε με δάκρυα το μαξιλάρι μου κι ο πατέρας άπλωσε το χέρι του σαν για να με παρηγορήσει.
"Πίνε, πίνε όσο μπορείς περισσότερο μη τυχόν και έρθεις νηφάλιος εκεί επάνω."
Ξύπνησα αμέσως κάθιδρος προσπαθώντας να βρω  κάποιες άφθαρτες λέξεις. Λέξεις έψαχνα μήπως και καταλάβω. Δεν τις βρήκα. 



Φωτογραφία : Διόνυσος υποβασταζόμενος από Σιληνό ενώ γάτα στραγγίζει το κρασί από το κροντήρι του.
 Γος αι. π.Χ. Μουσείο Αντιοχείας.

Δευτέρα, 15 Ιουλίου 2019

Κώστας Παπανικολάου, Το σκιόφως της ποθεινής πατρίδας




Από ό, τι είναι ξεκάθαρο, να κρατάς μόνο το σκοτεινό
Martin Heidegger

Δεν θα κουραστώ να επαναλαμβάνω πως η ζωγραφική που είναι άξια του ονόματός της, σήμερα υπερασπίζεται πρωτίστως την τιμή της εικόνας στην εποχή ακριβώς της ακράτειας και της εικόνας και της εικονοποιητικής διαδικασίας. Μιλώ λοιπόν για εκείνη τη ζωγραφική που ενσωματώνει κατά τη λειτουργία της ένα είδος θαύματος μεταμορφώνοντας λόγου χάρη το βερμιγιόν του σωληνάριου σε ανεμώνη ή αίμα ή σημαία σ’ ένα πλοίο όπως ακριβώς ο Χριστός μετέτρεψε σε κρασί το νερό στα πιθάρια. Αυτή η μαγεία, μπορείτε να την πείτε και ποίηση ή μεταφυσική, είναι που με γοητεύει στη ζωγραφική εμπειρία. Πράγματα που συναντάω πολύ συχνά στους πίνακες του Κώστα Παπανικολάου, ένα ιδιάζον αμάλγαμα δηλαδή, ενστίκτου και χειροποίητης σοφίας, οράματος και πεισματικής εμμονής στα θαύματα που εγκυμονεί το φως στη διαπάλη του με το σκοτάδι. Στην αντηλιά και το σκιόφως. Επειδή υπάρχει σχεδόν πάντα στις εικόνες που χτίζει με πειθαρχημένη ακρίβεια ο ζωγράφος μια αντηλιά τοποθετημένη λες για να φωτοδοτεί τα φαντάσματα της μνήμης και όλα εκείνα τα πλάσματα που αναγκάσαμε να ζούνε στο σκιόφως. Είτε αγκαλιασμένα είτε κατά μόνας. Σε αυτόν τον κόσμο το μικρό και μέγα.
Γιατί έτσι γεννιέται η τέχνη: Από τους ακράτητους έρωτες κι από τους αναπόφευκτους θανάτους των ερώτων. Φως και σκοτάδι. Από το τέλος των αγκαλιασμάτων είτε των ανθρώπων είτε των πραγμάτων και από το ειμαρμένο πένθος τους. Και τότε έρχεται η τέχνη να διεκδικήσει το αιώνιο στο όνομα του εφημέριου. Αρκεί να πιστεύεις πως τα πάντα, πράγματα, ιδέες, άνθρωποι, τοπία, θάλασσες και νερά διαθέτουν ένα είδος ψυχής. Ο Σεφέρης το διατύπωσε αλλιώς με το βαρυσήμαντο λόγο του: «Ό, τι πέρασε, πέρασε σωστά». Ούτως ή άλλως, όλα ήταν κι όλα παραμένουν ατελείωτα -ευτυχώς- και στη ζωή και στη ζωγραφική.
Προσωπικά στις εύτακτες, καθαρές συνθέσεις του Παπανικολάου, σε αυτόν τον αρχαϊκό, πρωτόγονο, κλασικισμό ενός ιδανικού κόσμου που ο ίδιος υπερασπίζεται, διαβλέπω την παρουσία των «Κλασικών Εικονογραφημένων» του ’60, αλλά και το μοντάζ του κινηματογράφου που εξιστορεί τις εικόνες του με υπαινιγμούς, gros plan, flashback, βάζοντας το χρόνο και τη ροή του στην υπηρεσία της νοσταλγίας, της ζωηφόρου μνήμης. Ο Παπανικολάου είναι ένας ορεσίβιος που ονειρεύεται τη θάλασσα, ένας χωρικός που μελετά το αστικό τοπίο σαν ηθογραφία, ένας έγκλειστος της ζωής του της ίδιας που ονειρεύεται ένα ταξίδι στα νησιά: το κατάστρωμα του καραβιού για τον Πόρο, ο φράχτης εκείνου του κήπου τα ξύλα του οποίου του δάνεισε ο Bonnard και ο Κόντογλου στο Λεμονοδάσος του Κοσμά Πολίτη, το μακροβούτι για τον Σταυρό των Θεοφανίων, εκείνο το κοιμητήρι που το βρέχει το ενάλιο κύμα ενώ μια φώκια μοιρολογεί στα βαθιά. Επειδή ο κόσμος παύει να είναι σκοτεινός και απροσπέλαστος όταν τον αφηγούμαστε ενώ τα χρώματα ή οι λέξεις είναι εκείνο το υπερβατικό φως που μπορούν να δουν μόνο άγιοι και καλλιτέχνες.
Ο φίλος μου Κώστας Παπανικολάου, ζωγράφος μνημών κι εμμονών, των
ενσταντέ του φωτός που έχουν φόντο τη μοναξιά, δεν φοβάται ν' αναμετρηθεί καλλιτεχνικά με τα ιδεολογικά και τα αισθητικά μας στερεότυπα ενώ συγχρόνως υπερασπίζεται και την ζώσα παράδοση και τον εγχώριο Μύθο. Το genius loci. Το αόρατο που όμως υπάρχει... Όχι εκεί ψηλά αλλά εδώ κάτω, βαθιά. Επίσης στο οπτικό μυθιστόρημα του Παπανικολάου χωράνε - πλην του τώρα που πάλλεται λαμπρό και ζοφερό στους πίνακες του εδώ και τώρα - και τα πλάσματα της φαντασίας και της μνήμης, εκείνες οι μορφές των νεκρών φίλων, των δασκάλων, των αγαπημένων που ζούνε μέσα μας, εις πείσμα του θανάτου και μάς βασανίζουνε γλυκά. Μάς ανασταίνουν. «Και την ποθεινήν πατρίδα παράσχου μοι, Παραδείσου πάλιν ποιών πολίτην με» ακούμε στο ελληνικό ρέκβιεμ, τη νεκρώσιμη ακολουθία.



Ο Παπανικολάου, ως πρωταγωνιστής πια της σύγχρονης ζωγραφικής μας, εκκινεί από την μικρολεπτομέρεια για να συνθέσει μετά τον μεγάκοσμο που ονειρεύεται ρεμβάζοντας και ανοίγοντας σιγά σιγά το πλάνο. Επειδή οι ιστορίες πρέπει να παραμένουν ανοιχτές, αποσπασματικές, ατελείς, με το τέλος τους στην διάκριση του κάθε συνένοχου θεατή. Το θάμπος και η μαγεία του κόσμου κάτω από ένα φως που δεν τελειώνει ακόμα κι όταν δύει. Ο ζωγράφος συχνά κατοπτεύει τον κόσμο από ψηλά όπως ο Μακρυγιάννης, αλλά όχι αφ’ υψηλού, ενδιαφερόμενος τόσο για το όλον όσο και για τις λεπτομέρειες. Τα χρώματα όσο το δυνατόν με λιτότητα, επίπεδα, με ελάχιστο πλάσιμο, για να μην φτηναίνει η καθαρότητά τους (ούτως ή άλλως, η λαμπρότητα είναι υπόθεση εσωτερικής ματιάς). Όμοια και το σχέδιο, υπαινικτικό χωρίς λεπτομέρειες, ώστε να μην τρομάξουν το αγκαλιασμένο ζευγάρι που φιλιέται, ο Αη Γιώργης και ο δράκοντας, οι πνιγμένοι,  το παιδί που τρέχει με τον αετό του, ο επιβάτης που κοιτά αμέριμνος το ιδεατό τοπίο, τα κορίτσια που παίζουν τένις, τα αγόρια που παίζουν ποδόσφαιρο,  ή η γάτα που γυροφέρνει τα μνήματα κάνοντας παρέα στους πεθαμένους. Έτσι είναι. Η επιτυχημένη ζωγραφική γεννάει κι άλλες εικόνες που ορισμένως δεν είδε καν ο ζωγράφος αλλά που ξεπήδησαν αιφνίδια από την άκρη του τελάρου για να μπουν αργότερα σε μιαν άλλη σύνθεση (εν προκειμένω εδώ μιλάμε για κοντραπλακέ θαλάσσης, δηλαδή ένα σκληρό υλικό που δεν στέργει σε ιλουζιονιστικές λεπτομέρειες ή γλυκασμούς του χρωστήρα). Θα έλεγα πως εδώ το ξύλο αφηγείται από μόνο του τις ιστορίες και τις ελεγείες της φύσης ενώ μια απειλή πάντα καραδοκεί κάπου μακριά. Επειδή αυτά που δεν ζήσαμε μάς βασανίζουν περισσότερο. Σαν ιερόσυλες εικονογραφίες μαρτυρίου και κάθαρσης όπου ο χώρος γίνεται χρόνος στερεοποιημένος. Αφού κάθε θάλασσα δεν έχει μόνο γλάρους, έχει και τους πνιγμένους της.
Επιστροφή σε μια ζωγραφική της αθωότητας; Υπάρχει πια αθωότητα; Κατηγορηματικά όχι. Και όσοι υποκρίνονται τους αθώους, είναι τουλάχιστον βλάσφημοι, αν δεν είναι μπουφόνοι. Τότε; Απλώς πρόκειται για μια κατάδυση σ’ εκείνες τις μνημονικές εικόνες που είναι, για τη συνείδηση του ζωγράφου, άφθαρτες κι ανόλεθρες. Και λοιπόν; Και λοιπόν η ιστορία από την αρχή. Οι πρώτες εικόνες της παιδικότητας -συνειρμοί επί συνειρμών- που θα μας προστατεύουν ως το ποθεινό τέλος. Στην τελευταία ενότητα πινάκων του με κορυφαίο το πολυδιάστατο τρόπτυχο της «Πομπηίας», ο Κώστας Παπανικολάου επιμένει περισσότερο από ποτέ άλλοτε, ότι η δωρικότητα είναι η κατ’ εξοχήν ιδιότητα του δράματος ενώ το πένθος πρέπει να γιορτάζεται. Με όλα τα φώτα αναμμένα…
ΥΓ. Θα ήταν υπερβολή αν ισχυριζόμουν πως οι τωρινές ζωγραφιές του Παπανικολάου με τις αναφορές στον Hockney και τον Παπαλουκά, με το αβυσσαλέο φως στ’ αταξίδευτα καράβια, προορίζονται για το Αναγνωστικό της Α’ δημοτικού του μέλλοντος;


Καθαρά Δευτέρα του 2019

Τετάρτη, 10 Ιουλίου 2019

Πως δεν έγινα εγώ υπουργός αλλά ο Κικίλιας

Στον Δημήτρη Τάσιο, τη μούσα μου!

Αγαπημένοι μου φίλοι στο facebook δεν θέλω να έχω από εσάς μυστικά για αυτό και θα σας αποκαλύψω όλη την αλήθεια για την μη υπουργοποίησή μου. Αλλά και όλο το καυτό παρασκήνιο της υπουργοποίησής Κικίλια. Και τούτο διότι οι ανυπόστατες φήμες που κυκλοφορούν περί το άτομο μου, πρέπει επιτέλους να διαψευσθούν από τα πλέον αρμόδια χείλη. Λοιπόν ναι, ήταν στις προθέσεις του πρωθυπουργού, το επιβεβαιώνω, να με υπουργοποιήσει, ναι, ήθελε να μού δώσει ένα υπουργείο στο οποίο το διακύβευμα να είναι εξαιρετικά σοβαρό, ναι, ήθελε κάποιον αντιΠολάκη στη θέση του Πολάκη. Ναι, ήθελε εμένα. Εμένα! Εν ολίγοις ιδού η πάσα αλήθεια:
Ήταν μόλις προχτές τη Δευτέρα και είχα μόλις φτάσει στην Τήνο για διακοπές όταν χτύπησε το κινητό μου επίμονα. Επρόκειτο για έναν αριθμό άγνωστο μου. Όταν ένας αριθμός είναι άγνωστος, συνήθως δεν προμηνύεται τίποτε καλό, πρόκειται συχνά για δουλειά ή και αγγαρεία, για αυτό και δεν απάντησα. Ήμουν σε διακοπές, ήμουν χαλαρός, με συνόδευε ένα τοπ μόντελ της Βικτώρια Μπέκαμ, άρα δεν ήθελα ενοχλήσεις και περισπασμούς. Λογικό; Λο - γι - κό - τα - το! Νομίζω...
Ήταν, θυμάμαι τώρα και μελαγχολώ, προχωρημένο μεσημέρι όταν το κινητό μου ξαναχτύπησε και για δεύτερη φορά. Επρόκειτο για το ίδιο επίμονο, ενοχλητικό θα λεγα, και συμβολικό, εν τέλει, χτύπημα. Τώρα ξέρω. Επρόκειτο για το χτύπημα της μοίρας. Εγώ, ανίδεος και αθώος σαν τον Οιδίποδα, για τους παραπάνω λόγους που δεν χρειάζεται να επαναλάβω, πάλι δεν απάντησα. Δεν απάντησα!
Ήταν το μοιραίο μου σφάλμα. Όταν, αργά το απόγευμα έβλεπα ειδήσεις, πληροφορήθηκα ενεός* ότι το γραφείο του νέου πρωθυπουργού, εκείνες ακριβώς τις ώρες, έκανε πολλές κλήσεις σε γνωστούς και αγνώστους εξωκοινοβουλευτικούς για να τους ενημερώσει πως ο κύριος Μητσοτάκης ήθελε να τούς υπουργοποιήσει. Το πράγμα ήταν φως φανάρι. Με καλούσαν από το πρωθυπουργικό γραφείο, έχει ξαναγίνει εξάλλου και στο παρελθόν, για να μού προτείνουν κάποιο υπουργείο κι εγώ ο ανόητος και αυτάρκης αιθεροβάμων δεν απαντούσα. Γαμώ την ατυχία μου, γαμώ. Δεν απαντούσα στο Πεπρωμένο μου! Κάπως έτσι όμως γράφεται η ιστορία πολλές φορές. ( Μουσικό φόντο από το τέλος του Ντον Τζιοβάνι με τον Κομεντατόρε**). Όταν σε καλεί το πεπρωμένο σου και εσύ αρνείσαι να το ακούσεις Το κάλεσμα της μοίρας που λένε κι οι ποιητές. Το αφηγούμαι τώρα και μού σηκώνεται η τρίχα κάγκελο. 
Εκ των υστέρων έμαθα ότι ο νέος πρωθυπουργός έψαχνε για το Υπουργείο Υγείας κάποιον καλοφτιαγμένο, αθλητικό τύπο που να σκαμπάζει και λίγα πράγματα από ιατρική, να έχει κάποια σχέση με τα φάρμακα, να είναι σέξι και αψίκορος - ένα είδος Πολάκη της Δεξιάς -  για να τον κάνει υπουργό Υγείας. Έψαχνε, τέλος, κάποιον που να έχει τηλεοπτική εμπειρία, να είναι επικοινωνιακός, να έχει σχέση με την ακαδημαϊκή κοινότητα και να του αρέσουν οι ωραίες γυναίκες. Επίσης να αρέσει κι αυτός στο ωραίο φύλο. Ήταν ηλίου φαεινότερον πως επρόκειτο για μένα. Ο πρωθυπουργός έψαχνε εμένα! Όμως εγώ δεν ήμουν εκεί. Εγώ δεν σήκωνα το γ@μημένο τηλέφωνο. Εγώ και η αιώνια ραστώνη μου, η αναβλητικότητα μου, η αντιπάθεια μου προς τις τηλεφωνικές κλήσεις, το μίσος μου προς τα κινητά. Όλοι οι φίλοι μου το ξέρουν, ο Μητσοτάκης όμως το αγνοούσε. Και αυτό ήταν νομίζω μοιραίο ... ήτο fatal. Σε συνδυασμό δε με την femme fatale*** που συνήθως με συνοδεύει, ήταν ο ορισμός της τραγωδίας. Φαταλισμός.
Η υπόλοιπη ιστορία είναι πια γνωστή σε όλους. Το γραφείο του πρωθυπουργού παρά τις επανειλημμένες προσπάθειες του - αυτό οφείλω να το ομολογήσω - δεν με εντόπισε εγκαίρως, η ευκαιρία χάθηκε και τότε υποχρεώθηκαν να ψάξουν για μίαν εναλλακτική λύση. Το ίδιο εξ άλλου συνέβη και με την Όλγα Κεφαλογιάννη. Δεν την έβρισκαν γιατί είχε ξεχαστεί στο μπάνιο.
 Κάπως έτσι λοιπόν υπουργοποιήθηκε ένα αντίγραφο μου. Ένα copy paste μου, χλωμό, υποτονικό, σχεδόν αδιάφορο. Ο, κατά τα άλλα συμπαθής, κ. Κικίλιας. Ανθ' ημών Βασιλάκης! Είναι να τρελαίνεσαι! Από τη θέση αυτή πάντως δεν μπορώ παρά να τού ευχηθώ - είναι εξάλλου γνωστή η μεγαθυμία μου - επιτυχία και ευόδωση των προσπαθειών του. Εξάλλου πρόκειται για τον αντικαταστάτη μου στο υπουργείο Υγείας το οποίο, όπως ήδη περιέγραψα, προοριζόταν για μένα. Έχουμε πλέον κάτι κοινό. Εκτός της Τζένης.
Κατακλείδα του δράματος: 
Δεν πειράζει πρόεδρε ... Να είσαι σίγουρος πως την επόμενη  - και ελπίζω ο ανασχηματισμός να γίνει γρήγορα - θα σηκώσω το καταραμένο τηλέφωνο. Τα παθήματα γίνονται μαθήματα. Όμως οφείλω να σε ενημερώσω πως την  προσεχή φορά θα προτιμούσα το υπουργείο Εθνικής Άμυνας. Κατά βάθος είμαι στρατιωτικός τύπος.

ΥΓ. Πολλοί τέως υπουργοί υπογράφουν τ. υπουργοί. Άρα μπορώ κι εγώ να υπογράφω παρολίγον υπουργός;

* Αν δεν ξέρετε τη λέξη δεν πειράζει. Συνεχίστε την ανάγνωση και θα την αντιληφθείτε από τα συμφραζόμενα.
** Αν δεν ξέρετε το κομμάτι, συνεχίστε την ανάγνωση, χωρίς να λάβετε υπόψη το μουσικό φόντο.
***Συνήθως αυτές οι γυναίκες εξελίσσονται σε φαμ φαταούλ.

Φωτογραφία: Έβαλα αυτόν γιατί δεν έβρισκα τον άλλο. Πάνω από όλα η αισθητική.



Δευτέρα, 8 Ιουλίου 2019

Η επιστροφή της γραβάτας Ή, Όλοι νίκησαν!


Νομίζω ότι συμβολικά η εποχή των Συριζανέλ τελείωσε χτες με την αποτρόπαια πράξη της κλοπής μιας κάλπης στα Εξάρχεια. Η διάλυση, έργω και λόγω, του κράτους αφενός, η κατάλυση της δημοκρατίας αφετέρου. Και βέβαια η ανέξοδη επίδειξη ενός άθλιου ψευδοεπαναστατισμού εκ μέρους εκείνων των ψυχωσικών "ερυθρόδερμων" που έδιναν σταθερά άλλοθι στον μαύρο φασισμό όλα αυτά τα χρόνια.
Κατά τα άλλα το αποτέλεσμα ήταν ισορροπημένο και ορθολογικό αφ' ης στιγμής παρουσιάζονται όλοι ως νικητές. Ή περίπου.
Καταρχήν ο Κυριάκος Μητσοτάκης. Ο οποίος πιστώνεται τη νίκη προσωπικά καθώς ξεπέρασε εκτός των άλλων και τα εμπόδια ή την υπόγεια αμφισβήτηση των καραμανλικών και των σαμαρικών μέσα στο κόμμα που τον εξέλεξε πριν 3,5 χρόνια. Κατάφερε επίσης να ανανεώσει τις λίστες της παραδοσιακά συντηρητικής Ν.Δ φέρνοντας νέα πρόσωπα σε μια Βουλή που δεινοπάθησε αισθητικά και ιδεολογικά τα τελευταία χρόνια. Το στοίχημα είναι μπροστά του και η ευρεία του νίκη, η αυτοδυναμία, δεν τού επιτρέπουν ούτε εφησυχασμό, ούτε δικαιολογίες. Ο νέος πρωθυπουργός νίκησε καθαρά παρά το δυσπρόφερτο, για την πλειονότητα της ελληνικής κοινωνίας, επώνυμο του. Η επιτυχία του είναι ευρύτερη από εκείνη του πατέρα του το 1990 ενώ συγχρόνως σηματοδοτεί ανάλογη επιστροφή στην ομαλότητα και την λογική. Οι Έλληνες ψήφισαν το μη χείρον βέλτιστον και αποδέχτηκαν το αποτέλεσμα όχι με ενθουσιασμό αλλά με ανακούφιση. Επειδή την δεξιά την γνώριζαν και τώρα έμαθαν και την αριστερά.
Όμοια νικητής κατά την άποψη μου είναι και ο, μοιραίος για την αριστερά, Αλέξης Τσίπρας. Κράτησε το κόμμα του όρθιο στο αξιοθαύμαστο ποσοστό του 31,6% παρ' όλες τις δυσοίωνες προβλέψεις παραμένοντας ο ισχυρότερος ηγέτης της διασπασμένης, προς το παρόν, κεντροαριστεράς. Όλες του οι πρόσφατες κινήσεις αλλά και οι μετριοπαθείς του δηλώσεις χτες στο Ζάππειο αποδεικνύουν ότι διατηρεί το πολιτικό του ένστικτο, προσαρμόζεται εύκολα και παραμένει επικίνδυνος - με κάθε σημασία της λέξης. Μιλώντας συναισθηματικά κερδίζει πολιτικά το κατά κανόνα κρατικοδίαιτο κοινό του. Μόνο που ο συναισθηματισμός από μόνος του δεν επιλύει τα κοινωνικά προβλήματα. Αυτό που θέλω να πω είναι ότι ο Αλέξης απέτυχε μεν αλλά δεν χρεώθηκε την αποτυχία του παραμένοντας η αδιαμφισβήτητη, συγκολλητική ουσία του ΣΥΡΙΖΑ. Είναι κι αυτό ένα από τα ταλέντα του.
Νικήτρια είναι, mutatis mutandis, και η Φώφη Γεννηματά, με μία νίκη όμως κατά τη γνώμη μου πύρρειο. Το ποσοστό που πέτυχε, τής δίνει το φιλί της ζωής και δικαιώνει την κίνηση υψηλού ρίσκου την οποία έλαβε. Αναφέρομαι βέβαια στην απομάκρυνση του Ευάγγελου Βενιζέλου, γεγονός που τρομοκράτησε τους ψηφοφόρους του Κινάλ όπως τουλάχιστον μάς διαβεβαίωναν τα ΜΜΕ. Φαίνεται όμως ότι ο εκ Θεσσαλονίκης τ. υπουργός, άλλοτε πρώτος των πρώτων, τώρα δεν θα εκλεγόταν καν στην εκλογική του περιφέρεια ενώ η δυσανεξία που δημιουργεί στο ευρύ κοινό, είναι προδήλως ανάλογη του πολιτικού του εκτοπίσματος. Ή, καλύτερα της ιδέας που ο ίδιος τρέφει για το πολιτικό του εκτόπισμα.
Νικητές ασφαλώς και χωρίς περαιτέρω σχολιασμό και οι Βελόπουλος και Βαρουφάκης, προσωπικότητες, κατά την άποψή μου, ανάλογα φαιδρής διάστασης. Αμφότεροι πάντως προσέφεραν ένα μεγάλο δώρο στη δημοκρατία. Ο ένας απέκλεισε την Χρυσή Αυγή από το κοινοβούλιο εγκλωβίζοντας  δυνητικούς ψηφοφόρους της ενώ ο έτερος κράτησε την απόσταση των δύο πρώτων κομμάτων σε λογικά επίπεδα έτσι ώστε η αλαζονεία να μην κυριαρχήσει εν τέλει. Μέτρον άριστον δηλαδή! Βελόπουλος και Βαρουφάκης καταλαμβάνουν πλέον επάξια τις κενές θέσεις του Καμμένου και του Λεβέντη. Και μπράβο τους!
Ως προς το ΚΚΕ τέλος αφού το ίδιο δηλώνει πώς νίκησε, εμείς δεν έχουμε λόγο να διαφωνήσουμε.  Δεδομένου μάλιστα ότι παραμένει ένα κόμμα θεολογικό, μεταφυσικό, με προσήλωση στο δόγμα και την ορθοδοξία. Παρ' ότι βρίσκεται αγκυρωμένο στο 5%, εκπροσωπεί τον λόγον της απολύτου αληθείας εν ονόματι του λαού. Ιησούς Χριστός νικά και όλα τα κακά σκορπά με τους τρόπους του Λένιν και την πειθώ του Στάλιν.
Κατά τα άλλα η τηλεοπτική, μαζική και προαποφασισμένη μας Δημοκρατία ας προσθέσει στα προβλήματα της και το 42% της αποχής. Τεράστιο ποσοστό αν σκεφτεί κανείς την κρισιμότητα αλλά και την πόλωση των τωρινών εκλογών. Αποπολιτικοποίηση, απογοήτευση, αβδηριτισμός η απλή και άδολη αδιαφορία είναι οι αιτίες του απαράδεκτου, αυτού φαινομένου.

ΥΓ. 1 Οι συμφιλιωτικές δηλώσεις του νέου πρωθυπουργού και  οι μετριοπαθείς του απερχόμενου κατά την βραδιά των εκλογών, κινούνταν στο πλαίσιο ενός πολιτικού πολιτισμού, πράγμα εξαιρετικά παρήγορο μετά το έντονο όσο και αχρείαστο, νεοεμφυλιακό κλίμα που είχε κυριαρχήσει κατά την προεκλογική περίοδο. 
ΥΓ. 2 Ειλικρινά θλίβομαι που δεν βρίσκεται ο Αριστείδης Μπαλτάς στη νέα Βουλή αλλά θα είναι ακόπως ο Βασιλικός ή ο Φλαμπουράρης. Κατά τ' άλλα κάτι τύποι σαν την Μυρσίνη Ζορμπά, πρώην γραμματέα του Σημίτη και σαν τον Γιώργο Σταθάκη, εκατομμυριούχο, παρατρεχάμενο εκατομμυριούχων, από σήμερα θα βρίσκονται στην θέση που τούς αξίζει. Σπίτι τους...



Φωτογραφία: Γωγώ Ιερομονάχου, Ο Υποψήφιος, ελαιογραφία σε μουσαμά, 2019

Παρασκευή, 5 Ιουλίου 2019

Προσοχή, πολιτικό μήνυμα

Σήμερα είναι η αποφράδα ημέρα του μοιραίου δημοψηφίσματος. Του όχι που έγινε ναι. Των δακρύων της Περιστέρας (λες κι εμείς οι υπόλοιποι δεν κλαίμε. Χρόνια τώρα). Του πολιτικού "ρεαλισμού" που δημιούργησε τον διεθνή νεολογισμό "kolotoumpa". Η εθνική μας ταπείνωση.
Σε δύο μέρες ψηφίζουμε. Μακριά από εμένα η όποια καθοδήγηση. Ας ψηφίσει ο καθένας κατά την τιμή, την συνείδηση του, τις ανάγκες του. Εξ άλλου αυτό ήθελε κι ο Μαρξ. Ο οποίος μάλιστα δεν δήλωνε μαρξιστής! Ας ψηφίσει ο καθένας χωρίς να ξεχάσει τίποτα και χωρίς να συγχωρήσει κανέναν. Ας ψηφίσει, έστω, βουλώνοντας τη μύτη του. Ας ψηφίσει πέρα από κόμματα, τα πιο κατάλληλα, τα πιο ενημερωμένα, τα πιο αδιάφθορα πρόσωπα. Μακριά από σταρηλίκια και μόδες. Από τις αναγνωρίσιμες βεντέτες της μικρής οθόνης. Ας περιορίσουμε όσο γίνεται, την ολέθρια επίδραση της τηλεόρασης στον πολιτικό βίο και την αισθητική μας. Η δημοκρατία μας είναι εν πολλοίς φαλκιδευμένη, προαποφασισμένη, δεσμευμένη για 99 χρόνια (!) ένα είδος τηλεκοινοβουλευτισμού υπό επιτροπεία. Η ντροπή δηλαδή της πολιτικής. Κανόνας: Δεν ψηφίζουμε πρώην και νυν δημοσιογράφους επειδή η θέση τους είναι απέναντι και όχι επί της εξουσίας. Ο ρόλος τους δεν είναι στο κοινοβούλιο αλλά στο μετερίζι που το ελέγχει. Ψηφίζουμε, τέλος, για τα παιδιά μας. Για το υπονομευμένο μέλλον τους. Τα οποία ενώ δεν φταίνε, θα κληρονομήσουν μιαν καταπτοημένη, καταχρεωμένη πατρίδα. Ψηφίζουμε εγγράμματους, ψηφίζουμε και με αισθητικά κριτήρια, ψηφίζουμε κόμματα που έχουν, έστω, ψελλίσει κάτι ουσιώδες για τον πολιτισμό και την παιδεία. Έξω από σπέκουλες και λαϊκισμούς. Ψηφίζουμε χωρίς παρωπίδες, διχαστικά αδιέξοδα και μπαγιάτικα συνθήματα. Χωρίς ψευδοεπαναστατικές αυταπάτες. Αυτές οι εκλογές είναι, φευ, μια διαδικασία μειωμένων προσδοκιών με κυρίαρχο το μη χείρον, βέλτιστον.
Και το κυριότερο: Ψηφίζουμε! Δεν απέχουμε. Έκαστος, εκάστη, όλοι κατά τις πεποιθήσεις μας. Χωρίς φανατισμό αλλά με πείσμα. Είναι η στιγμή μας. Είναι η ώρα που πρωταγωνιστούμε εμείς. Και η φωνή μας. Μην καταδολιεύσετε ένα τέτοιο όπλο. Σιχαίνομαι όλους όσοι εκλιπαρούν τους ψηφοφόρους να μην πάνε για μπάνιο, να διακόψουν την σχόλη τους λες και οι εκλογές είναι αγγαρεία. Όχι! Οι εκλογές είναι γιορτή των συνειδητών, ελεύθερων πολιτών. Ψηφίστε και δείξτε την περιφρόνηση σας αλλά και το γεγονός ότι είστε εδώ, παρόντες. Κι ότι το σύστημα δεν σάς μεταμόρφωσε σε ζόμπι. 

ΥΓ. Μακάρι οι πολιτικοί να σκέφτονταν την μοιραία και αναπόφευκτη στιγμή της πτώσης τους από την πρώτη κιόλας στιγμή της ανόδου τους. Την σχετικότητα δηλαδή των πραγμάτων. Θα ήσαν πολύ ταπεινότεροι. Δηλαδή ουσιαστικότεροι.






Φωτογραφίες 1.Στο λιμάνι των Χανίων ενώ πέφτει το βραδάκι, ένα κορίτσι ζωγραφίζει κι ένα άλλο παίζει τσέλο. Συμπέρασμα: Η ζωή είναι τόσο ωραία για την αφήνουμε στα χέρια τυχάρπαστων και χυδαίων.
2. Γι' αυτό γουστάρω τον φίλο μου, τον Θανάση. Γιατί ενώ υπήρξε σταρ δημοσιογράφος, αντί να πάει στη Βουλή, ήρθε στην ζωγραφική! Στα  χέρια μου το κόκκινο βιβλιαράκι του Μάο Λάλα με ένα παραμύθι για το τίποτα που μπορεί να γίνει κάτι.
Εδώ, συμβολικά ένα έτοιμο έργο κι ένα άδειο τελάρο. Που θα πει πως όλα μπορούν να ξαναγίνουν από την αρχή ...

Δευτέρα, 1 Ιουλίου 2019

Ρέκβιεμ για μια πατρίδα;

Για την γλυπτική εγκατάσταση του Παπαγιάννη στο Τζαμί των Χανίων,
Τετάρτη, 3 Ιουλίου, στις 8 το βράδυ

Στη γλυπτική του Θόδωρου Παπαγιάννη συνδυάζονται πολλά και ετερόκλητα στοιχεία: Αξιοποίηση της παράδοσης, λαϊκής και λόγιας, αλλά και πειραματισμός που αναφέρεται στο μοντέρνο κίνημα και τις μεγάλες κατακτήσεις του 20ού αιώνα, αίσθηση του μνημειώδους, δωρικότητα και, πολύ συχνά, συνείδηση εκείνου του σιωπηλού δράματος που αποτελεί και το βαθύτερο περιεχομένο της τέχνης. Θα το αποκαλούσα δράμα και συγχρόνως συνείδηση της ιστορίας.
Στην έκθεση αυτή ο καλλιτέχνης σκηνοθετεί πάλι ένα υπαινικτικό, θεατρικό περιβάλλον χωρίς λόγια, με τον κύκλιο χορό των επιβλητικών ξοάνων και προσωπίδων να πρωταγωνιστεί όπως ακριβώς και στην αττική τραγωδία. Με μια  πεσμένη - ηττημένη; - φιγούρα στο κέντρο - την πατρίδα, ίσως, που απόκαμε; - και δώδεκα παραστάτες - θεούς, ήρωες, μάντεις, θρηνωδούς ή προφήτες - γύρω της να συλλογίζονται τη Μοίρα της, τη μοίρα μας. 
Lamentum, Pietà και Requiem μέσω της ύλης και των μορφών. Μέσα από το ξύλο, το μέταλλο, τον πηλό. Μέσα απ'τα χωμάτινα πρόσωπα των κεκοιμημένων προγόνων, μέσα από τις μάσκες των ξεχασμένων πια Ατρειδών που άλλοτε μάς σκέπουν κι άλλοτε μάς μέμφονται ή και μάς οικτίρουν για την αδυναμία και την κάμψη του όποιου αντιστασιακού φρονήματος.
 Ο Παπαγιάννης ήξερε ανέκαθεν να συνδυάζει στη δουλειά του το επικαιρικό με το διαχρονικό, την ιστορία με τον μύθο, το πολιτικό με το συμβολικό χωρίς να καταφεύγει σ' εύκολα συνθήματα ή μπανάλ εικόνες. Οι μορφές του επειδή έρχονται από πολύ παλιά και προχωρούν γενναία εμπρός, προς το μέλλον δεν κρύβουν, δεν αποκαλύπτουν αλλά, πρωτίστως, σημαίνουν. Η υποβολή και το αίνιγμα είναι η προστασία τους. Η άμυνα τους σ' εύκολες ερμηνείες. 
Πρόκειται για ιδέες που τον απασχολούν από παλιά και τις μορφοποιεί συχνά με διαφορετικά πρόσωπα - προσωπεία, διαφορετικά περιεχόμενα αλλά την ίδια πάντα αγωνία για τον τόπο και την τύχη του.
 Κολοφώνας αυτών των προτάσεων εκ μέρους του γλύπτη στάθηκε το πολυθέαμα
 " Τα Φαντάσματα μου" που παρουσιάστηκε το 2012 στο Μουσείο Μπενάκη με την θερμή υποστήριξη τότε του αείμνηστου Άγγελου Δεληβοριά. Έκτοτε διοργανώθηκαν πολλές άλλες, σχετικές εκθέσεις με τελευταία την παρούσα, το "Ρέκβιεμ για μια πατρίδα" στο Τζαμί των Χανίων που συμπυκνώνει, νομίζω, τον προβληματισμό και τα έργα σχεδόν μίας τριακονταετίας. Αλλά όπως συμβαίνει σχεδόν πάντα με τον χαλκέντερο Παπαγιάννη και με καινούργια έργα, νέα πειράματα, άλλες προτάσεις!
 Ήδη, από τον Νοέμβριο του 1993 όταν τα αποκαΐδια και τα ξύλινα σκέλεθρα του Πολυτεχνείου και της Σχολής Καλών Τεχνών τον οδήγησαν να φιλοτεχνήσει τα πρώτα του Ξόανα. Τώρα εκείνος ο θρήνος συνεχίζεται αλλιώς. Διαφορετικές πληγές, όμοιος θρήνος. Σαν μανιάτικο μοιρολόι, σαν ηπειρωτικό, μονοφωνικό χορικό...
Πώς πορεύτηκε έκτοτε, πώς πορεύεται σήμερα αυτή η  πατρίδα που ποτέ δεν πεθαίνει αλλά τόσο συχνά ψυχορραγεί; 
_ Πώς πορευόμαστε όλοι μας; 
Η έκθεση προσφέρει τέλος συμβολικά στον θεατή ψωμί κι αλάτι. Τον άρτον της Μετάληψης ή των Νεκρόδειπνων αλλά και του ζην μαζί με το άλας που γλυκαίνει το ζην. Που το καθιστά ευ ζην.. Δηλαδή ευχαριστίες εκ μέρους του γλύπτη για την φιλοξενία σ' αυτή τη σημαδιακή για τη χώρα, συγκυρία και βέβαια και πρωτίστως ελπίδα. Εδώ, στην Κρήτη, την αρχέγονη πατρίδα. Ελπίδα για τον τόπο και τις γενιές που θα έρθουν. Για την τέχνη που παρηγορεί και που εξαγνίζει. Φτάνει μόνον αυτή; Απαντήστε καλύτερα εσείς ...







ΥΓ.  " Έρεβος

Σκύβοντας πάνω
ἀπ᾿ τῆς ψυχῆς μου τὴ συσκότιση
στίχους ἰσχνοὺς θὰ ἐπιδείξω
ἀποκλεισμένους ἀπὸ ἀπρόσμενη κακοκαιρία
ποῦ πλήγωσε θανάσιμα
κάποιο δειλό μου λυκαυγές.

Πολλὰ θὰ λὲν οἱ στίχοι αὐτοί,
θὰ δεῖτε, θὰ διαβάσετε.
Ὁ τελευταῖος μόνο στίχος
τίποτε δὲν θὰ λέει.
Κοιτώντας θλιβερὰ τοὺς προηγούμενους
θὰ κλαίει.

Κική Δημουλά"

9/6/2019

Σάββατο, 29 Ιουνίου 2019

Για γάτες, δηλαδή για γυναίκες ...

Τρέφω άπειρο σεβασμό για αυτές τις σχεδόν άγριες γάτες, τις τόσο αυτόνομες αλλά και τόσο αγωνιστικές που επιβιώνουν μόνες όλο τον βαρύ Χειμώνα εδώ, στον άγριο βράχο του Αγίου Ρωμανού, για να απολαύσουν λίγη, ανθρώπινη φροντίδα το καλοκαίρι. Όπως αυτή εδώ, η επονομαζόμενη Μινέτ που την βρήκα κάτισχνη πριν λίγες μέρες, εξαντλημένη από πρόσφατη γέννα και σε θηλασμό ακόμη. Τρώει βουλιμικά ό τι της δώσουμε και πεινάει συνεχώς. Στην αρχή δεν πλησιαζόταν ούτε αυτή, ούτε η μητέρα της, η Τρικολίν, επίσης λεχώνα - αν θυμάστε από παλιότερα κείμενα - ούτε και δέχεται χάδια. Ούτε λόγος βέβαια για να μπει στο σπίτι. Έξω μόνον αισθάνεται ασφάλεια. Σιγά σιγά όμως ηρεμεί και αφήνεται... Δείχνει εκείνη την εμπιστοσύνη που συνήθως εκφράζουν τα ζώα αλλά όχι οι άνθρωποι. Όπως τώρα που κοιμάται στη μαξιλάρα πάνω στην οποία διαβάζω. Βλέπει, ελπίζω, όνειρα γεμάτα ζεστασιά και γατοκροκέτες. Χορτασμένα μωρά με βελούδινη γούνα και ρόδινες πατούσες. Τα γατάκια της. Τα οποία βέβαια δεν τα βλέπουμε γιατί είναι κρυμμένα κάπου στο κτήμα. Μέσα στα βάτα, τις αγριοσυκιές και τους βράχους. Τις πικροδάφνες και τα σχίνα.
 Κι αν ποτέ εμφανιστούν, είναι πιο άγρια απ' τους γονείς τους. Πιο φοβισμένα, καλύτερα. Ο φόβος είναι η προστασία τους σ' έναν κόσμο που δεν είναι πλέον κατάλληλος για ελεύθερους, περήφανους γάτους. (Ας ήταν τουλάχιστον για τους ανάλογους ανθρώπους). Αληθινά παιδιά της άγριας ζούγκλας στα έξω χωριά της Τήνου! Μεγαλωμένα με φιδάκια και αρουραίους. Σαύρες και μεγάλα έντομα. Με το νερό της βροχής. Όποτε βρέχει. 
Αυτά βέβαια τους αργόσυρτους μήνες του χειμώνα. Της μοναξιάς και των άδειων, παραθεριστικών σπιτιών. Της ανασφάλειας.Το καλοκαίρι τα πάντα αλλάζουν. Προς το πολυτελέστερο και το πιο χουζουρλίδικο. Οι αγριόγατες μας γίνονται λίγο ... δημόσιοι υπάλληλοι. Εξασφαλισμένοι ό τι κι αν γίνει!  Ως το φθινόπωρο που θα ξαναρχίσει ο αμείλικτος αγώνας της επιβίωσης. Το τέλος της αυταπάτης που θα έλεγε και κάποιος ευφραδής νέος πολιτικός. Θα βγουν και φέτος νικήτριες; Κανείς δεν ξέρει. Το ίδιο όμως μήπως δεν συμβαίνει και με τους ανθρώπους;

ΥΓ. Μού θυμίζουν οι γάτες αυτές, τις γυναίκες των ναυτικών στην γειτονιά των παιδικών μου χρόνων, στα Ταμπούρια του Πειραιά. Έβλεπαν τον σύζυγο μια φορά στα δύο χρόνια και παραδόξως (!) έμεναν έγκυες. Εξωτερικά μακάρια πατριαρχία και στην ουσία στιβαρή μητριαρχία. Μού θυμίζουν επίσης την μάνα μου που μεγάλωνε μόνη της δύο αγόρια σφίγγοντας τα δόντια και αντικαθιστώντας τον πατέρα που ταξίδευε. Σε μας ο χειμώνας κρατούσε συμβολικά δώδεκα μήνες και το καλοκαιράκι μόνο λίγες μέρες, όσες έμενε ο μπαμπάς σπίτι ανάμεσα στο ένα μπάρκο και το άλλο. Τότε βέβαια ήταν σαν γιορτή.
Αλλά και στις γάτες της Τήνου υπάρχει πάντα ένας αρσενικός φευγάτος... Ο υπεύθυνος τόσων εγκυμοσυνών και αμέτρητων γατιών!  Ένας επισκέπτης που εμφανίζεται αραιά και που για να κατοπτεύσει την περιοχή, να κλέψει κάτι και να την κοπανήσει. Στην δική μας περίπτωση λέγεται Κρις, είναι αρχοντικός, χαδιάρης και νωχελικός σαν σουλτάνος αλλά δεν τον εμπιστευόμαστε. Επειδή ξέρουμε...