Συνολικές προβολές σελίδας

Κυριακή, 16 Δεκεμβρίου 2007

Πάθη με λάθη

Κάτι πρέπει να λείπει για να ξεδιπλωθεί μια ιστορία

Τ. Eagleton

Από μιαν έλλειψη εκκινεί και η, όποια, ιστορία του ωραίου. Η τέχνη γενικά. Αγαπητοί φίλοι εικαστικοί, θερμά ευχαριστώ για τα μηνύματα και το υλικό που μου στέλνετε και το οποίο αξιοποιώ, σας διαβεβαιώ, όσο καλύτερα μπορώ (σε κείμενα, αρχειακή καταγραφή, μελλοντικά βιβλία, τροφοδότηση της πανεπιστημιακής βιβλιοθήκης, κ.ά.). Δυστυχώς, η απρέπεια αρκετών γκαλερί δεν μου επιτρέπει να βλέπω τις εκθέσεις όπως ανέκαθεν έκανα. Δεν πας κάπου αν είσαι ανεπιθύμητος! Αν δεν σου στέλνουν, καν, μια πρόσκληση ή αν σου φέρονται φιλικά όσο καιρό γράφεις θετικά γι' αυτούς, αλλά σου γυρίζουν την πλάτη αν κριτικάρεις μια τους έκθεση. Ή ακόμη χειρότερα, αν αρνηθείς την εμπλοκή σε υποθέσεις «περίεργων» έργων που πλασάρονται σε συλλέκτες.

Εχω πια την ελευθερία, εφόσον δεν διατηρώ στήλη κριτικής -το είδος τελείωσε για μένα με το «Αντί»-, να πηγαίνω μόνο όπου αισθάνομαι ευχάριστα. Στη Βάσω Μπαταγιάννη, ας πούμε, στην Αγγελική Αντωνοπούλου, τη Μαριλένα Λιακοπούλου, στη Μυρτιά της «Qbox» και, παλιότερα, στην αξεπέραστη «Ιλόνα Παγίδα». Εξάλλου και οι επαγγελματίες κριτικοί με τις στήλες στις μεγάλες εφημερίδες ΔΕΝ βλέπουν όλες τις εκθέσεις· ή, καλύτερα, σνομπάρουν εκείνους τους χώρους από τους οποίους δεν αναμένουν κάτι «καλό». Τριάντα χρόνια τώρα είχα την άνεση να εκτιμήσω την προσπάθεια συγκεκριμένων ανθρώπων να υπηρετήσουν τη σύγχρονη τέχνη αναλαμβάνοντας ευθύνες που κανονικά αναλογούσαν στην πολιτεία, αλλά και να δω μικροεμποράκους να μαγαρίζουν πρόσωπα ή καταστάσεις και ποικίλες κυρίες των Β.Π. να προτείνουν τα ιδιωτικά τους βίτσια ως δημόσιες αρετές.

Δεν θα ξεχάσω λ.χ. την έκθεση-σύνοψη της αίθουσας τέχνης «ΔΕΣΜΟΣ» την οποία οργάνωσαν στο «ΜΗΛΟ» οι Μ. Παυλίδης και Ε. Πρωτονοταρίου και την οποία απαξίωσαν σχεδόν όλοι οι πρωταγωνιστές του χώρου, επειδή ο ιδιοκτήτης της γκαλερί έχει το ίδιο επώνυνο μ' εμένα.

Μικρότητες, μιζέριες, απίθανη ζήλια για ό,τι υπερβαίνει το μέτριο και κυρίως αδυναμία να δράσουμε αντλώντας πάθος απ' τα πάθη μας κι όχι χολή. Ακόμη, κομματικές σπέκουλες ή χρηματοδοτήσεις από τον κρατικό κορβανά σε πολιτικούς φίλους, γκαλερίστες. Κυρίως στην εποχή της πράσινης μονοκρατορίας. Οι γαλάζιοι παραμένουν ακόμη «επαρχιώτες».

Δεν θα ξεχάσω, επίσης, το ότι μια πρωτοποριακή, λεγόμενη, γκαλερί κοντά στην Ακρόπολη μου έστελνε επί χρόνια πρόσκληση στο παλιό «Titanium» κι όχι στο γραφείο μου στην Εθνική Πινακοθήκη επειδή με θεωρούσε, όπως μου εξήγησε η ιδιοκτήτριά της, συνεργάτη, του φίλου μου κατά τ' άλλα, Γιαγιάννου.

Απ' την άλλη, ομολογώ ότι κι εγώ αμελούσα να πηγαίνω σε γκαλερί εκτός κέντρου, στη γλυκύτατη «Χρυσόθεμι» του Χαλανδρίου για παράδειγμα, λόγω, απλώς, της απόστασης. Εχω όμως αρχειοθετημένη όλη τη σειρά των προσκλήσεων και των καταλόγων που είχε την ευγένεια να μου στέλνει κανονικά όλα αυτά τα χρόνια.

Σε σύγκριση πάντως με το σήμερα, η δεκαετία του '70 έδωσε βαρυσήμαντα γεγονότα και από τους κλασικούς και από τους πρωτοεμφανιζόμενους δημιουργούς, με την «ΩΡΑ» και τον «ΔΕΣΜΟ» να πρωτοπορούν, με τους Τ. Ζουμπουλάκη, Τζ. Δημακοπούλου και Φρ. Φραντζεσκάκη να καλύπτουν ένα απίθανο εύρος δημιουργών και δημιουργημάτων, ενώ ο πολύς Ιόλας αλλά και ο J. Bernier έδειχναν το πώς θα μπορούσε και η Αθήνα να λειτουργήσει ως το προνομιούχο κέντρο μιας ανερχόμενης περιφέρειας.

Γνωστού όντος βέβαια πως η, όποια, modernité λειτουργεί περισσότερο με γεωπολιτικά κριτήρια παρά με αισθητικά. Πράγμα που θα πει ότι ένας δημιουργός που ζει στο Σικάγο ή τη Βαρκελώνη εξ αντικειμένου βρίσκεται πιο κοντά στις ιστορικές εξελίξεις και, αν έχει την ευαισθησία, μπορεί να λειτουργήσει μέσα στο ρεύμα τους. Βέβαια υπάρχει και η περίπτωση του απόλυτα απομονωμένου καλλιτέχνη, του ρομαντικού φυγά που, μέσα στη σπηλιά σαν τον Φιλοκτήτη, γλύφει τις πληγές του αφουγκραζόμενος το μέλλον. Επειδή βαθιά του ξέρει πως καμία Τροία δεν μπορεί να κερδηθεί χωρίς αυτόν όσο κι αν κορδακίζονται οι Μενέλαοι και οι Αγαμέμνονες.

Φανταστείτε, ζούσε στην Ελλάδα ο Brice Marden και ο Martin Kippenberger έστηνε το MOMAS στη Σύρο την ίδια στιγμή που οργάνωνε στο Castello di Rivoli την έκθεσή του. Είχα κάποτε προτείνει να σταλούν αμφότεροι στο ελληνικό περίπτερο της Biennale σαν μια πράξη ενσωμάτωσης του ξένου στο εντόπιο, αλλά οι πάντες αντέδρασαν. Καλή ώρα όπως φέτος με τον Σαμαρά. Οταν, δηλαδή, η σοβαροφάνεια γίνεται ο βρόχος του σοβαρού...

Πριν από χρόνια, ο έφορος βυζαντινών αρχαιοτήτων στη Χίο μού γνώρισε τον καλύτερο ζωγράφο του νησιού. Ανάλογα, υπάρχουν οι καλύτεροι στη Σάμο, τη Σπάρτη, την Κέρκυρα κ.ο.κ., οι οποίοι είναι άγνωστοι στην Αθήνα ή τη Θεσσαλονίκη. Οπως και οι καλύτεροι της Αθήνας ή της Θεσσαλονίκης είναι άγνωστοι στο Παρίσι ή το Βερολίνο. Τι θέλω να πω; Πως η δημιουργία καλλιεργείται σε επάλληλους κύκλους και οι θέσεις κέντρου - περιφέρειας είναι αφενός μετακινούμενες και αφετέρου σχετικές. Σ' όλη μου τη ζωή προσπάθησα να εντάξω την ελληνική ιστορία της τέχνης σ' ένα ευρύτερο καλλιτεχνικό context και να δω τη σύγχρονη δημιουργία μας στην ευρωπαϊκή της διάσταση. Αυτό προσπάθησα να κάνω στην Πινακοθήκη, αυτό επεδίωξα στην Κέρκυρα όταν ζητούσα να καταστεί το παράρτημα της ΕΠΜΑΣ Κέντρο Βαλκανικής Τέχνης, αυτό αποδεικνύει η εμμονή μου με τον Χαλεπά, τον Κανιάρη, τον Χαραλαμπίδη ή την Τσεκούρα, αυτό στόχευα με το ιδιωτικό μουσείο ζωγραφικής στην Πλάκα. Τι κρίμα που το αντιλήφθηκαν τόσο λίγοι...


Lawrence Weiner, DOWN AND OUT, OUT AND DOWN... 1971 (εγκατάσταση στην πρόσοψη της Collection Lambert στην Αβινιόν, 2000).

1 σχόλιο:

  1. Αγαπητέ κύριε Στεφανίδη καλημέρα.
    Δεν μου διέφυγε τίποτα από αυτά που γράφετε.

    Αλλά όσο κι αν προστατεύει κανείς τον υπερπολύτιμο χρόνο του μακριά από πληκτικά αναγνώσματα και θεάματα, όσο κι αν τον φιλτράρει με αγάπη και οικονομία τσιγκουνιάς, ώστε να του μείνει καιρός για τα απειλητικά και τραγικά της ζωής των Ελλήνων, είναι ΄΄υποχρεωμένος΄΄ να περάσει από τα χρονοβόρα διόδια της μπουρδολογίας της τηλεόρασης, του ιστότοπου, και των συγγενών τους μηχανισμών, για να δει τουλάχιστον που εκβάλουν οι χείμαρροι της βλακείας και της ακατάσχετης εξυπνάδας και τις συνέπειές τους. Έτσι η χαρά και η ευθύνη να συνσχολιάζω που και που μαζί σας, μάχεται διαρκώς με τούτο το τέρας. Τελικά σήμερα απόδρασα από τα νύχια του.
    ·

    Ο λόγος για μερικά σοβαρότατα θέματα της κοινής πολιτικοκοινωνικής ζωής μας στα οποία καίρια αναφερθήκατε, και τα οποία ανασαίνουν και επικοινωνούν άμεσα μεταξύ τους, έχοντας την ίδια κοινή λογική και ψυχολογία, σαν συνεννοημένοι συνεργάτες. Καταλήψεις, λαϊκισμός, σάτιρα.
    Αλλά για να ασχοληθεί κανείς με τέτοιου είδους αποκρυφιστικά θέματα- αφού τέτοια κατάντησαν να είναι από την ανεπίσημη απαγόρευση των αριστερών κομμάτων- σε μια παράνομη συζήτησή τους όπως εμείς εδώ τώρα, πρέπει πρώτα να αποφασίσει να μην είναι αρεστός. Αυτό μόνο. Τίποτα άλλο. Για να είναι αξιόπιστος στους συμπολίτες του εκθέτοντας και τον εαυτό του και τους συμπολίτες του. Και ας μην του μιλάνε, και ας μην τον χειροκροτάνε, και ας τον διώξουν από την αγορά. Για να έχει κρητικό νόημα και αξία ο λόγος του. Τα μεγάλα κείμενα της ανθρωπότητας, αυτό κατάλαβαν περισσότερο από εμάς, και με αυτό μόνο ως αρκετό και πλήρες εφόδιο μας οδήγησαν.
    Τι σημαίνει όμως αυτό πιο πίσω; ότι από τον λαϊκισμό δεν γλιτώνει σχεδόν κανείς. Αρεστός και λαϊκισμός, είναι το ίδιο πράγμα. Και κάτι ακόμα. Ψήφος και χειροκρότημα είναι επίσης το ίδιο ακριβώς. Αυτό μας κρυβότανε τόσον καιρό. Και αυτό αφορά και τον Συνασπισμό και το ΚΚΕ αλλά και τους καλλιτέχνες και τους διανοούμενους και όλους μας. Και όποιον άλλον έχει προβλήματα καριέρας, υγείας, ψυχολογίας, επιβεβαίωσης, καταξίωσης, ή ρευστού στην πλάτη των άλλων. Για τους υπόλοιπους της πολιτικής απόχρωσης είναι αυτονόητο πως δεν χρειάζεται να μιλάει σοβαρά πιά κανείς.
    Γιατί ξέρετε, υπάρχουν επαγγελματίες υπέρ της νεολαίας. Ναι, ναι, όπως το ακούτε. Ότι χειρότερο δηλαδή για αυτήν! Ο Μάκης και ο Λάκης για παράδειγμα. Μια πρόκληση πεταγμένη κατ΄ ευθείαν στο πρόσωπό μας και στην συνείδησή μας, που παρακολουθώ από τότε ακριβώς που αρχίσαν την καριέρα τους. Άλλα τους λέμε εμείς, άλλα ο Μάκης και ο Λάκης. Εμείς, ότι μπορεί να έχουν και άδικο καμιά φορά, αυτοί ότι έχουν πάντα δίκιο! Τι τρέλα, τι απόγνωση για τους γονείς. Και στη συνέχεια έχουν έτοιμο να πετάξουν αυτό του αριστερού προοδευτικού πονηρού σοφιστή: θα μου απαγορεύσεις να μιλώ, να έχω άποψη, να λέω ότι θέλω; Λες και δεν λένε ότι τους καπνίσει ή λες και τους το απαγόρευσε κανείς. Αγαπάνε τα παιδιά του κόσμου περισσότερο από τον κόσμο, που τους λέμε καμιά κουβέντα, τους κάνουμε και κάποια παρατήρηση ή υπόδειξη για την στάση ζωής τους στο μέλλον. Το πιστεύω τους : ΄΄ότι με χειροκροτάει είναι καλό΄΄. Ένα κριτικό σοβαρό λόγο δεν ακούσαμε ποτέ από αυτούς για την νεολαία δεκαετίες τώρα. Εκτός από δραχμοφέρουσες κολακείες και διθυράμβους για ότι κάνει η νεολαία. Το ψέμα τους στα ύψη όπως του λαϊκισμού των κομμάτων. Οι πατεράδες τους και οι μανάδες τους βουλιάζουν τον εαυτό τους και τον τόπο στην λαμογιά και στην κομπίνα και τα παιδιά τους αντίθετα καταφέρνουν να μην αγγίζονται και να μην εισπράττουν τίποτα από αυτό το κοινωνικό μακελειό.
    Όπως καλά γνωρίζετε από την ιστορία, κάποια στιγμή εμφανίσθηκαν επαγγελματίες σώστες υπέρ του λαού, τότε με την Γαλλική επανάσταση. Ο Μαξ Βέμπερ μιλάει ήδη ενάμιση αιώνα πριν για αυτήν την μάστιγα των εκπροσώπων, όπου χάθηκαν όλοι σε αυτήν την διαδρομή εκπρόσωποι και εκπροσωπούμενοι, όταν αργότερα οι κοινωνίες πέρασαν στην αφθονία, απομακρύνθηκαν από την έννοια του δικαίου και της ισότητας των πολιτών, και εκφυλίστηκαν έτσι μετατρεπόμενες όλες σε συντεχνίες όλο και μικρότερες. Όπου ο καθένας σαν αγρίμι τώρα πιά σήμερα, τραβάει το κομμάτι του.
    μ΄΄Δεν υπάρχει εγαλύτερο πολιτικό έγκλημα, από το να αποτρέπεις ένα λαό να κάνει την αυτοκριτική του.
    Να τον προμηθεύεις ακατάπαυστα με επιχειρήματα και απαντήσεις, ώστε να δικαιολογείται πάντα για ότι κάνει ή δεν κάνει. Να τον διθυραμβολογείς και να τον τυφλώνεις έτσι, για τα κοινωνικά και πολιτικά του λάθη. Να παραμένει διηνεκώς στην ανωριμότητά του και στην πνευματική του ανημποριά. Στον ραγιαδισμό του.
    Αυτή είναι η μεγαλύτερη δυνατή προδοσία του ανθρώπου. Και από αυτήν δεν γλίτωσε κανένας θεσμός ή πολιτικό πρόσωπο στην πατρίδα μας.
    Έτσι δημιουργούμε τα πλέον ανελεύθερα και ανεύθυνα άτομα. Κατασκευάζουμε κοινωνικές και ανθρωπικές τερατογεννήσεις΄΄. Αυτό σημείωνα πριν μερικούς μήνες.
    ·
    Στοχασμένη η θέση σας για τις καταλήψεις, και μην σας νοιάζει τι λένε οι επαγγελματίες ή οι κάθε είδους συντεχνίες. Η κοινωνία και η ιστορία έχουν εκφράσει ήδη αμετάκλητα την θέση τους σε αυτό. Αλλά για να την καταλάβει ένας καθηγητής, πρέπει να έχει ερωτική σχέση με την γνώση. Να ταράζεται από αυτήν, όπως και από την μετάδοσή της. Αλλιώς είναι χαμένο παιχνίδι. Και κυρίως να μην συνδικαλίζει την ίδια την γνώση, παρά μόνο τις ανάγκες του.
    Το έσχατο αγωνιστικό όπλο την κατάληψη την εκφύλισαν όλοι μαζί. Την αποδυνάμωσαν και τέλος την γελοιοποίησαν όταν την χρησιμοποιούν για ψύλλου πήδημα. Από ύστερο τελικό μέσο προσπάθειας, κατέληξε το μοναδικό, προβοκαρισμένη συνχρόνως από μια εξουσία που δεν ακούει ποτέ και δεν απαντά ποτέ στις εκκλήσεις των πολιτών και της νεολαίας της.
    Και όπου όλες οι πλευρές, δεν ξεχνάνε να διαπλέκονται υπόγεια μεταξύ τους όποτε μπορούν και δεν τους βλέπουν οι άλλοι, για να διευθετήσουν αμοιβαίες διευκολύνσεις. που προκύπτουν.
    Ή μήπως πιστεύουν τα τετραπέρατα παιδιά μας, ότι καταλαμβάνοντας ένα χώρο θα λυθούν τα προβλήματα της παιδείας. Ανοησίες. Ή δεν γνωρίζουν πάλι ότι οι πατεράδες και οι μανάδες τους συντηρούν αυτήν την παιδεία και την παραπαιδεία δίπλα της, με την ψήφο τους σε ποσοστό 85%. Ποιον πάμε να κοροϊδέψουμε.
    Δεν πιστεύω ότι τα παιδιά μας είναι τόσο πιά βλάκες και αφελή. Ότι δεν έχουν πάρει είδηση τι γίνεται γύρω τους, τι συμβαίνει μέσα στο σπίτι τους και πως βγαίνει το συνειδησιοκτόνο παχυλό χαρτζιλίκι τους. Ότι τέλος πάντων την νεοελληνική κοινωνίας μας δεν θα την αλλάξουν ούτε στο ελάχιστο οι καταλήψεις και τα ρουσφέτια προς του αγρότες, τους φοιτητές, τους δικαστικούς, τους βαρβακέμπορους και τις αμέτρητες άλλες συντεχνίες, παρά η απόφαση για μια σοβαρή προσπάθεια επαναθέσμισης της σκέψης μας, των εαυτών μας, της κοινωνίας και της πολιτείας. Ότι δεν γίνεται κοινά αλλά ρουσφετολογικά, καταστρέφει και συντηρεί την κατακερματισμένη κοινωνία μας.
    ·
    Αλλά δεν πρέπει να αδικήσουμε ούτε στο τόσο δα τον Λαζόπουλο. Κριτική του κάνουμε, όποτε αποδυναμώνει την σάτιρά του με ανούσιες επαναλήψεις σε πρόσωπα, όποτε ακκίζεται με τους σατιριζόμενους που τον επισκέπτονται για να ρουφήξουν τις εξαθλιωμένες σταγόνες δημοσιότητας, ή όποτε ξεπλένονται οι αμφίσημοι κοινωνικά προσκεκλημένοι του, εφ όσον δεν το κάνει(ξεπλένει) συνειδητά ο ίδιος, ή όταν η σάτιρα γεννάει σάτιρα, όποτε η ίδια φαλτσάρει.
    Αντίθετα να σημάνουμε την πλευρά της ιδιαίτερα θετικής προσφοράς του, της μόνης σχεδόν για να λέμε την αλήθεια, που λειτουργεί σαν όαση σε αυτήν την συνειδητά αποπροσανατολιστική τηλεοπτική πολιτική, η οποία είναι συνχρόνως κόλαφος για τους ταλαντούχους νέους σεναριογραφιάδες οι οποίοι θεωρούν ξεπερασμένο πια να ασχολούνται με πολιτικά και κοινωνικά θέματα, παρά με ανώδυνα ερωτικοφανή και ψυχολογίστικα, γεμάτα ίντριγκες και κομπίνες από ήρωες επιχειρηματίες! Καινούργιο φρούτο κι αυτό. Στοιχισμένοι και οι ηθοποιοί πίσω τους, που δεν αντιδρούν σε αυτά, με το ανάλογο επιχείρημα της κάθε συντεχνίας, για την επιβίωση της. Λυπάται κανείς για την κατασπατάληση ταλαντούχων νέων ηθοποιών σε πρωταγωνιστικούς ρόλους-μη ρόλους τελικά, που μιλάνε συνεχώς και δεν λένε τίποτα. Κανείς από αυτούς τους βραβευμένους και πολυδιαφημισμένους σεναριογραφιάδες και τα επιτυχημένα τους δίδυμα, δεν έδωσε μια ανάσα τέχνης, κριτικής διάθεσης και σκέψης, σε αυτούς του παντελώς αβοήθητους πολίτες, παρά ανόητες ταλαντούχες κωμωδιούλες για να γελάσουν μια ώρα ψυχοφθόρα στο διάλειμμα μεταξύ δυο διαφημίσεων, έχοντας το φόβητρο της Πάνια από την άλλη, για να υπεραμυνθούν για την υψηλή δική τους ποιότητα συγκριτικά με αυτής. Κανείς από όλους αυτούς δεν τόλμησε να κάνει αυτό που αποπειράθηκε ο Γύφτος. Ο οποίος λέει μόνο τα ξεχασμένα αυτονόητα. Τα οποία οι συμπολίτες μας τόσο πολύ ανάγκη τα έχουν όπως φάνηκε από το πώς αγκάλιασαν το τσαντίρι, για να μην τρελαθούν από την προπαγάνδα των παρουσιαστών, δημοσιογράφων, εκδοτών, πολιτικών, υπόκοσμου και όποιων άλλων μαφιόζων της οικονομίας της αγοράς, που τους χειραγωγούν και τους λένε διαρκώς ψέματα και καλυμμένες αδιόρατες απειλές . Τόσο οξυδερκείς οι βραβευμένοι, και όμως δεν τους πέρασε καν από το μυαλό. Γιατί απλούστατα δεν ήταν μέσα στην αγκούσα τους και δεν τους έκαιγε καθόλου κάτι τέτοιο παρά μόνο η καριέρα τους.
    Για όλη αυτή την κατάντια των ανθρώπων της τηλεόρασης κύριε Στεφανίδη, δεν δικαιούμαι να είμαι κακομοίρης και μίζερος με τον Λαζόπουλο παρά να του κάνω μια σοβαρή κριτική όπως με πονάει και την πιστεύω.
    Φιλικά Νεφέστορας

    ΑπάντησηΔιαγραφή