Συνολικές προβολές σελίδας

Τρίτη 9 Αυγούστου 2022

Όχι Επίδαυρος, Μαξίμου!



(Στον ζωγράφο Μάνθο Γαΐτη που το ζήτησε)


Μετά από τόσες μέτριες ή κακές παραστάσεις στην Επίδαυρο, το φετινό, θεατρικό καλοκαίρι, βαδίζοντας προς το τέλος του, μάς επιφύλασσε μιαν εξαιρετική, παραστασιακή εμπειρία. Ένα μοναδικό αισθητικό βίωμα που όμως ΔΕΝ προήλθε από τον αργολικό κάμπο. Ούτε και είχε σχέση με το φεστιβάλ Αθηνών. Κι έχει μεγάλη σημασία αυτό. Εκεί που οι επαγγελματίες και οι σταρ και οι επώνυμοι του χώρου απέτυχαν, ήρθαν οι σεμνοί και άγνωστοι ερασιτέχνες και πραγματικά κέρδισαν τις εντυπώσεις. Αναφέρομαι, όπως όλοι θα καταλάβατε, στην εξαιρετική παράσταση πού βιώσαμε οι αληθινά θεατρόφιλοι χτες και προερχόταν - Ποιός να το έλεγε; - από το... Μαξίμου. Δέος και έκστασις! Θαύμα ιδέσθαι!
 Επειδή ειλικρινά το λιτό όσο και εμπνευσμένο διάγγελμα του πρωθυπουργού - Δεν λες πολλά όταν δεν πρέπει να πεις τίποτα, η ουσία της δραματικής πράξης - είχε όλα τα στοιχεία ενός πολύ καλού θεάτρου. Είχε, άποψη, είχε σκηνοθεσία, είχε υποκριτική, είχε κείμενο, είχε σωστούς φωτισμούς και λιτό αλλά υποβλητικό σκηνικό, τα είχε όλα! Και παρότι επρόκειτο ουσιαστικά για έναν μονόλογο, το όλο δρώμενο, αν και ολιγόλεπτο, δονούνταν από απίστευτη εσωτερική ένταση. Σπάνια μία τόσο μεστή, σκηνική δράση μπορεί συγχρόνως να καλύπτει απόλυτα τον ορισμό του minimal. Σύγχρονο θέατρο με τα όλα του.
Αληθινά ευρηματικός ο άγνωστος μου σκηνοθέτης. Να είναι η ίδια η κ. Κατερίνα Ευαγγελάτου, διευθύντρια κατ' ανάθεση των φεστιβάλ Αθηνών - Επιδαύρου και εκλεκτή της κυρίας Μενδώνη; (Άσχετο: Όποτε αναφέρω το όνομα "Μενδώνη"  το μυαλό μου πηγαίνει αυτόματα στο τραγούδι του Στράτου Διονυσίου "Δεν τελειώνει, δεν τελειώνει, δεν τελειώνει. Είναι φλόγα που ανάβει και φουντώνει..." Όλη η Ελλάδα ένας πολιτισμός)!
Να είναι άλλος, γνωστός σκηνοθέτης και ηθοποιός, φίλος του πρωθυπουργού, που για λόγους σεμνότητας ή επειδή έχει ακόμα κάποια ζητήματα με τη δικαιοσύνη, δεν θέλει να γίνει γνωστό το όνομά του; Ό,τι και να συμβαίνει το αποτέλεσμα ήταν εξαιρετικό. Όμως, οφείλω εδώ να πω ότι ο σκηνοθέτης της παράστασης είχε ένα εξαιρετικό, έμψυχο υλικό να διαχειριστεί. Ο πρωθυπουργός σε αυτή του την ερμηνεία υπήρξε ειλικρινά απαράμιλλος. Μου θύμισε τον Δημήτρη Χορν στον "Ερρίκο 4ο" αλλά και τον Αλέξη Μινωτή στην άλλη, μυθική παράσταση "Ιωάννης Γαβριήλ Μπόρκμαν". Παλιό, κλασικό, ελληνικό θέατρο χωρίς μεταμοντερνίστικες εξυπνάδες ή ερμηνευτικούς ακκισμούς αλλά σφραγισμένο από την διαχρονική αξία του κλασικού.
 Ο πρωθυπουργός εκφώνησε το ΛΙΤΌ, συμβολικό κείμενο του ισορροπώντας ανάμεσα στην δίκαιη οργή ενός ανθρώπου που τον κατηγορούν άδικα αλλά και στην αξιοπρεπή σιγουριά εκείνου που ξέρει βαθιά πόσο αθώος είναι. Απλά συγκλονιστικός. Αν όμως η υψηλή ηθοποιία του κ. Μητσοτάκη - Μην ξεχνάμε: ηθοποιός σημαίνει= ποιώ ήθος- σίγουρα θα μας μείνει αλησμόνητη, ο κειμενογράφος του εν λόγω μονόπρακτου είναι ασφαλώς όλα τα λεφτά. Κυρίως επειδή κατάφερε να κινηθεί "σχεδόν ανεπαισθήτως" όπως θα έλεγε και ο Καβάφης, ανάμεσα στον βαθύ συναισθηματισμό των μονολόγων του Τσέχωφ αλλά και σ' ένα γενναία πολιτικό θέατρο σαν αυτό που έκανε ο Μπρεχτ. Δεν μπορώ να γνωρίζω ποιος είναι ο άγνωστος λογογράφος του Μαξίμου , ο μεγάλος, δραματικός συγγραφέας που συνέταξε ένα τέτοιο κείμενο. Όμως γνωρίζω και αναγνωρίζω, από την αναγνωστική και διδακτική μου εμπειρία, από τη σχέση μου με το τμήμα θεατρικών σπουδών του ΕΚΠΑ, πως πρόκειται για ένα μεγάλο ταλέντο. Ένα ταλέντο που μας έλειπε δραματικά καθώς το νέο ελληνικό θέατρο στερείται πλέον των κορυφαίων του. Δηλαδή του Καμπανέλλη, του Ζιώγα, του Μουρσελά, του Μάτεσι, του Σκούρτη. Στερείται τέλος ενός σουρεαλιστικού όσο και αναρχικού χιούμορ που να λοιδορεί όλα τα στερεότυπα όπως εκείνο του αείμνηστου φίλου μου Μποστ. Δεν θέλω να πω περισσότερα καθώς ακόμα βρίσκομαι υπό το καθεστώς βαθιάς συγκίνησης. Υπό το καθεστώς εκείνης της μυητικής, αισθητικής εμπειρίας που περιγράφουν αναλυτικά ο Αντόρνο και ο Μαρκούζε. Άμποτε αυτή η παράσταση να σημάνει την αληθινή αναγέννηση του δράματος, αρχαίου και νέου, στον τόπο μας. Γιατί, κακά τα ψέματα, ο σωστός Έλληνας, ο πρόστυχος, ο πολιτικοποιημένος, χωρίς θέατρο δεν ζει! Έλλην θα πει, κατά βάθος, Ζεν και θέατρο! 

Φωτογραφία: Ο ζωγράφος Σάββας Πουρσανίδης κι οι θεατρικότατοι "Μουσικοί" του όπως εκτίθενται στην Αποθήκη της Νικήτης, στη Χαλκιδική. Όλη η ενότητα ονομάζεται συμβολικά Theatrum Mundi. Είπαμε: Όλη η Ελλάδα... θέατρο.

Σάββατο 6 Αυγούστου 2022

Από τον Σκιαδαρέση στον Μπισμπίκη

Από τον Σκιαδαρέση  στον Μπισμπίκη

(Κρέοντα! Σε γ@μήσ@με)

Ε, εσείς εκεί στην Επίδαυρο... Ακούει κανείς; Δεν αντέχουν όλοι το τρομερό κοίλον. Ο Βασίλης Μπισμπίκης με τι θητεία, με τι προπαίδεια, με ποια τεχνικά μέσα, επελέγη για την Θυμέλη του σημαντικότερου θεάτρου του κόσμου; Είναι δυνατόν η επικαιρότητα ή η τηλεόραση να είναι το βασικό κριτήριο επιλογής για τέτοιους, μυθικούς ρόλους; Ο συγκεκριμένος ηθοποιός με την μονοδιάστατη φόρμα είναι, ίσως, καλός για τον ωμό νεορεαλισμό του Γιάννη Οικονομίδη όχι όμως και για την πολυδιάστατη προσωπικότητα του Κρέοντα. 
"Σκατά με φράουλες" δηλαδή! Όπως έλεγε κι η κινηματογραφική του μητέρα, η Αλίκη, στην πρόσφατη ταινία "Η μπαλάντα της τρύπιας καρδιάς". Ίσως, τελικά, ο Κρέων να είναι ο πιο αδικημένος, ερμηνευτικά, ήρωας του αρχαίου δράματος από τους νεότερους σκηνοθέτες. Όπου η μπραβούρα υπερκαλύπτει την ερμηνεία και η έλλειψη μέτρου και αυτοκριτικής είναι η μόνη "ύβρις" που επιβιώνει στον Αργολικό κάμπο. Με την"Κάθαρσιν" να είναι σταθερά απούσα...

ΥΓ. 1 Επίσης τι ντροπή τα μικρόφωνα στην Επίδαυρο, λες και βρισκόμαστε στο Δελφινάριο. Οι παλιοί ηθοποιοί, Ο Κωτσόπουλος, ο Μινωτής, η Συνοδινού κυριολεκτικά "νήστευαν" σαν τους βυζαντινούς αγιογράφους, πριν προσεγγίσουν το χώρο της ορχήστρας. Σήμερα μετά από τα ουίσκια και τις κραιπάλες, τις ντίσκο και τις ερωτοτροπίες, τη Μύκονο και την Πάρο νομίζουν ότι είναι σε θέση να ερμηνεύσουν. Χωρίς όμως ιερότητα δεν υπάρχει αποκάλυψη και χωρίς πίστη δεν γίνεται το θαύμα.
ΥΓ. 2 Καταλαβαίνω την καλή παράσταση όχι τόσο από τους διαλόγους, τη δραματική εξέλιξη ή τις συγκρούσεις των ηθοποιών αλλά κυρίως από τις σιωπές τους. Αυτόν τον κρίσιμο χρόνο που ο ηθοποιός δεν μιλάει αλλά υπάρχει στη μέγιστη του ένταση. 
Επειδή οι σιωπές απαιτούν- όσον αφορά στο θέατρο - πολύ μεγάλη, υποκριτική εμπειρία και συγχρόνως ευαισθησία. Οι σιωπές πάλι όσον αφορά στις ανθρώπινες σχέσεις, κρύβουν απίστευτη, ενστικτώδη σοφία. Πριν ακούσετε τις φωνές, τα λόγια ή τα ουρλιαχτά των ανθρώπων, αφουγκραστείτε τη σιωπή τους.
ΥΓ. 3 Ασκήσεις προβληματισμού: Στο ελληνικό τοπίο η φυσική δηλαδή ο αέρας, το φως, θάλασσα, μεταμορφώνεται σε μεταφυσική. Στην Επίδαυρο, συχνά, η ωραιότερη στιγμή της παράστασης, είναι η μαγική ώρα του δειλινού. Δηλαδή λίγο πριν αρχίσει το έργο.

Φωτογραφίες: 1. Ρενέ Μαγκρίτ, Ρόλοι χωρίς τα πρόσωπα τους. Μάσκες και φιλιά της σιωπής.
2. Ο Γιάννης Τσαρούχης ελέγχει τα κοστούμια του χορού στους ιστορικούς "Πέρσες" που ανέβασε ο Κάρολος Κουν το 1965. Δέος και έκσταση.
(Κρέοντα! Σε γ@μήσ@με)

Ε, εσείς εκεί στην Επίδαυρο... Ακούει κανείς; Δεν αντέχουν όλοι το τρομερό κοίλον. Ο Βασίλης Μπισμπίκης με τι θητεία, με τι προπαίδεια, με ποια τεχνικά μέσα, επελέγη για την Θυμέλη του σημαντικότερου θεάτρου του κόσμου; Είναι δυνατόν η επικαιρότητα ή η τηλεόραση να είναι το βασικό κριτήριο επιλογής για τέτοιους, μυθικούς ρόλους; Ο συγκεκριμένος ηθοποιός με την μονοδιάστατη φόρμα είναι, ίσως, καλός για τον ωμό νεορεαλισμό του Γιάννη Οικονομίδη όχι όμως και για την πολυδιάστατη προσωπικότητα του Κρέοντα. 
"Σκατά με φράουλες" δηλαδή! Όπως έλεγε κι η κινηματογραφική του μητέρα, η Αλίκη, στην πρόσφατη ταινία "Η μπαλάντα της τρύπιας καρδιάς". Ίσως, τελικά, ο Κρέων να είναι ο πιο αδικημένος, ερμηνευτικά, ήρωας του αρχαίου δράματος από τους νεότερους σκηνοθέτες. Όπου η μπραβούρα υπερκαλύπτει την ερμηνεία και η έλλειψη μέτρου και αυτοκριτικής είναι η μόνη "ύβρις" που επιβιώνει στον Αργολικό κάμπο. Με την"Κάθαρσιν" να είναι σταθερά απούσα...

ΥΓ. 1 Επίσης τι ντροπή τα μικρόφωνα στην Επίδαυρο, λες και βρισκόμαστε στο Δελφινάριο. Οι παλιοί ηθοποιοί, Ο Κωτσόπουλος, ο Μινωτής, η Συνοδινού κυριολεκτικά "νήστευαν" σαν τους βυζαντινούς αγιογράφους, πριν προσεγγίσουν το χώρο της ορχήστρας. Σήμερα μετά από τα ουίσκια και τις κραιπάλες, τις ντίσκο και τις ερωτοτροπίες, τη Μύκονο και την Πάρο νομίζουν ότι είναι σε θέση να ερμηνεύσουν. Χωρίς όμως ιερότητα δεν υπάρχει αποκάλυψη και χωρίς πίστη δεν γίνεται το θαύμα.
ΥΓ. 2 Καταλαβαίνω την καλή παράσταση όχι τόσο από τους διαλόγους, τη δραματική εξέλιξη ή τις συγκρούσεις των ηθοποιών αλλά κυρίως από τις σιωπές τους. Αυτόν τον κρίσιμο χρόνο που ο ηθοποιός δεν μιλάει αλλά υπάρχει στη μέγιστη του ένταση. 
Επειδή οι σιωπές απαιτούν- όσον αφορά στο θέατρο - πολύ μεγάλη, υποκριτική εμπειρία και συγχρόνως ευαισθησία. Οι σιωπές πάλι όσον αφορά στις ανθρώπινες σχέσεις, κρύβουν απίστευτη, ενστικτώδη σοφία. Πριν ακούσετε τις φωνές, τα λόγια ή τα ουρλιαχτά των ανθρώπων, αφουγκραστείτε τη σιωπή τους.
ΥΓ. 3 Ασκήσεις προβληματισμού: Στο ελληνικό τοπίο η φυσική δηλαδή ο αέρας, το φως, θάλασσα, μεταμορφώνεται σε μεταφυσική. Στην Επίδαυρο, συχνά, η ωραιότερη στιγμή της παράστασης, είναι η μαγική ώρα του δειλινού. Δηλαδή λίγο πριν αρχίσει το έργο.

Φωτογραφίες: 1. Ο Γιάννης Τσαρούχης ελέγχει τα κοστούμια του χορού στους ιστορικούς "Πέρσες" που ανέβασε ο Κάρολος Κουν το 1965. Δέος και έκσταση...
2. Ρενέ Μαγκρίτ, Ρόλοι χωρίς τα πρόσωπα τους. Μάσκες και φιλιά της σιωπής.

Παρασκευή 5 Αυγούστου 2022

Εν ου παικτοίς

Εν ου παικτοίς


(Η γεωπολιτική του διεθνούς ψυχιατρείου)

"...Σε μία παρακμασμένη κοινωνία, οι άνθρωποι μπορούν αργά να κατευθύνουν ή αργά να κατευθυνθούν από την κουλτούρα του εμπορίου και να ποθήσουν διακαώς τη βία. Ίσως οι άνθρωποι έχουν μία βαθιά έμφυτη γνώση ότι κανένας πολιτισμός δεν διαρκεί για πάντα ότι και η πιο ειρηνική ευημερία πρέπει κάποια στιγμή να τελειώσει, και ίσως αυτό να είναι η ανθρώπινη φύση..."
Τζόναθαν Φράνζεν, Κραδασμοί, μετάφραση Γιώργος Ίκαρος Μπαμπασάκης, εκδόσεις Ψυχογιός

Χτες ο υπέργηρος πλανητάρχης, παρ' ότι τα χέρια του τρέμουν και το βήμα του είναι ασταθές, εκτέλεσε χειρουργικά από το γραφείο του, μέσω δορυφόρου και σε άμεση παγκόσμια αναμετάδοση, τον ηγέτη της Αλ Κάιντα. Μ' ένα πάτημα κουμπιού σκότωσε περιβόητο, Αιγύπτιο γιατρό Αλ Ζαουάχρι που κρυβόταν με την οικογένεια του σε καταφύγιο της Καμπούλ. Με τον ίδιο, τρομοκρατικά δημοκρατικό τρόπο δηλαδή που κι ο προηγούμενος Πρόεδρος των Δημοκρατικών, ο Μπαράκ Ομπάμα, είχε εκτελέσει σε live streaming αναμετάδοση και εν μέσω γελώτων και αμερικανικών αστείων, τον Μπιν Λάντεν. Προσωπικά με προβληματίζει βαθιά ως πολίτη του κόσμου και ο τύπος και η ουσία των δύο συμβάντων. Το ότι περισσότεροι από ποτέ το παιχνίδι παίζεται εν ου παικτοίς. Κι ότι η εκτέλεση ενός αντιπάλου είναι δικαίωμα του κάθε Μπάιντεν. Επιπλέον η εκτέλεση ενός επικηρυγμένου  είναι καί ψυχαγωγία και θέαμα. Όπως στο Φαρ Ουέστ. Μόνο που τώρα έχουμε τον συνδυασμό υψηλής τεχνολογίας και πρωτόγονου γκανγκστερισμού. 
Οι εικόνες που είδαμε είναι ανατριχιαστικές per se γιατί αποκαλύπτουν το φρικτό πρόσωπο της παγκόσμιας εξουσίας σήμερα. Δυνητικά, δηλαδή, ένας δορυφόρος μπορεί να στοχεύσει τον καθένα μας μέσα λ.χ στο μπαλκόνι, το μπάνιο ή και το καθιστικό, ανάμεσα σε φίλους ή κατά μόνας μ' ένα έξυπνο υπερόπλο και μετά σε κάποια, φωτεινή οθόνη να γράψουν απλώς : eliminated (Εξοντώθηκε). Επειδή έτσι κυνικά ένας οργουελικός μεγάλος αδελφός αποφάσισε.
Διαβάζουμε από το ΑΠΕ - ΜΠΕ:
"...Στενός κύκλος νομικών συμβούλων διαφόρων υπηρεσιών εξέτασε τις πληροφορίες της CIA και επιβεβαίωσε ότι ο Ζαουάχρι ήταν θεμιτός στόχος, με δεδομένο πως παρέμενε ο ηγέτης της Αλ Κάιντα. Την 25η Ιουλίου, ο αμερικανός πρόεδρος Μπάιντεν συγκάλεσε συνεδρίαση μελών-κλειδιών της κυβέρνησής του και συμβούλων για να λάβει την τελευταία ενημέρωση και να συζητήσει μαζί τους το πώς η εξόντωση του ηγέτη της Αλ Κάιντα θα επηρέαζε τη σχέση της Ουάσινγκτον με τους Ταλιμπάν, μεταξύ άλλων, σύμφωνα με τον αξιωματούχο. Αφού άκουσε τις απόψεις των υπουργών και των συμβούλων του, ο κ. Μπάιντεν ενέκρινε την πρόταση να διεξαχθεί «ακριβές αεροπορικό πλήγμα» με προϋπόθεση ότι θα ελαχιστοποιείτο ο κίνδυνος να υπάρχουν θύματα μεταξύ των αμάχων.
Το πλήγμα διεξήχθη στις 21:48 του Σαββάτου (ώρα ΗΠΑ· στις 04:48 της Κυριακής ώρα Ελλάδας) από UAV οπλισμένο με πυραύλους Hellfire." 
Δηλαδή...Ψεκάστε, σκοτώστε, τελειώσατε!
Εδώ ας πούμε ότι πριν ογδόντα χρόνια η φιλελεύθερη Δύση πολέμησε μέχρις εσχάτων επί πέντε και περισσότερα χρόνια για να συντρίψει τον ναζισμό και τον φασισμό. Με εκατομμύρια νεκρούς. Όμως οι νικητές του πολέμου δεν εκτέλεσαν τους κτηνώδεις αντιπάλους τους με συνοπτικές διαδικασίες, δεν τους δολοφόνησαν στα μουγκά και από μακρά αλλά τους δίκασαν με κάθε τυπικότητα και μετά την απολογία και την καταδίκη τους, επέβαλαν σε αρκετούς θανατικές ποινές. Αυτός είναι ο αξιακός πολιτισμός της Δύσης. Ή, τουλάχιστον, ήταν.
Στις μέρες μας, οι ΗΠΑ αφού δημιούργησαν την ισλαμική τρομοκρατία, στη συνέχεια την ανακήρυξαν σε κατ' εξοχήν εχθρό της Δύσης επειδή απλώς άλλαξαν τα γεωπολιτικά και τα οικονομικά τους συμφέροντα.  Στο απόλυτο κακό. Έτσι κυνικά και μανιχαϊστικά το Αφγανιστάν, το καλιφάτο, η Αλ Κάιντα, οι Ταλιμπάν, η Συρία κ.λπ έδωσαν γενναιόδωρα ψωμάκι σε όλες τις πολεμικές βιομηχανίες της Ευρώπης και της Αμερικής σχεδόν τρεις δεκαετίες... Αλλά και ένα σταθερό φόβητρο στον κάθε πολίτη του δυτικού κόσμου ώστε εκών άκων να κάτσει φρόνιμα μην αμφισβητώντας το status quo, δηλαδή την μαζική, δυτικού τύπου, τηλε - δημοκρατία που του έχει επιβληθεί. Τόσο "δημοκρατικά". Τώρα όμως  η ισλαμική δημοκρατία είναι το φάντασμα του εαυτού της και για αυτό πολιτισμένη δύση πρέπει να βρει επειγόντως καινούργιους αντιπάλους. Ιδού η λύση!
Την ίδια πάνω κάτω στιγμή της εκτέλεσης του Αλ Ζαουάχρι η άλλη υπέργηρη, η πρόεδρος της Βουλής Νάνσυ Πελόζι εισέβαλε, κυριολεκτικά, στην Ταϊβάν, δηλαδή το μαλακό υπογάστριο της Κίνας και διαχρονικό casus belli σε όποιον παρέμβει στις μεταξύ τους σχέσεις δημιουργώντας έτσι παγκόσμιο σάλο. Παραβιάζοντας κάθε κόκκινη γραμμή. Όμοια όπως το ΝΑΤΟ, δηλαδή, οι ΗΠΑ εισέβαλαν στην Ουκρανία, το μαλακό υπογάστριο της Ρωσίας περιφρονώντας το casus belli του Πούτιν εναντίον οποιουδήποτε αμφισβητήσει την ουδετερότητα της χώρας αυτής. Τα αποτελέσματα τα νιώθουμε ήδη όλοι στο πετσί μας. 
Μήπως, διερωτώμαι, η ipso facto ηγέτιδα δύναμη του δυτικού κόσμου έχει παραφρονήσει εντελώς; Μήπως όλο αυτό το άθλιο παιχνίδι δεν είναι τίποτε άλλο από την προσπάθεια ώστε να ισοπεδωθούν πλήρως όχι μόνο η οικονομία αλλά και η αντίσταση της Ευρώπης και να καταστούμε όλοι εμείς οι Ευρωπαίοι πολίτες, παρίες της Αμερικής; Με άθλιες πολιτικές ηγεσίες άθλιες και εξαθλιωμένους πληθυσμούς; Είναι δυνατόν η Ευρώπη με ηγέτες τύπου Μπερλουσκόνι και Τζόνσον και με προέδρους τύπου Ούρσουλας Φον Ντερ Τρέχα Γύρευε ή Σαρκοζί να πιστεύει πως μπορεί να έχει το οποιοδήποτε μέλλον; Με τον Ορμπάν και την Ουγγαρία μέσα και έξω από την Ε.Ε την Ρωσία; Υπάρχει ευρωπαϊκή κουλτούρα χωρίς τους Ρώσους; Από τον Αντρέι Ρουμπλιόφ ως τον Αντρέι Ταρκόφσκι; Το τέλος αυτής της μισερής, της μίζερης και γραφειοκρατικά διεκπεραιωτικής Ευρωπαϊκής Ένωσης είναι προδιαγεγραμμένο. Αν ακολουθεί τέτοιες πολιτικές μικρονοϊκών πολιτικών.
 Μήπως, τέλος, κάποιοι δεν σκοτίζονται διόλου αν η υφήλιος έρθει στα πρόθυρα ενός τρίτου, παγκόσμιου πολέμου; Είναι δυνατόν μετά την Ουκρανία να θέλουν οι ΗΠΑ να διαλύσουν και την Ταϊβάν; Ο "παράφρων κλόουν" Τραμπ σύμφωνα με την διάσημη ρήση του αρχισυντάκτη των New York Times είχε άριστες σχέσεις και με τον Πούτιν και με τον Κινέζο Πρόεδρο. Ενώ δεν προκάλεσε ούτε μια πολεμική σύρραξη κατά την διάρκεια της θητείας του. Γι'αυτό κι ένα παντοδύναμο, οικονομικοπολιτικό σύστημα και όλα τα συστημικά μίντια προπαγάνδισαν και πέτυχαν την έλευση του Δημοκρατικού "σωτήρα". Είναι όμως καλύτερος, είναι ασφαλέστερος ο πλανήτης με τον παππού Μπαϊντένογλου στο τιμόνι του; Απαντήστε εσείς.
Προσωπικά πάντως δεν ανακουφίστηκα διόλου από την εκτέλεση του Αλ Ζαουάχρι. Αντίθετα. Τρόμαξα ακόμη περισσότερο...

ΥΓ.... Είμαστε ατελείς υποκριτές υποχρεωμένοι πάντως να υποδυθούμε τέλειους ρόλους...

Φωτογραφία: Από την έκθεση του Χρήστου Αντωναρόπουλου "Μεθεόρτια" στη Χίο.

Δευτέρα 1 Αυγούστου 2022

Πούτιν: Δικτάτορας ή διδάκτορας;

ΑΕΙ και υποκρισία 
Ως διδάσκαλος του γένους ποζάρω δίπλα στον συνάδελφο Αδαμάντιο Κοραή. Έργο του ακαδημαϊκού Γιάννη Παππά, 1939, Χίος.


Ο πρόεδρος Πούτιν μπορεί να πέρασε μία πολύ δύσκολη άνοιξη αλλά το καλοκαίρι του είναι κάθε μέρα και πιο ευχάριστο. Έχει καταφέρει να στριμώξει τη Δύση καθιστώντας μπούμερανγκ τα εναντίον του μέτρα και έχει δημιουργήσει ένα ντόμινο οικονομικών κρίσεων στα κράτη της ευρωπαϊκής Ένωσης τρώγοντας ατάραχα πρωθυπουργούς σαν αυγοτάραχο ( χαβιάρι, ελληνιστί: gauche caviar). Και εν τέλει κατηγορώντας το ΝΑΤΟ για απληστία και επιθετικότητα περιμένει τον στρατηγό Χειμώνα για τα περαιτέρω.
 Από την άλλη πλευρά ο πόλεμος στην Ουκρανία έχει ουσιαστικά τελειώσει και δεν μένει παρά να επισημοποιηθεί κάποτε το status quo που δημιούργησε η ρωσική εισβολή. Όμως όλην αυτή τη χαρά του Ρώσου δικτάτορα σκιάζει ένα απροσδόκητο γεγονός. Ένα χτύπημα κάτω απ'τη μέση:
Το Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών, λέει, μετά από σημερινή απόφαση της συγκλήτου του, λέει, της 26ης Ιουλίου 2022, λέει, αφήρεσε από τον Βλαντιμίρ Πούτιν τον τίτλο του επιτίμου διδάκτορος που το ΕΚΠΑ τού είχε απονείμει, λέει, πριν από μερικά χρόνια. Συγκεκριμένα το 2001 και από το τμήμα οικονομικών σπουδών. Τέτοια απροσδόκητη καταστροφή! 
Συγχωρέστε μου το ίσως άκαιρο και οπωσδήποτε μαύρο χιούμορ αλλά όλα αυτά τα "λέει και ξελέει" από πλευράς ενός ανώτατου πνευματικού Ιδρύματος είναι υποκρισίες και ανοησίες. Αφήστε που αποκτούν τη συγκεκριμένη, κρίσιμη στιγμή της ευρωπαϊκής αναδίπλωσης και της ρωσικής, ενεργειακής αντεπίθεσης και μίαν πολιτική βαρύτητα αντιστρόφως ανάλογη προς το συμφέρον της χώρας μας. Αλλά και τις αρμοδιότητες ενός πνευματικού Ιδρύματος.
Ο Βλαντιμίρ Πούτιν καλώς ή κακώς είναι ο αδιαμφισβήτητος ηγέτης της Ρωσίας επί μίαν εικοσαετία και ο άνθρωπος που δημιούργησε μια καινούργια υπερδύναμη από τα συντρίμμια της πρώην σοβιετικής Ένωσης. Υπερδύναμη που την κυβερνά ο ίδιος με σιδηρά πυγμή πατάσσοντας κάθε αντιπολιτευτική αμφισβήτηση και εφαρμόζοντας μια κατ' όνομα δημοκρατία. Κατ' ουσίαν όμως ακολουθώντας τους αρχαίους, ολιγαρχικούς τρόπους της μητερούλας Ρωσίας. Από τους Ρομανώφ ως τον μεγάλο πατερούλη. Γνωστά πράγματα τοις πάσιν. Μόνο οι δικοί μας οι ακαδημαϊκοί δάσκαλοι δεν ήξεραν και δεν γνώριζαν τίποτε για το παρελθόν αλλά και το παρόν του Βλαδίμηρου. Για αυτό σας λέω: Υποκρισία!
Από την άλλη τα πανεπιστήμια μας δεν πρέπει και δεν δικαιούνται ν' απονέμουν πνευματικούς τίτλους σε πολιτικά πρόσωπα τέτοιου μεγέθους που μάλιστα διαθέτουν παγκόσμια ισχύ κυρίως γιατί πρωτίστως τα ίδια αυτοεξευτελίζονται σαν τον Αρχοντοχωριάτη του Μολιέρου παίζοντας παιχνίδια εν ου παικτοίς και μάλιστα εκτός των παιδαγωγικών τους αρμοδιοτήτων. Απλώς για δημόσιες σχέσεις. Μία τέτοια μικρομέγαλη πράξη συνιστά - πώς να το πω κομψότερα; - απώλεια του ακαδημαϊκού μέτρου. Τουλάχιστον. Αφού όμως το ΕΚΠΑ το διέπραξε αναλαμβάνοντας τότε και τις ανάλογες ευθύνες, είναι τουλάχιστον αστείο τώρα να τα γυρίζει τούμπα υποστηρίζοντας το "είπα ξείπα". "Ο Πούτιν δεν είναι διδάκτορας είναι δικτάτορας"! Καλέ τί μας λες! 
Μια τέτοια πράξη θεωρώ ότι είναι ήκιστα ακαδημαϊκή και τα μάλα υποκριτική. Αφήστε που αποκτά και δυσανάλογα βαρύ πολιτικό εκτόπισμα για τη χώρα μας σε μία στιγμή πού οι σχέσεις της Αθήνας με τη Μόσχα βρίσκονται υπό το μηδέν. Κι αυτό δεν είναι διόλου ευχάριστο. Με τον Ερντογάν από την άλλη πλευρά να έχει καταστεί de jure ρυθμιστής της ρωσο-ουκρανικής κρίσης και να "κάνει παιχνίδι" μέσα από διεθνείς συναντήσεις στην Κωνσταντινούπολη. Αυτό θέλουμε;  Είμαστε σε θέση, έχουμε τη γνώση και κυρίως διαθέτουμε το κύρος να παίξουμε ένα τέτοιο πολιτικό σκάκι;
Αν λοιπόν σώνει και καλά το ΕΚΠΑ πρέπει να πάρει θέση για τον Πούτιν και την εισβολή στην Ουκρανία, τότε ας ομολογήσει εντίμως το mea culpa και ας παραιτηθούν τα μέλη της συγκλήτου διαμαρτυρόμενα. Ή, ας παραιτηθούν από τα ακαδημαϊκά τους αξιώματα τα μέλη εκείνης της συγκλήτου με τους εισηγητές της που υπερψήφισαν την αναγόρευση. Αυτό θα ήταν μία γενναία πράξη με παιδαγωγική διάσταση. Αφήστε που θα αποκαθιστούσε  το ούτως ή άλλως τρωθέν κύρος του πανεπιστημίου μας. Όμως τώρα;

Φωτογραφίες: Πανοραμική άποψη της αίθουσας των ρωμαϊκών ψηφιδωτών δαπέδου στο Αρχαιολογικό Μουσείο της Πάτρας. Μια εντυπωσιακή ζωγραφική της πέτρας άψογα παρουσιασμένη. Και μια Συλλογή μοναδική στον κόσμο που περιλαμβάνει αποκλειστικά εκείνα τα δάπεδα που ανασκάφηκαν στο κέντρο της πόλης. Μοναδικό, τέλος, είναι το δωμάτιο της Αφροδίτης με το μαρμάρινο κατώφλι.
 Η θεά, εν προκειμένω, αυτοθαυμάζεται κρατώντας το καθρέφτη της και αξιοποιώντας μία πυξίδα (μπιζουτιέρα) ενώ ο Έρωτας στα πόδια της την υπηρετεί. Είναι ενδεικτικό ότι σε μια πρώτη εκδοχή της σύνθεσης η θεά ήταν ντυμένη. Σε μεταγενέστερη επέμβαση ο τεχνίτης την γύμνωσε! Νομίζω πως αυτή η θαυμάσια εικόνα του 3ου αι. μ.Χ αντιγράφει κάποιον χαμένο πίνακα μεγάλου ζωγράφου της κλασικής εποχής. Αφήστε που θυμίζει εντυπωσιακά και την Αφροδίτη του Βελάσκεθ που εκτίθεται στην Εθνική Πινακοθήκη του Λονδίνου.

Κυριακή 24 Ιουλίου 2022

Οι επέτειοι της 10ης και της 24ης Ιουλίου

Η πολιτική και η πολιτιστική μας μοίρα

Θα

ήθελα, λόγω της ημέρας, να μεταφέρω στους απανταχού Έλληνες ένα ψύχραιμο μήνυμα αισιοδοξίας. Παρά τις εντυπωσιακές δυσκολίες των ημερών και τα πολιτικά παίγνια που βρίσκονται σ' εξέλιξη... Χωρίς να υποβαθμίζω διόλου το γεγονός ότι η σημερινή επέτειος της αποκατάστασης της δημοκρατίας συμπίπτει με τη μεγάλη πληγή της τουρκικής εισβολής και κατοχής. Σχεδόν μισόν αιώνα. Κι η μεγάλη μας ευθύνη του "Δεν Ξεχνώ". Ή, μήπως ξεχνάμε;
Επίσης, τέτοιες μέρες, το 2020 - συγκεκριμένα στις 10 Ιουλίου - ο θρησκολαϊκιστής Ερντογάν προκαλώντας εκ νέου ολόκληρη την χριστιανική Δύση και ανατρέποντας την κοσμική, κεμαλική παράδοση μετέτρεψε την Αγία Σοφία σε τζαμί προκαλώντας όχι αμελητέες φθορές στο μνημείο και προσβάλλοντας βάναυσα ένα πάνδημο συναίσθημα. Ως προς την τύχη και το μέλλον της Μεγάλης Εκκλησίας. Όμως οφείλουμε να θυμόμαστε ότι  και ως τζαμί, ο περικαλλής ναός  Haghia Sofia λέγεται πάλι. Έτσι λεγόταν πάντα και η ιστορία δεν αλλάζει από τα πρόσκαιρα καμώματα ενίων σατραπίσκων... Έτσι εξάλλου λέγεται κι ο σύγχρονος του, μικρότερος, γειτονικός ναός
" Άγιοι Σέργιος και Βάκχος" που λειτουργούσε με ανέκαθεν ως τζαμί. Κioutsouk Haghia Sofia λέγεται! Δηλαδή Μικρή Αγιασοφιά. Από τους πάντες. Με το ισλάμ (που θα πει "υποταγή") να μη μπορεί να υπερβεί την αισθητική υπεροχή του Βυζάντιου. Τον ανυπότακτο, διαχρονικό πολιτισμό μας.
Όμως έτσι συνέβαινε πάντα με την τέχνη των Ελλήνων. Θυμηθείτε τους κατακτητές Ρωμαίους, θυμηθείτε την λατρεία του αυτοκράτορα Αδριανού για ο,τιδήποτε ελληνικό, αθηναϊκό. Επειδή η ιστορία τιμωρεί, αυτό το ξέρουμε πολύ καλά. Και επειδή υπάρχουν μνημεία που αντιστέκονται στη βία ή την μικροπολιτική των περιστάσεων και παραμένουν αήττητα στο πέρασμα του χρόνου διατυπώνοντας βαρυσήμαντο, πολιτικό - εθνικό λόγο και γελοιοποιώντας όσους προσπάθησαν να τα εξευτελίσουν. Ένα τέτοιο μνημείο είναι και η Αγία του Θεού Σοφία.
Ο Ερντογάν, πάλι, με τον πολιτικό πρωτογονισμό και τη υλική ή συμβολική βία που ασκεί εκμεταλλευόμενος τη συγκυρία, ζήλεια εκφράζει περισσότερο αλλά και συγκαλυμμένο θαυμασμό. Κάτι ανάλογο δηλαδή με το κακόζηλο turkaegean.
Πιο συγκεκριμένα: Απέναντι στην ορθολογιστική καθαρότητα αρχαιοελληνικής αρχιτεκτονικής η Αγία Σοφία λειτουργεί με όρους υπερβατικούς, σαν ένα θαύμα που υπερβαίνει τους φυσικούς νόμους της βαρύτητας. Στην κλασική αρχιτεκτονική αποθεώνεται η λογική, στη βυζαντινή το υπέρλογο. Ένα ημισφαίριο που κρέμεται σε μεγάλος ύψος, σχεδόν 70 μ. θαρρείς από το πουθενά και κρύβει ιδιοφυώς τους τρόπους στήριξης του.
Επίσης δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι τα μνημεία, τα κτίσματα εν γένει, ξεφεύγουν από τη βούληση των κτητόρων τους, ζουν τη δική τους ζωή ενσωματώνοντας τις επιδράσεις και τις προσθήκες διαφορετικών εποχών καθώς μεταμορφώνονται ανάλογα με τη χρήση ή τη σκοπιμότητα των εκάστοτε ιδιοκτητών τους επιβιώνοντας μαγικά σαν τον Πρωτέα. Η Αγία Σοφία και ως κεμαλικό μουσείο διατηρούσε και διατηρεί τόσο τα αρχικά, βυζαντινά όσο και τα ισλαμικά, επίκτητα της χαρακτηριστικά: δηλαδή τους μιναρέδες, τους κουμπέδες εξωτερικά, το μιχράμπ, τη κίμπλα (τον τοίχο προς τη Μέκκα), το θεωρείο του Σουλτάνου, ανάλογο εκείνου του αυτοκράτορα, το μίνμπαρ (τον άμβωνα) εσωτερικά κλπ.
Θα 'λεγα πως το μνημείο αυτό είναι ένα υλοποιημένο λεξικό της ιστορίας της αρχιτεκτονικής όπως αυτή διαμορφώνεται από τις κατακτήσεις του Πανθέου της Ρώμης και φτάνει ως το Duomo της Φλωρεντίας και τον τρούλο του Μικελάντζελο στον Άγιο Πέτρο της Ρώμης. Για παράδειγμα ο λεγόμενος αθωνικός τύπος ναού στο Άγιο Όρος αποτελεί εξέλιξη της κάτοψης της Αγιά Σοφιάς όπως και η θολοδομία της Αγίας Σοφίας Θεσσαλονίκης αλλά και πολλών άλλων, ιστορικών εκκλησιών. Κυρίως όμως η Αγία του Θεού Σοφία ενυπάρχει ως διαδικασία κατασκευής και ποιητικός συμβολισμός του άπειρου ουρανού σε όλα τα τρουλαία, ισλαμικά κτίσματα τόσο της Κωνσταντινούπολης, λ.χ το Σουλεϊμανιέ του Σινάν ή το Μπλέ Τζαμί,  όσο και της Προύσας, της Αδριανούπολης, του Ικονίου, της Τραπεζούντας κλπ. Χίλια χρόνια μετά! Γι' αυτό παραμένει ακατάλυτη και αείζωη και για αυτό κανένας όψιμος σουλτάνος δεν μπορεί να την αμαυρώσει. Στώμεν, άρα, καλώς και άνευ φόβου! Στώμεν μετά πίστεως.

ΥΓ 1. Οι Οθωμανοί μετέτρεψαν εκατοντάδες ορθόδοξους ναούς σε τζαμιά για πρακτικούς, συμβολικούς (πολιτικούς) αλλά και αισθητικούς λόγους. Οι Χριστιανοί έχοντας αίσθηση υπεροχής δεν επιδίδονταν σε τέτοιες μετατροπές. Η μόνη εξαίρεση που γνωρίζω, είναι ο καθεδρικός του Αγίου Τίτου στο Ηράκλειο Κρήτης. Και βέβαια υπάρχει ιστορική ερμηνεία για το γεγονός. Τα ιστορικά τζάμια του Διδυμοτείχου, της Ξάνθης, της Κομοτηνής, των Τρικάλων, το φετιχιέ τζαμί που έχτισε ο Μωάμεθ Β! δίπλα στους Αέρηδες της Πλάκας - μετατρέποντας επίσης το ελληνιστικό μνημείο του Κηρύστου σε τεκκέ των δερβίσηδων - το ελληνικό κράτος τα σεβάστηκε. Κάνοντας τα ή μουσεία ή επιτρέποντας να λειτουργούν ως τεμένη σε περιοχές που ζούσαν μουσουλμάνοι. Στην μελέτη μου για τα τζαμιά και τα μετζίτια - μικρότερα τεμένη χωρίς μιναρέ - της Δυτικής Θράκης (εκδόσεις Μίλητος) μέτρησα πάνω από 250 εν χρήσει τεμένη στο ελληνικό έδαφος. Αυτά ως απάντηση στον υπουργό εξωτερικών της Τουρκίας που ισχυρίζεται ψευδώς ότι δεν υπάρχουν τζαμιά στην Ελλάδα. Μια τέτοια μέρα οφείλουμε να επαγρυπνούμε, να επιμένουμε στην τήρηση των διεθνών κανόνων, να είμαστε υπερήφανοι για τον διαχρονικό πολιτισμό μας επιδιώκοντας να αποδεικνυόμαστε αντάξιοι του.
ΥΓ 2. Η Αγία του Θεού Σοφία, το υπεροχότερο κτίσμα του μεσαιωνικού κόσμου λοιπόν, η μεγαλοφυής, αισθητική εξισορρόπηση Ανατολής και Δύσης, αποδεικνύεται, ακόμη μία φορά, ακατανίκητη και υπερέχουσα. Παρά τις ύβρεις που υφίσταται. Τόσο ώστε, κατά βάθος, να μην την αγγίζουν ούτε στο ελάχιστο τα βέβηλα χέρια κάθε νεοβάρβαρου ή τα ψοφοδεή όσο και υποκριτικά ψευτοδάκρυα των δήθεν πολιτισμένων και δήθεν, πρόσκαιρα ισχυρών της γης. Είτε διαμένουν στην Ουάσιγκτον, είτε στη Μόσχα, είτε στο Βερολίνο, είτε στη Ρώμη, είτε στις Βρυξέλλες, είτε οπουδήποτε αλλού...

Τετάρτη 20 Ιουλίου 2022

Η αβάσταχτη ελαφρότητα του ελαφρολαϊκού

Στην Καίτη Φράγκου που της άρεσε 

Αχ το ευσυγκίνητο, επιλεκτικά νοσταλγικό φ. μπ. και το κοινό του που πριν έναν χρόνο ακριβώς θρηνούσαν απαρηγόρητα τον πρίγκιπα. Συντετριμμένα από τον θάνατο του λαϊκού τραγουδιστή και ηθοποιού Τόλη Βοσκόπουλου. Και τον αποχαιρέτησε μάλιστα κι ολόκληρος πρωθυπουργός ενώ κηδεύτηκε δημοσία δαπάνη! (Τέτοιας τιμής δεν αξιώθηκε ούτε ο Νίκος Καρούζος, ούτε ο Κώστας Πασχάλης). Ως λαϊκό είδωλο προφανώς. Αλλά και ως προφήτης της έκτοτε κυρίαρχης, ελαφρολαϊκής κουλτούρας. Easy come easy go. Μεταμοντέρνο χωρίς να έχει προηγηθεί το σοκ του μοντέρνου. Σαν τον ουρανοξύστη στο Ελληνικό. Ή σαν τον Μαζωνάκη στη Στέγη.
Όσο για μένα ο Τόλης - με όλη τη συμπάθεια για την απώλεια του φυσικού προσώπου και τον σεβασμό του πένθους των συγγενών του - υπήρξε η χρυσή μετριότητα μιας ακόμη πιο μέτριας εποχής. Τον κρίνω ως δημόσιο πρόσωπο και ως σταρ που λατρεύτηκε από τις μάζες. Τον παρακολουθούσα απο παιδί και για μεναυ ανέκαθεν εκπροσωπούσε άψογα το λαϊκοπατριωτικό κιτς της χούντας, το παντελόνι καμπάνα, το μακρύ μαλλί με τη φαβορίτα, το ανοιχτό πουκάμισο με τα μεγάλα πέτα, το επιτηδευμένο μελό και την αισθητική των ταινιών του Δαλιανίδη. Δηλαδή την μικροαστικοποίηση και το σταθερό μαγάρισμα του λαϊκού τραγουδιού, ενός πολύτιμου υλικού της κοινής μας ευαισθησίας:

Ποιός ήτανε πριν από μένα
Μέσα στο σαλονάκι σου
Και δύο τσιγάρα αναμένα
Υπάρχουν στο τασάκι σου!

Ψύλλοι στ' αυτιά μου μπήκανε κλπ.

Ή το αμίμητο: 
Το κορίτσι μου, τ' αμάξι
Κι ό,τι άλλο αγαπώ
Αν κανείς μού τα πειράξει
Μες τη φυλακή θα μπω!

Ήγουν την απαρχή της νεοπλουτίστικης επίδειξης και του δήθεν με τις ξανθιές παναγιές ή τα φεγγάρια - τάληρα της τρελής κονόμας... (Λευτέρης Παπαδόπουλος)! 

Το φεγγάρι πάνω 'θε μου
ασημένιο τάληρο
και με το κορίτσι Θέ μου
πάμε για το Φάληρο!

 Τον σώζει μόνο ό τι τραγούδησε από τον Ζαμπέτα. Ο οποίος αν και έζησε στην ίδια παρακμή και πρωταγωνίστησε στον εφιαλτικό, ψυχαγωγικό κινηματογράφο δι' οικογενείας της μετά τον Φίνο περιόδου, ήξερε, αυτοσαρκαζόμενος πρώτος, να ειρωνεύεται και να ξεφτιλίζει και την εποχή αλλά και τα "αστέρια" της.
Ο Τόλης, πάλι, έκανε ολόκληρη σχολή της "γυναικωτής" ψιλής φωνής του κόντρα τενόρου. Θυμάστε λ.χ τον επίγονο του Λάκη Αλεξάνδρου; Κι όλα αυτά τα χρόνια λίγο πριν, λίγο μετά τη μεταπολίτευση κι ενώ τραγουδούσαν ακόμα ο Καζαντζίδης, ο Γαβαλάς κι ο Μπιθικώτσης, έλαμπαν ο Διονυσίου, ο Νίκος Δημητράτος, η Μοσχολιού ή ο Ξυλούρης ενώ πρωτοεμφανίζονταν ο Πάριος, ο Νταλάρας, η Γαλάνη, ο Μητροπάνος κι η Αλεξίου. 
Ο Βοσκόπουλος, από την άλλη, είναι η χλωμή μετεξέλιξη του Κόκκοτα. Τελευταίος επίγονος του ο Πανταζής. Ή όχι; Ο Θεός λοιπόν να τον αναπαύσει και να συγχωρέσει και τον ίδιο και την εποχή του. 
(Για να μη θυμηθώ την φιλία με τον Αντρέα και άλλους αστέρες του ΠΑΣΟΚ, τις Άντζελες - που μετά έγιναν υπουργοί της Ν.Δ - την προηγούμενη, τρομερή σύζυγο, τα σκάνδαλα, τα παιδιά, τα δικαστήρια, τα Δειλινά, τις Νεράιδες, τα Καν Καν, τα Στορμ, τα πρωτοσέλιδα στην Απογευματινή και το Έθνος, πίστες με κάσες οινoπνεύματος που καιγόταν και βουνά πιάτων, παπιγιόν, γραβάτες βερυκοκί και σατέν, πράσινα σακάκια, καψουρονεόπλουτους, πρώην παράγοντες της χούντας που τώρα ήταν μούρες της Αλλαγής, καζινάρχες κλπ). 
Τα θυμήθηκα όλα αυτά, έναν χρόνο μετά την εκδημία του, όχι με ευχαρίστηση και τα γράφω επειδή μάς διαβάζουν και νεότεροι οι οποίοι δεν έχουν ζήσει την εποχή των faux bijoux και των faux ειδώλων. Bizous και φιλάκια σε όλους τους βαρυπενθούντες! 

ΥΓ. Το ότι γεννήθηκε στην Κοκκινιά δεν μου λέει και πολλά πράγματα. Πια. Κι εγώ γεννήθηκα στα Ταμπούρια. Οι πάλαι ποτέ καμπάνες του Αστέρα τον εκπροσωπούν περισσότερο. Ήτανε, λένε, χρυσό παιδί. Το φαντάζομαι. Όπως ήταν και χρυσό λαρύγγι...

Κι ένας λατρεμένος Ζαμπέτας από τότε:
Σ' αυτές τις στράτες https://g.co/kgs/Q2iwyy

Τετάρτη 13 Ιουλίου 2022

Κρέοντα!

Κρέοντα! Δεν είμαστε αντάξιοι σου...

Τόσα χρόνια στα σχολεία της αποστήθισης και του χαβαλέ δεν μάθαμε ουσιαστικά ποιος είναι ο Κρέων. Θα το μάθουμε τώρα και απ' αυτούς;
 Ποιός, λοιπόν, γ@μιέται πιο επιτυχημένα σ' αυτή τη χώρα; Ο πρωθυπουργός; Ο Κρέων; Εμείς;  Ή, μήπως εκείνοι οι γελοίοι που αντιλαμβάνονται το τραγικό αποκλειστικά με τους όρους που καταλαβαίνουν, δηλαδή του γελοίου; Σαν μικροαστικό δράμα; Σαν καρικατούρα του τραγικού; Σαν τον "Κατήφορο" του Δαλιανίδη για παράδειγμα ο οποίος ακόμη διαμορφώνει αισθητική;
Κι έπειτα οι ηθοποιοί...Τι τραγωδία κι αυτοί. Χωρίς όμως κάθαρση. Εκεί που έπαιζε ο Θάνος Κωτσόπουλος και η Συνοδινού, παίζει τώρα το καφέ της χαράς και οι άχαροι θαμώνες του. Όμως το "χιούμορ"  τους είναι η ταφόπλακα τους. Και μάλιστα επειδή νομίζουν ότι έτσι κάνουν... αντίσταση! Ως "αριστεροί". Ασήμαντοι και συγχρόνως επικίνδυνοι. Κυρίως για τα νέα παιδιά. Που ξεσηκώνουν από δαύτους παραδείγματα. Ντραπ. Όχι από το ραπ. Ή, το τραπ. Απ'το "ντροπή". (Και να σκεφτεί κανείς πως το συγκεκριμένο t-shirt του ηθοποιού ως προοδευτικό, αναφέρεται απευθείας αν και πονηρά, όχι στον Κρέοντα αλλά στον κύριο Μητσοτάκη, τον ίδιο. Μπράβο! ).
Πώς να εξηγήσεις τώρα και σε ποιούς ότι ο Σοφοκλής δημιουργεί στο πρόσωπο του Κρέοντα ένα απαράμιλλο, τραγικό σύμβολο. Με το οποίο δεν παίζει κανείς. Αφού στην πραγματικότητα η τραγωδία "Αντιγόνη" έπρεπε να λέγεται "Κρέων" γιατί αυτός είναι ο ουσιαστικός πρωταγωνιστής του δράματος. Ο άνθρωπος που υποστηρίζει το θετό δίκαιο, τους νόμους δηλαδή και το κράτος, απέναντι στο φυσικό δίκαιο. Το δίκαιο των θεών που όμως πια δεν επαρκεί. Γι' αυτό και ο ηθοποιός που θα τον υποδυθεί, πρέπει να έχει εξαιρετικά υψηλές, υποκριτικές δυνατότητες. Να διαθέτει μέγεθος. Αλλιώς ακυρώνεται και η κάπως μονόχορδη και μονοδιάστατη, δραματικά, Αντιγόνη. Αφού οι στιχομυθίες αυτών των δύο πρωταγωνιστών είναι μνημεία και του ποιητικού και του δραματικού λόγου. Διαχρονικά. Είναι, μ' άλλα λόγια, θησαυροί του δυτικού πολιτισμού. Κι όχι βέβαια μια ακόμη καρικατούρα της εποχής των καρτούν και των μετρίων.
Το αρχαίο δράμα, το λέμε όσο πιο απλά γίνεται, δεν είναι ηθογραφία, ούτε ασπρόμαυρο σινεμά αλλά είναι μεγέθη που συγκρούονται με μιαν ανίκητη Μοίρα και γι' αυτό συντρίβονται πέφτοντας "αφ' ψηλά" όπως θα έλεγε και ο Κάλβος. Σήμερα, βέβαια, κατά την εποχή και τα μεγέθη της. Εύκολα, ασήμαντα,  αγοραία. Κι η μαγική, η διαχρονική Επίδαυρος, ένα πανηγυράκι που η συντεχνία των ηθοποιών και των σκηνοθετών σε συνεργασία με ανέμπνευστες, διορισμένες όσο και διεκπεραιωτικές ηγεσίες, στήνει κάθε χρόνο την πραμάτεια της. Κι ο κόσμος, εσείς και εγώ, σπεύδουμε, επίσης κάθε χρόνο, να ψωνίσουμε. Όμως με μειωμένες όλο και λιγότερο, φευ, κάθε χρόνο, τις προσδοκίες μας. Εκτός κι αν φανούν κάποιοι επίσημοι, η υπουργός Πολιτισμού για παράδειγμα - παρότι δεν της αρέσει το θέατρο αλλά μόνο το σινεμά της Βουγιουκλάκη - και αποκτήσει η παράσταση αλλά και η δική μας παρουσία κάποιο νόημα. Κάποιες, έστω, φωτογραφίες. Ούτως ή άλλως η τραγωδία ουσιαστικά δεν μας αφορά. Εμείς έχουμε τα δικά μας.

ΥΓ.Κρέοντα, Κλυταιμνήστρα, Αίγισθε, Δαρείε, Κρέουσα, Φιλοκτήτη, Ελένη, Μενέλαε... Γ@μιέσθε! Είναι το μόνο που μπορεί ο νεοελληνικός πολιτισμός να κάνει για εσάς.

Κρέοντα! Δεν είμαστε αντάξιοι σου...Τόσα χρόνια στα σχολεία της αποστήθισης και του χαβαλέ δεν μάθαμε ουσιαστικά ποιος είναι ο Κρέων. Θα το μάθουμε τώρα και απ' αυτούς; Ποιός, λοιπόν, γ@μιέται πιο επιτυχημένα σ' αυτή τη χώρα; Ο πρωθυπουργός; Ο Κρέων; Εμείς; Ή, μήπως εκείνοι οι γελοίοι που αντιλαμβάνονται το τραγικό αποκλειστικά με τους όρους που καταλαβαίνουν, δηλαδή του γελοίου; Σαν μικροαστικό δράμα; Σαν καρικατούρα του τραγικού; Σαν τον "Κατήφορο" του Δαλιανίδη για παράδειγμα ο οποίος ακόμη διαμορφώνει αισθητική;Κι έπειτα οι ηθοποιοί...Τι τραγωδία κι αυτοί. Χωρίς όμως κάθαρση. Εκεί που έπαιζε ο Θάνος Κωτσόπουλος και η Συνοδινού, παίζει τώρα το καφέ της χαράς και οι άχαροι θαμώνες του. Όμως το "χιούμορ" τους είναι η ταφόπλακα τους. Και μάλιστα επειδή νομίζουν ότι έτσι κάνουν... αντίσταση! Ως "αριστεροί". Ασήμαντοι και συγχρόνως επικίνδυνοι. Κυρίως για τα νέα παιδιά. Που ξεσηκώνουν από δαύτους παραδείγματα. Ντραπ. Όχι από το ραπ. Ή, το τραπ. Απ'το "ντροπή". (Και να σκεφτεί κανείς πως το συγκεκριμένο t-shirt του ηθοποιού ως προοδευτικό, αναφέρεται απευθείας αν και πονηρά, όχι στον Κρέοντα αλλά στον κύριο Μητσοτάκη, τον ίδιο. Μπράβο! ).Πώς να εξηγήσεις τώρα και σε ποιούς ότι ο Σοφοκλής δημιουργεί στο πρόσωπο του Κρέοντα ένα απαράμιλλο, τραγικό σύμβολο. Με το οποίο δεν παίζει κανείς. Αφού στην πραγματικότητα η τραγωδία "Αντιγόνη" έπρεπε να λέγεται "Κρέων" γιατί αυτός είναι ο ουσιαστικός πρωταγωνιστής του δράματος. Ο άνθρωπος που υποστηρίζει το θετό δίκαιο, τους νόμους δηλαδή και το κράτος, απέναντι στο φυσικό δίκαιο. Το δίκαιο των θεών που όμως πια δεν επαρκεί. Γι' αυτό και ο ηθοποιός που θα τον υποδυθεί, πρέπει να έχει εξαιρετικά υψηλές, υποκριτικές δυνατότητες. Να διαθέτει μέγεθος. Αλλιώς ακυρώνεται και η κάπως μονόχορδη και μονοδιάστατη, δραματικά, Αντιγόνη. Αφού οι στιχομυθίες αυτών των δύο πρωταγωνιστών είναι μνημεία και του ποιητικού και του δραματικού λόγου. Διαχρονικά. Είναι, μ' άλλα λόγια, θησαυροί του δυτικού πολιτισμού. Κι όχι βέβαια μια ακόμη καρικατούρα της εποχής των καρτούν και των μετρίων.Το αρχαίο δράμα, το λέμε όσο πιο απλά γίνεται, δεν είναι ηθογραφία, ούτε ασπρόμαυρο σινεμά αλλά είναι μεγέθη που συγκρούονται με μιαν ανίκητη Μοίρα και γι' αυτό συντρίβονται πέφτοντας "αφ' ψηλά" όπως θα έλεγε και ο Κάλβος. Σήμερα, βέβαια, κατά την εποχή και τα μεγέθη της. Εύκολα, ασήμαντα, αγοραία. Κι η μαγική, η διαχρονική Επίδαυρος, ένα πανηγυράκι που η συντεχνία των ηθοποιών και των σκηνοθετών σε συνεργασία με ανέμπνευστες, διορισμένες όσο και διεκπεραιωτικές ηγεσίες, στήνει κάθε χρόνο την πραμάτεια της. Κι ο κόσμος, εσείς και εγώ, σπεύδουμε, επίσης κάθε χρόνο, να ψωνίσουμε. Όμως με μειωμένες όλο και λιγότερο, φευ, κάθε χρόνο, τις προσδοκίες μας. Εκτός κι αν φανούν κάποιοι επίσημοι, η υπουργός Πολιτισμού για παράδειγμα - παρότι δεν της αρέσει το θέατρο αλλά μόνο το σινεμά της Βουγιουκλάκη - και αποκτήσει η παράσταση αλλά και η δική μας παρουσία κάποιο νόημα. Κάποιες, έστω, φωτογραφίες. Ούτως ή άλλως η τραγωδία ουσιαστικά δεν μας αφορά. Εμείς έχουμε τα δικά μας.ΥΓ.Κρέοντα, Κλυταιμνήστρα, Αίγισθε, Δαρείε, Κρέουσα, Φιλοκτήτη, Ελένη, Μενέλαε... Γ@μιέσθε! Είναι το μόνο που μπορεί ο νεοελληνικός πολιτισμός να κάνει για εσάς.

Κυριακή 10 Ιουλίου 2022

Ποιός;



Και μην ξεχνάτε: Η τέχνη μετατρέπει τη μιζέρια της ζωής σε ευλογία. Πότε το αντίθετο 


 Ποιός γράφει την ιστορία εν τέλει; Και εννοώ βέβαια την ιστορία της τέχνης, είτε εδώ είτε διεθνώς; Τα ινστιτούτα, οι θεσμοί, εντός ή εκτός εισαγωγικών, τα μεγάλα μουσεία, οι πολύφερνοι συλλέκτες, τα ιδρύματα ή μήπως οι τράπεζες που χρηματοδοτούν τις εκθέσεις και δημιουργούν τα γεγονότα; Ή μήπως πάλι οι κρατικοί παραγγελιοδότες, οι χορηγοί, οι μεγάλες φουάρ, η παγκοσμιοποιημένη, καλλιτεχνική αγορά κ.λπ.; 
Οι πολλοί ή οι λίγοι; Ή, καλύτερα, ο ένας; Αυτός που μπορεί να καταστεί μοναδικός, για την εποχή τουλάχιστον; Δεν διστάζω να το πω: Οι υπερδραστήριοι χορηγοί, δωρητές, μαικήνες κ.λπ έχουν περισσότερο στο μυαλό τους να υπηρετήσουν τη (μωρο)φιλοδοξία και τις ιδεοληψίες των και λιγότερο να εκπαιδεύσουν το ευρύ κοινό και να προσφέρουν στη πατρίδα. Η οποία πάλι πατρίδα οφείλει να χαράζει εκείνη την πολιτική του πολιτισμού διεκδικώντας ένα ενωτικό όραμα κι όχι να σέρνεται πίσω από τα ιδιωτικά γούστα ή νιτερέσα. Από μόδες της εικόνας και μοδίστρες του δήθεν. Επειδή τίποτε δεν είναι πιο αντικαλλιτεχνικό από την πλήξη εκ της τέχνης. Που μπορεί να προέλθει τόσο από ανούσιες εξτραβαγκάντσες όσο και από βαρετούς ακαδημαϊσμούς. Πράγματα δηλαδή που συγκινούσαν και συγκινούν εκ βαθέων τους νεόπλουτους του πολιτισμού... 
Το πρόβλημα όμως δεν είναι ο μοντερνισμός της μορφής αλλά η μορφή καθαυτή. Ή, μάλλον η απουσία μιας σημαίνουσας μορφής - μιας μορφικής έρευνας  που να διεγείρει και να διαφοροποιείται από την ομοιόμορφη απεραντολογία των ημερών μας. Από αυτό το deja vu που θέλει να μοιάζει με ποίηση αλλά καταλήγει να είναι λεκτικός αυτισμός. 
Άλλο παράδειγμα η ζωγραφική. Ζούμε πραγματικά μιαν μοναδική για την ανθρώπινη ιστορία υπερπαραγωγή και υπερπροσφορά καλλιτεχνικού προϊόντος και εικαστικών καλλιτεχνών. Χιλιάδες σχολές καλών ή εφαρμοσμένων τεχνών ανά τον κόσμο παράγουν εκατοντάδες χιλιάδες καλλιτέχνες οι οποίοι φιλοτεχνούν τη σειρά τους εκατομμύρια ανάλογα έργα. Και μάλιστα με την άνωθεν θεσμική αναγνώριση ότι αποτελούν έργα τέχνης, αφού έχουν την σφραγίδα των καλλιτεχνικών ιδρυμάτων, άμεσα αξιοποιήσιμα από την ανάλογη αγορά. Ουδέν μεμπτόν σε αυτό πέραν της περαιτέρω σύγχυσης κριτηρίων και πρόσληψης. Όμως διαπιστώνουμε ευρύτερα στην κοινωνία το απείκασμα μιας τέτοιας αισθητικής "αναγέννησης"; Φοβάμαι πως όχι. 
Επειδή αν τα πάντα είναι τέχνη και οι πάντες οι εκλεκτοί της, μήπως πρέπει να ξαναψάξουμε εκείνη την μοναδική και ιδαίτερη τέχνη που μπορεί να δημιουργεί ιστορία και ν' ανατρέπει την κατεστημένη εικόνα που έχουμε και για τον κόσμο και για τον εαυτό μας;


ΥΓ. Μπένγιαμιν, Αντόρνο, πολιτιστική βιομηχανία και μαζικός πολιτισμός δηλαδή. Αλλά και η μικροαστική σχιζοφρένεια για αυτο - έκφραση και κοινωνική καταξίωση. Με κάθε τίμημα. Τα αόρατα ρούχα του βασιλιά. Αλλά και μια εργαλειακή παιδεία που απαξιώνει την μαθητεία, την πειθαρχία, την κριτική σκέψη, τις συγκρούσεις υπέρ μιας δήθεν  "αυθεντίας "με ευκαιριακά μοντερνιστικό πρόσημο. Τέλος την έκλειψη του καλλιτέχνη τύπου Βάγκνερ ή  Μπέλα Μπάρτοκ ή Λε Κορμπιζιέ  ή Μπόις ή Μπαίηκον ή Κέιτζ ή Κουνέλλη. Αναφέρομαι  επίτηδες σε δημιουργούς που λατρεύτηκαν και χλευάστηκαν συγχρόνως. Το πρόβλημα με άλλα λόγια δεν είναι το ατομικό όραμα αλλά η δυνατότητα να γίνει το ατομικό όραμα καθολικό. Η υπέρβαση.Υπάρχει πιο προσωπικός λυρισμός αλλά και πιο διαδραστικός από εκείνον της Ψάπφας; Τί λες;



Φωτογραφίες: 
Αργοστόλι, πλατεία Αρχαγγέλων Μιχαήλ και Γαβριήλ. Το μνημείο το αφιερωμένο στη Ναυμαχία της Ναυπάκτου (1571) από το χέρι του Μεμά Καλογηράτου. Ας σημειωθεί ότι πρόκειται για την μακέτα που φιλοτέχνησε ο γλύπτης για έναν διαγωνισμό που προκήρυξε πριν δεκάδες χρόνια η Σχολή Ευελπίδων. Το έργο, ύψους 3 μέτρων δεν φιλοτεχνήθηκε ποτέ και εδώ βλέπει κανείς την πρώτη εκδοχή του. Μια Νίκη με ρομφαία χαμηλωμένη και μια μάζα σωμάτων που αγωνίζονται να την φτάσουν. Ένας Ρούμπενς τσέπης φτιαγμένος από χαλκό. 

Στη συνέχεια το καινούριο απόκτημα του Hellenic Diaspora Foundation, ένας σπάνιος, ελεγειακός Στάμος που λάμπει και θα πρωταγωνιστήσει στην έκθεση, την έκδοση και το ντοκιμαντέρ που ετοιμάζουμε. Είπαμε: Φέτος συμπληρώνονται τα 100 χρόνια από τη γέννηση του. Ένα γεγονός που σ' οποιοδήποτε σοβαρό κράτος θα προκαλούσε διεθνή απήχηση. 
Τέλος ο κήπος του σπιτιού του Μεμά Καλογηράτου στα Μαζαρακάτα με την επίκαιρη όσο και πρόσφατη σύνθεση "Οι Εγκλωβισμένοι" να πρωταγωνιστεί. Ποιός γράφει, εν τέλει, ιστορία για λογαριασμό της ιστορίας της τέχνης; Ποιός δημιουργεί τα μεγάλα γεγονότα τιμώντας όσους ξέφυγαν και από το μαγκανοπήγαδο της ανάγκης ή της σύμβασης και από την μετριότητα της εποχής;

Ο Ρενουάρ κι εγώ



Πονάει το πόδι μου εδώ και δύο μήνες. Συγκεκριμένα το δεξί μου γόνατο. Το ταλαιπώρησα, βλέπετε, μέσα από μία αδιάκοπη δραστηριότητα, ταξίδια, εκθέσεις, ανεβοκατεβάσματα σκαλιών και ορόφων, αναρτήσεις έργων, πεζοπορία κλπ. Ως μέλλων υπουργός Πολιτισμού και Περιττών Υποθέσεων δεν μπορώ να αποφύγω μερικές υποθέσεις! 
 Ψιλοκουτσαίνω ενίοτε, πάντα όμως με νάζι, και έχω σταματήσει το τένις αλλά όχι και το κολύμπι. Διαγνώστηκα με χρόνια αρθρίτιδα, η ηλικία βλέπετε, και προσπαθώ μέσα από ενέσεις και εγχύσεις υαλουρονικού και όζοντος ν' αποφύγω το χειρουργείο. Σιχαίνομαι να γκρινιάζω και να παραπονιέμαι ιδιαίτερα μέσα από το facebook. Παράλληλα σκέπτομαι τη μοίρα του ζωγράφου Ρενουάρ και παρηγοριέμαι. 
Ο Ογκίστ Ρενουάρ γεννήθηκε στη Λιμόζ το 1841. Ήταν, μαζί με τον Μονέ τον Σισλέ και τον Μπαζίγ, η ψυχή του ιμπρεσιονισμού. Αυτός, ο τελευταίος, ο Μπαζίγ, σκοτώθηκε νεότατος στον Γαλλοπρωσικό Πόλεμο, το 1871. Ίσως διέθετε το μεγαλύτερο ταλέντο από όλους τους. Ο Ρενουάρ, ήδη από το 1885 όταν ήταν μόλις 44 ετών, είχε αρχίσει να αισθάνεται πόνους στα χέρια ενώ από το 1889 υπέφερε σοβαρά από ολική αρθρίτιδα.
 Αφού πέρασε αρκετούς χειμώνες στη γαλλική Ριβιέρα τελικά εγκαταστάθηκε στις Κάννες. Το 1912 τα χέρια και τα πόδια του ήταν σχεδόν παράλυτα και για αυτό εργαζόταν με πινέλα δεμένα στις γροθιές του, καθισμένος σε αναπηρικό καροτσάκι. Με την παλέτα στα γόνατά του. Συγκλονιστικό. Μπορείτε να φανταστείτε την εικόνα; Το πείσμα για ζωή και έκφραση; Συνέχιζε να ζωγραφίζει έτσι μέχρι την τελευταία ημέρα της ζωής του, το 1919. Πέθανε σε ηλικία 78 ετών και με φριχτούς πόνους.
Ομολογώ ότι ουδέποτε με ενθουσίασε ο Ρενουάρ για αυτό και μου φαίνεται περίεργο ότι σήμερα αρχίζει και με απασχολεί αυτός ο καλλιτέχνης όλο και περισσότερο. 

Φωτογραφία: Ο Ρενουάρ στην Κεφαλονιά (από την Αριάδνη).

Σάββατο 25 Ιουνίου 2022

Τα πάντα πυορροεί

(Αν ο Ηράκλειτος είχε διαβάσει Μπέκετ)


Νάκης Παναγιωτίδης, Κατασκευή, 2012

Η μόνη πραγματικότητα που ισχύει, κατοχυρώνεται στην ανάμνηση. Αποκλειστικά. Το παρόν υπάρχει όπως εξάλλου και το μέλλον μόνο όταν αμφότερα καταστούν παρελθόν. Η τέχνη, πάλι, είναι εκείνη η δύναμη που ακυρώνει τον χρόνο, που φτιάχνει τη μοναδική πραγματικότητα. Ύπάρχει μία τέχνη πραϋντική κι ευχάριστη που υποδύεται πολύ πειστικά ότι, τάχα, γνωρίζει, μεταφυσικώ τω τρόπω, τα πώς και τα γιατί του κόσμου τούτου. Η συγκεκριμένη έκφραση κατατείνει πάντα σ' ένα συμβολικό ή ρεαλιστικό  happy end, σε μια κατευναστική - εκτονωτική συγκίνηση, δηλαδή στο άκρον άωτον της μικροαστικής ευτυχίας. Χωρίς καμία διακινδύνευση, καμία υποψία του κενού που χάσκει πίσω από τις ασφαλείς λέξεις ή τις εικόνες, καμία απώλεια ή ματαίωση. Κι όλα αυτά είτε πρόκειται για αφήγημα, ταινία, πίνακα, θέατρο ή μουσική. Μια τέχνη - προέκταση και συμπλήρωμα εκείνης της πραγματικότητας που εξαντλείται όχι μόνο στα όρια του ορατού αλλά, ακόμη χειρότερα, στα κράσπεδα του προβλέψιμου. Κανένα αίνιγμα, χάσμα ή ίλιγγος όχι του απείρου όπως θα ήθελαν οι ρομαντικοί αλλά, κυρίως, του τίποτε που χαίνει πίσω από την έκλειψη του όποιου νοήματος. 
Υπάρχει όμως και μία τέχνη που μπορεί να είναι όχι χαριτωμένη αλλά εύχαρις και συγχρόνως φοβερή μ' εκείνο τον τρόμο κι εκείνο το δέος που ένιωσαν οι μυροφόρες όταν συνειδητοποίησαν την Ανάσταση εμπρός σ' έναν άδειο τάφο και σ' ένα νεανία καθήμενο. Εάν ο Ντάντε έγραφε έχοντας κατά νου τον Βεργίλιο ή ο Σαίξπηρ τον Όμηρο, μού είναι αδιανόητο ότι σήμερα υπάρχουν συγγραφείς που δηλώνουν υποψιασμένοι ή απολογητές του σήμερα κι όταν πιάνουν τη γραφίδα ή το ποντίκι, δεν έχουν αυτόματα κατά νου τον Τζόις ή τον Μπέκετ. Τον Προυστ ή την Βιρτζίνια Γουλφ. Τον Ουελμπέκ ή τον Ζέμπαλντ. Θέλω να πω απλά ότι πέρασε ο καιρός που συγχωρούσαμε, όσους δήλωναν αθώοι ή "ασφαλείς" μέσα στον μικρόκοσμο των τειχών της λογοτεχνικής μας "σπείρας".
Ο Γιώργος Αριστηνός (γεννήθηκε το 1944 στην Κοζάνη και μεγάλωσε στην Κοκκινιά), το δηλώνω ευθέως, είναι ένας κλασικός συγγραφέας των γραμμάτων μας και ανήκει σε μιαν εποχή που προσπάθησε - με την τόλμη αλλά και την εμπειρία της απόγνωσης - να αποκαθηλώσει οτιδήποτε το ακαδημοποιημένα κλασικό. Δηλαδή επέλεξε ο ίδιος να μην βασίσει τη γραφή του σε κατακτημένους κανόνες αλλά να αναστηλώσει τους κανόνες αυτούς παραβιάζοντας τη στεγανοποιημένη χρήση της γλώσσας, βιάζοντας την έωλη ασφάλεια της. Και βέβαια παρωδώντας τα ιερά και τα όσια μίας λογοτεχνίας της αγοράς για να εκτεθεί σ' όλους τους κινδύνους που κάτι τέτοιο περικλείει. Μέσω της διακινδύνευσης αυτής και της έκθεσης των πιο εσωτερικών στιβάδων του εαυτού δεν τιμά μόνο την αποστολή του ως συγγραφέα - δημιουργού αλλά κυρίως δοξάζει τον αναγνώστη του καθιστώντας τον εξίσου συμμέτοχο σ' αυτή την περιπέτεια. Χωρίς όμως την οποία δεν μπορούν να υπάρξουν αληθινή, αισθητική εμπειρία κι έρωτας παρά μόνο συναισθηματική διάρροια. (Ο Αριστηνός θα μιλούσε για διάρροια αθανασίας). Όποιος, πάλι, δεν αντιλαμβάνεται τον ερωτισμό, ή και τον αυτοκαταστροφικό ναρκισσισμό, στη γλώσσα ή σε όσα η γλώσσα και οι λέξεις (υπο)στηρίζουν, δεν τον νοιώθει ούτε και στα σώματα. Τα σώματα, το υψηλότερο επίτευγμα του πνεύματος! 
Θυμάμαι το σοκ που ένιωθα πιτσιρίκος βλέποντας τον "Γύρο του Θανάτου" σ' ένα λούνα παρκ στην πλατεία Ταμπουρίων. Σ' ένα τεράστιο, ξύλινο βαρέλι ένας μοτοσικλετιστής με το γκάζι στο φουλ ανέβαινε ως επάνω, ως τα χείλη του βαρελιού διαγράφοντας ένα σπιράλ ιλίγγου χωρίς να πέφτει! Ποιός μπορεί να κάνει λογοτεχνία αυτή την εμπειρία; Ο Αριστηνός είναι σε θέση. Όπως άλλωστε κι ο ζωγράφος Μάκης Θεοφυλακτόπουλος (1939) με τις φιγούρες του όταν ιππεύουν βαρύθυμες μηχανές, αρδεύοντας ανάλογη, σκοτεινή ύλη. Γράφω* σχετικά: "Ο Μ.Θ είναι ένας δημιουργός που αποδίδει την ερωτική πράξη σαν ένα επεισόδιο θανάτου και τολμάει να ζωγραφίσει τους νεκρούς ακόμα κι όταν εκείνοι δεν έχουν πεθάνει".
Ανάλογα, ο θάνατος μιας λέξης προκαλεί - θα έπρεπε τουλάχιστον να προκαλεί - τον ίδιο πόνο με τον θάνατο ενός ανθρώπου. Και ο Αριστηνός έχει απόλυτη επίγνωση αυτής της απώλειας. Και γίνεται σταυροφόρος της σωτηρίας της μεταγγίζοντας της νέα νοήματα. Γιατί πρόκειται για μια λέξη που, όπως κάθε λέξη, κάποτε άνθισε τριανταφυλλένια στο στόμα μίας μάνας και γλίστρησε σαν ροδόνερο στο αυτί - γαρύφαλλο ενός μωρού. Εκείνη η λέξη, κάποτε πολύκλωνη τριανταφυλλιά, τώρα γέρνει στο χώμα μαραμένη. Για αυτό το πένθος σάς μιλάω.
Μια λακκουβίτσα νερού φτάνει και περισσεύει για να χωρέσει την Πανσέληνο. Εν προκειμένω έχουμε πάλι δύο λέξεις και τη δυνατότητα τους να μεταμορφώνονται μαγικά. Ούτως ή άλλως και η λογοτεχνία και η ζωγραφική είναι βακτηρίες ομότροπων λέξεων και εικόνων για να κρούσουμε μ' αυτές τη θύρα του αγνώστου. Υπομόχλιο για να μετακινήσουμε όχι τον ορατό αλλά τον αθέατο κόσμο λίγο πιο εκεί. Κι αυτό το ακοίμητο νερό των δακρύων που κάνει το δέντρο της μελαγχολίας να καρποφορεί και στις πιο αυχμηρές εποχές.
* Μάνος Στεφανίδης, Επεισόδια από το Μέλλον, Μάκης Θεοφυλακτόπουλος, εκδ. Νίκας 2022.

ΣάββαςΠουρσανίδης, Μουσικοί, 2010,
Τεχνοχώρος Αποθήκη, Νικήτη Χαλκιδικής.

ΥΓ. Το Δεκέμβριο του 2021 το περιοδικό Νέα Εστία κυκλοφόρησε επιβλητικό αφιέρωμα στον συγγραφέα που εδώ παρουσιάζω. Ιδού ένα μικρό δείγμα από την αυτοβιογραφική μετωνυμία του (σελ 926 - 927):
"...Συγγραφείς διαθέτουν παυσίλυπα, όπως οι γιατροί παυσίπονα. Δόσεις, με άλλα λόγια, αναγνωστικής χαλάρωσης. Τρόπους να αποκαθιστούν την ψυχολογική και ηθική "αξιοπιστία" των ηρώων τους στα μάτια των οπαδών του βιβλίου. Ο Ρενέ Ζιράρ καθιέρωσε στη θεωρία της λογοτεχνίας μία ορισμένη χρήση του όρου dénouement,  κλείσιμο, τέλος, the end, έκβαση της μυθοπλασίας. Στο κλασικό Roman η λύση συνέπιπτε, όχι τυχαία, αλλά από τις κανονιστικές συμβάσεις του είδους, με τη μεταμέλεια και τη μεταστροφή (conversion), από την αλαζονεία και την ματαιοδοξία στην αυτογνωσία και την επακόλουθη ταπείνωση, από τον μηδενισμό στα φιλάνθρωπα αισθήματα από τον μπλαχεδισμό στην αυτοκτονία. Ο Μανιχαϊσμός όμως των χοντροκομμένων αυτών αντιθέσεων, είναι κάτι που θα βρει κανείς σήμερα στα παλαιοπωλεία της διδακτέας ύλης για την μυθοπλασία και τις αναπόφευκτες αποφύσεις της..."
Μάνος Στεφανίδης
Ομότιμος καθηγητής του ΕΚΠΑ

Τρίτη 14 Ιουνίου 2022

Επίλογος για μιαν εποχή

Μαρίνα Λαμπράκη - Πλάκα

"Ξέχειλος
από υγείαν
 ανίατη 
ο Πανδαμάτωρ!"
Μ.Σ

Μάκης Θεοφυλακτόπουλος, Μοτοσικλετιστής, 1970

Μόλις πληροφορήθηκα τον θάνατο της Μαρίνας Λαμπράκη και αισθάνομαι ειλικρινά θλίψη. Παρ' ότι υπήρξε ένας άνθρωπος που με κυνήγησε με κάθε τρόπο και παντού γιατί δεν μπήκα ποτέ στην αυλή της. Όπως λ.χ συνέβη με τους ζωγράφους της μόδας του σήμερα και της λήθης του αύριο, τους καριερίστες ή τους συλλέκτες που την είχαν ως αξεπέραστο υπόδειγμα, την επιτομή του μικροαστικά ωραίου... Στο θέμα αυτό έκανε πολύ κακό πηγαίνοντας τη νεοελληνική δημιουργία δεκαετίες πίσω. 
Με κυνήγησε λοιπόν κυρίως υπόγεια όταν υπηρετούσα στην Πινακοθήκη ή όταν ήμουν διευθυντής του παραρτήματος της στην Κέρκυρα μάλλον από ζήλια ή φόβο για την εξουσία της. Με κυνήγησε μετά και σε κάθε πανεπιστημιακή εκλογή μου, για την, συχνά, ανελέητη, δημόσια κριτική που της ασκούσα. Η ιστορία θα πει ποιος από τους δύο μας υπήρξε σωστός. 
Τη στιγμή όμως αυτή νιώθω περίεργα λυπημένος. Για μιαν ολόκληρη εποχή που τελειώνει έτσι άδοξα και της οποίας υπήρξα μάρτυρας - και με τις δύο έννοιες - αλλά και συνδημιουργός. Διοίκησα την Πινακοθήκη όντας στο περιθώριο και ασκώντας αντιπολίτευση κι αυτό την έκανε να λυσσάει. Μαζί κι ο εξίσου αιώνιος πρόεδρος του ιδρύματος, ο ανεκδιήγητος Απ. Μπότσος, τ. πρόεδρος του ελεγκτικού συνεδρίου ο οποίος έφτιαξε παράρτημα της Εθνικής Πινακοθήκης στη γενέτειρα του, το γραφικό Ναύπλιο (!). Η διαπλοκή με ονοματεπώνυμο. Οφείλω πάντως να αποδεχτώ ότι η Λαμπράκη είχε και γνώσεις και ικανότητες. Τα βιβλία της για την Αναγέννηση και τον Αλμπέρτι θα μείνουν. Όπως είχε και ακόρεστη φιλοδοξία, κοινωνικό απωθημένο και ένα ιδιότυπο μίσος που προέκυπτε ίσως από βαθιάν ακατανοησία - καχυποψία, προς τη μοντέρνα τέχνη. Κάτι που διχάζει ακόμη τη σύγχρονη τέχνη μας. Με τους φοιτητές της στην ΑΣΚΤ σταματούσε στην Αναγέννηση, τον Γκρέκο και τους ιμπρεσιονιστές. Όπως κι ο δάσκαλος της, ο αυτοδίδακτος, πλην υπερπροικισμένος εστέτ Παντελής Πρεβελάκης. Ως διευθύντρια της ΕΠΜΑΣ δεν διοργάνωσε καμία - ούτε μία, 1 - έκθεση αλλά υπέγραφε το έργο άλλων - π.χ του Νίκου Χατζηνικολάου - ενώ απέκλεισε για χρόνια τον Κόντογλου (!) παράλληλα με τον Κουνέλλη, τον Κορνήλιο Γραμμένο, τον Δημήτρη Ντοκατζή, τον Μπάικα, τον Νίκο Χαραλαμπίδη, τον Γιάννη Τζερμιά, τον Θεοφυλακτόπουλο, τον Απόστολο Γεωργίου, Τζουλιάνο Καγκλή κ.α αφού υποβάθμισε τον Μπουζιάνη και την περίφημη δωρεά του Θεόδωρου Στάμου. Του κορυφαίου της Σχολής της Νέας Υόρκης! 

Από παλαιά εγκαίνια του Ιδρύματος

 ΔΕΝ έβγαλε διαδόχους, μαθητές - ιστορικούς τέχνης ούτε στη Σχολή, ούτε στο μουσείο. Παρά την μισού αιώνα θητεία της. Ούτε μισόν επιμελητή (η Τσίκουτα έχει αυτά τα  ημίσεια χαρακτηριστικά, δηλαδή μισερό μίσος, αλλά είναι κληρονομιά του Παπαστάμου και δική μου). 
 Σε αντίθεση, βέβαια, με τον Χρύσανθο Χρήστου ή τον προκάτοχό της Δημήτρη Παπαστάμο που διαθέτουν πλειάδα διαδόχων. Ούτε βέβαια αισθάνθηκε ποτέ την ανάγκη να αποσυρθεί από τον θώκο υπέρ ενός νεότερου. Έκλεισε, τέλος, την Εθνική Πινακοθήκη για περισσότερα από δέκα χρόνια κι ενώ η ανακαίνιση της στοίχισε ένα ποσό δυσβάσταχτο, η επαναλειτουργία της είναι αληθινή απογοήτευση. Καμία ανανέωση και συγχρόνως άθλια, κοινωνικά ρουσφέτια ή φτηνή επαιτεία έργων από τους καλλιτέχνες. Πράγμα που οδηγεί σε αληθινή διαστρέβλωση της ιστορίας της τέχνης μας υπέρ ενός ρηχού νεοακαδημαϊσμού (Π.χ Φιλοπούλου ή Θεοχαράκης)!
Οφείλω να ομολογήσω όμως ότι η επί τριάντα τόσα χρόνια διευθύντρια της Πινακοθήκης αποδείχτηκε πολύ πιο ικανή από τις εκάστοτε πολιτικές ηγεσίες τις οποίες χειραγωγούσε μεθοδικά: Προέδρους της Δημοκρατίας, πρωθυπουργούς, υπουργούς πολιτισμού αλλά και την ηγεσία της εγχώριας μασονίας. Η Ελλάς ευγνωμονούσα έχει έτοιμη, ήδη, την διάδοχο της. Tale quale! Η οποία διαθέτει ισάξια φιλοδοξία αλλά όχι ανάλογες γνώσεις ή ικανότητες. Ούτως ή άλλως πάντως διανύουμε περίοδο εκπτώσεων. Οπότε...
Μαρινάκι γαίαν έχοις ελαφράν. Φεύγεις απόλυτα χορτασμένη. Αλλά και βαθιά ανικανοποίητη. Και πολύ μόνη. Παρά τους κόλακες. Κάθε εξουσία παρέρχεται, φευ. Είναι η τελευταία φορά που τα λέμε. Το μίσος δεν ήταν, δεν είναι ποτέ ο καλύτερος οδηγός. Σε διαφήμισα (έμμεσα) όσο κι εσύ με δυσφήμισες άμεσα. Εύχομαι ο χρόνος να μιλήσει κάποτε με επιείκεια. Και για τους δύο μας...
Νεανικό έργο (περσινό) της Αριάδνης - Μαρίνας Στεφανίδη: Ερμής και Διόνυσος

ΥΓ. Ο καθηγητής Γιάννης Τασόπουλος για εντελώς άλλο θέμα σημειώνει: " Η Ελλάδα είναι αισθητικά, καλλιτεχνικά και πολιτισμικά μια στείρα χώρα. Όλα ξεκινούν από την πολιτική; Όχι, νομίζω όλα καταλήγουν εκεί…" Αυτό, νομίζω, έκανε και η εκλιπούσα. Συμμαχώντας με την πολιτική και υποκύπτοντας στα κελεύσματα της αντιμετώπισε τον πολιτισμό απλώς σαν εργαλείο της μικροπολιτικής συγκυρίας. Τί κρίμα. Γιατί θα μπορούσε να αφήσει έργο ανάλογο μ' εκείνο του αείμνηστου δασκάλου μας Άγγελου Δεληβορριά. 

Τετάρτη 25 Μαΐου 2022

ΦΩΤΟΡΟΜΆΝΤΖΟ

(Ψυχοσάββατο)


Μία συγκινητική ιστορία συναισθημάτων αλλά και δοκιμασίας ή υστέρησης των συναισθημάτων αυτών από το όχι και τόσο μακρινό '60. Μια εποχή δύσκολη, αθώα αλλά και βαθιά ρομαντική. Απελπισμένα ρομαντική, θα έλεγα.
Στην πρώτη φωτογραφία αυτού του φωτορομάντζου - ήταν πολύ της μόδας τότε τα σχετικά περιοδικά και διαβάζονταν αχόρταγα ιδίως από τα κορίτσια - η Ελένη από τον Πειραιά, μόλις δεκαοχτώ χρονών, αρραβωνιάζεται εν μέσω συγγενών, τον ως τότε άγνωστο της Χρήστο από την Χίο, ετών είκοσι πέντε, εμπρός στην φωτογραφία του. Ο Χρήστος είναι ναυτικός, ταξιδεύει στους ωκεανούς, λείπει μήνες και το μυστήριο, η αλλαγή των δακτύλιων αρραβώνων, τελείται μέσω των συγγενών του και των συγγενών της αρραβωνιζομένης.Τόπος η Ευγένεια στο Κερατσίνι δίπλα στο στρατιωτικό εργοστάσιο της Κοπής όπου η Ελένη (Νίτσα) δουλεύει καθημερινά ως γαζώτρια. 
Η Ελένη έχει χάσει και τους δύο γονείς της στον Εμφύλιο, στα μαύρα Δεκεμβριανά - ήταν μόλις τεσσάρων ετών και είχε και δύο αδέλφια μικρότερα. Τη Μαρίκα τριών και τον Αντώνη δύο.  Μετά από οικογενειακό συμβούλιο των αδελφών των γονέων της - όσων είχαν καταφέρει να σωθούν - αποφασίστηκε να δοθεί η ίδια σε μιαν αδελφή ή πρώτη εξαδέλφη - δεν θυμάμαι - του σκοτωμένου πατέρα της Κυριάκου. Έτσι από το πατρικό της στα Ταμπούρια, βρέθηκε λίγο πιο πάνω, στην Ευγένεια, κοντά στο νεκροταφείο της Ανάστασης για να μεγαλώσει έκτοτε με την οικογένεια του θείου Βασίλη και της θείας Στέλλας. Μαζί με τον γιό τους και εξάδελφο της Δημήτρη. Όμοια παραδόθηκαν σε συγγενείς και η μικρότερη αδελφή κι ο αδελφός της. Συγκινητική αλληλεγγύη εκ των ενόντων μεταξύ ανθρώπων που τους είχαν αφανίσει και η Κατοχή και ο Εμφύλιος.
 Όμως τώρα, στην πρώτη φωτογραφία,  η Νίτσα ζει τη μεγάλη στιγμή της ζωής της, τη χειραφέτηση της εμπρός σε μιαν άψυχη φωτογραφία του μελλοντικού συζύγου - ο θείος Βασίλης την αγαπούσε αλλά ήταν πολύ βαρύς ως χαρακτήρας. Προσέξτε, εν προκειμένω, το κλειστό ως το λαιμό, αυστηρό φόρεμα που φοράει. Ενδεχομένως το έχει ράψει η ίδια με τη βοήθεια της θείας Στέλλας έτσι ώστε η μέλλουσα νύφη όχι μόνο να είναι αλλά και να φαίνεται τίμια και αγνή από δέκα χιλιόμετρα μακριά.
Πίσω της διακρίνονται ο αδελφός της Αντώνης κι ο εξάδελφος της Δημήτρης. Την πόζα συμπληρώνουν η θεία και ο θείος, οι άλλοι της γονείς. Λεπτομέρεια: Κι ο γαμπρός είναι ορφανός γι' αυτό αλλάζει τις βέρες ένας μακρινός συγγενής του. Κι άλλη λεπτομέρεια: Ο πατέρας της Νίτσας που σκοτώθηκε από την ΟΠΛΑ που είχε βάση τα Μανιάτικα, ήταν τσαγκάρης ο οποίος είχε έρθει από την Κωνσταντινούπολη για μια καλύτερη ζωή ενώ η μητέρα της ήταν η μεγαλύτερη και πιο αγαπημένη αδελφή της μάνας μου. Πλάι σ' αυτούς εκτελέστηκαν κι ο παππούς μου κι ένας ακόμη θείος μου.

Στην δεύτερη φωτογραφία η χαρά των δύο νέων, της Νίτσας και του Χρήστου, έχει ολοκληρωθεί. Ο γάμος έχει μόλις γίνει και οι νεόνυμφοι ποζάρουν ευτυχείς αλλά και ολίγον αμήχανοι. Λευκό νυφικό και πέπλο για εκείνη, μαύρο κοστούμι και λεμονανθός στο πέτο για εκείνον. Όλα νοικοκυρεμένα όπως ήταν η έκφραση της εποχής. Δεν έχει ακόμη αγγίξει ο ένας τον άλλο. Ακόμη. Σε λίγο πάντως ο σύζυγος θα ξαναμπαρκάρει. Μέσος χρόνος ταξιδιών εκείνη την εποχή τα ενάμιση έως δύο έτη. Ο αφηγητής παίζει στο έργο, στο οικογενειακό φωτορομάντζο, ως ο μικρός παράνυμφος δεξιά. Με το άσπρο σακάκι. Όλα τα πρόσωπα αποτελούν αυτοτελείς όσο και αυθεντικές ιστορίες.
 Θα μπορούσε να υπάρχει happy end  αλλά αυτό δεν συμβαίνει ποτέ στον έρωτα ακόμη και όταν ακόμη παίρνει τόσο μετριοπαθείς και ήπιες μορφές. Εντός του δεδομένου, του καθ' ημάς ελληνοχριστιανικού, δηλαδή μικροαστικού  πλαισίου.Τόσο ήσυχες και τόσο ανθρώπινες. Ο Χρήστος, νωρίς θα προσβληθεί από μυασθένεια και θα εγκαταλείψει τις θάλασσες. Θα ζήσει χρόνια σε κατάσταση φυτού. Η σύζυγος του, το κορίτσι της πρώτης φωτογραφίας, ο γιός και η κόρη τους θα τον περιθάλψουν μέχρι το τέλος. Σήμερα η Νίτσα ζει στον Πειραιά, περασμένα ογδόντα, μόνη, κοιτώντας τις παλιές φωτογραφίες επί ώρες. Ή επισκέπτεται τα δύο, ενήλικα παιδιά της. Έχει και δύο εγγόνια. Όταν κοιτάζει στις φωτογραφίες τους σκοτωμένους λέει "ο μπαμπάς" και "η μαμά μου". Κι ας τους γνώρισε ελάχιστα. Ο χρόνος εδώ παγώνει και ακινητεί εμπρός στην ανυποχώρητη θερμή των αισθημάτων. Εδώ θα η μικροαστική ηθογραφία αποκτά όρους υπόκωφης τραγωδίας. Αφού οι νεκροί είναι σταθερά παρόντες, ογδόντα χρόνια τώρα, και μπερδεύονται συνεχώς στα πόδια των ζωντανών. Σε κάθε τους βήμα. Πρόκειται για εκείνη την τραγωδία που, λίγο ως πολύ, έχουν βιώσει τα περισσότερα μεταπολεμικά σπίτια στην πατρίδα μας.
Η ίδια όμως, μεγάλη εξαδέλφη μου, διατηρεί πάντα ένα στωικό χαμόγελο,γεμάτο απορία. Αφού ποτέ δεν κατάλαβε γιατί είναι έτσι η ζωή κι όχι αλλιώς...

Τετάρτη 11 Μαΐου 2022

Τί είναι η appropriation;

Φωτογραφίες και Δον Κιχώτες!

Τί είναι χειρότερο; Να μην έχεις αίσθηση του τραγικού ή να μην νιώθεις την τραγικότητα του γελοίου; H Sherrie Levine είναι μια μεταμοντέρνα καλλιτέχνιδα η οποία γεννήθηκε το 1947 και έγινε διάσημη μέσα από ένα σκάνδαλο όταν το 1981 φωτογράφισε ξανά, τρόπος του λέγειν, τις περίφημες φωτογραφίες του Evans Walker του '30 με θέμα τους απόκληρους της ζωής που δημιούργησε η Depression και το Κραχ του 1929. Αναφερόμενη ευθέως στο έργο ενός κλασικού καλλιτέχνη και σχολιάζοντας τις δυνατότητες επανασημασιοδότησης του. Πρόκειται για το κίνημα της "Οικειοποίησης" (appropriation) σύμφωνα με το οποίο η πιστή αναπαραγωγή ενός παλαιότερου έργου τέχνης, εν προκειμένω μιας πασίγνωστης φωτογραφίας ενός διακεκριμένου δημιουργού, σε άλλες κοινωνικοπολιτικές συνθήκες και σε διαφορετική εποχή, δημιουργεί ένα καινούργιο έργο εφόσον ο ορίζοντας προσδοκίας αλλά και ο αποδέκτης του έργου έχουν πλήρως αλλάξει.
 Στη λογοτεχνία είναι γνωστός ο "συγγραφέας" Pierre Ménard, λογοτεχνικό δημιούργημα του Μπόρχες ο οποίος ξαναέγραψε mot à mot ολόκληρο τον Δον Κιχώτη του Θερβάντες υποστηρίζοντας πως τώρα πλέον πρόκειται για ένα άλλο έργο. Ο φίλος μου Γιώργος Αριστηνός έχει γράψει πάμπολλα σχετικά με την ιστορία αυτή. Αντιλαμβάνεται κανείς πως όλα αυτά είναι χαριτωμένα ή άχαρα διανοητικά παιχνίδια που γέννησε η γενικότερη μορφολογική και θεματική αμηχανία της λεγόμενης condition postmoderne, δηλαδή της μεταμοντέρνας συνθήκης. Στην κοινωνική ανθρωπολογία τέλος η appropriation έχει να κάνει με την βίαιη οικειοποίηση στοιχείων ενός θεωρούμενου κατώτερου πολιτισμού από κάποιον πολιτισμό θεωρούμενο ανώτερο.
 Γιατί τα λέω όλα αυτά; Επειδή και στις δύο περιπτώσεις οι δημιουργοί των πιστών αντιγράφων δηλώνουν ευθαρσώς την πηγή τους και εκεί ακριβώς έγκειται και η πρωτοτυπία (;) του καλλιτεχνικού τους ακτιβισμού. Ή, καλύτερα της θεωρίας της οικειοποίησης. Αλλά βέβαια ούτε η Λέβιν ούτε ο Μπόρχες έχουν την ευφυΐα των δικών μας τσακαλιών. 
Ευτυχώς που διακεκριμένοι νομικοί, ακαδημαϊκοί δάσκαλοι, ειδικοί στα πνευματικά δικαιώματα και την αυθεντικότητα ή μη ενός έργου τέχνης, έχουν επιληφθεί πλέον της γνωστής υπόθεσης ώστε να λάμψει η αλήθεια. Στα δικαστήρια, φευ. Αφού αδυνατούν - ή καμώνονται πως αδυνατούν - οι εμπλεκόμενοι ανίδεοι "ειδικοί" να ξεχωρίσουν την ήρα από το στάρι και την παθητικά επιζωγραφισμένη φωτογραφία από την πρότυπη έρευνα και δημιουργία. 
Μα θα μού πείτε και ο Andy Warhol από φωτογραφίες δεν δούλευε τα διάσημα πορτρέτα του; Ασφαλώς! Μόνο που εδώ υπεισέρχεται μια άλλη, μεταμοντέρνα αντίθεση, αυτή της μετωνυμίας και της μεταφοράς. Δηλαδή της πλήρους μεταμόρφωσης. Όπου στο αρχικό ερέθισμα, δηλαδή τις μαζικές φωτογραφίες των σταρ της εποχής που μοίραζε το Χόλυγουντ, επεμβαίνει ο καλλιτέχνης δημιουργώντας μορφολογικά κάτι εντελώς καινούργιο. Ο Γουόρχολ εν προκειμένω παρήγαγε φόρμα. Μια φόρμα που καθόρισε την εποχή μας. Πράγμα που θα πει ότι το αρχικό ερέθισμα μεταπλάθεται τόσο ανατρεπτικά ώστε να μην έχει καμία σχέση με την αρχική του εικόνα. Αυτή η μεταμορφωτική διαδικασία είναι και το κατ' εξοχήν χαρακτηριστικό της αληθινής δημιουργίας. Ας πούμε για παράδειγμα τα άλογα της ζωφόρου του Παρθενώνα και ο τρόπος που τα οικειοποιείται ο Gauguin όταν φιάχνει τους νεαρούς καβαλάρηδες της Πολυνησίας. 


Είδα, τέλος, χτες με πολλή συγκίνηση την έξοχη, αναδρομική παρουσίαση του Γιώργου Λαζόγκα στο Εθνικό μας Μουσείο στην εξαίρετα διαμορφωμένη αίθουσα των περιοδικών εκθέσεων. Μία έκθεση που μέσα από τον πλούτο και τους συνειρμούς που δημιουργεί, μέσα από τον διάλογο του παλιού με το καινούργιο και του μύθου με το σημερινό βίωμα, αποδεικνύει περίτρανα πόσο σημαντικός καλλιτέχνης είναι αυτός ο Λαρισαίος ζωγράφος. Λοιπόν ο Λαζόγκας, όπως εξάλλου και ο Κεσσανλής, χρησιμοποιεί κατά κόρον τη φωτογραφία. Παραδείγματος χάρη στις πολλές σειρές της Απτέρου Νίκης που φιλοτεχνεί επί χρόνια. Όμως με πόσο ευφάνταστο και διαρκώς ανανεούμενο τρόπο. Έτσι ώστε το αρχικό ερέθισμα να γίνεται, κάθε φορά, μια καινούργια, ποιητική εικόνα, μία λυρική, αφηρημένη σύνθεση. Από την άλλη, και αναφέρομαι στους φωνασκούντες που αντέγραψαν τις συνταρακτικές ανθρωπολογικά φωτογραφίες των τροφίμων ενός ψυχιατρείου, είναι καλύτερα να μην έχεις αίσθηση του τραγικού, παρά να μη νιώθεις την τραγωδία του γελοίου.


ΥΓ. O πλήρης τίτλος του, σαρκαστικού κατά βάθος, διηγήματος του Μπόρχες είναι "Πιέρ Μενάρ, ο συγγραφέας του Δον Κιχώτη". Εύχομαι στους εγχώριους θαυμαστές του ζωγραφίσουν και την Γκουέρνικα. Εντελώς πρόχειρα τώρα από την Wikipedia ολίγα για το θεωρητικό υπόστρωμα των έργων της Λέβιν. Όπως άλλωστε και της Sherman ή του Prince:

Sherrie Levine's methods of appropriating and citing the works of important 20th century male artists established her as a consequential artist of postmodernism, ushered in during the late 1970s. Levine critiques the core tenets of Modernism, calling into question the role of the romantic, artist-genius. Along with artists such as Cindy Sherman and Richard Prince, she questions how images are culturally constructed and the effects of their dissemination in a media-saturated age. Levine's work introduces perceptual questions about what exactly one is looking at and asks viewers to consider the reasons why we inherently trust and often fetishize values in art such as authenticity and originality. While Levine sees her work as more of a collaboration with previous artists, in copying and replicating the work of male artists Levine also levels a feminist critique against the ingrained patriarchy of art history and society at large.
Levine's work, in which she creates almost indistinguishable copies of others' work, emphasizes that authorship is defined by use rather than individual creation and that nothing is inherently or singularly unique. In this way, she echoes the ideas of French theorists such as Roland Barthes who declared the "death of the author" and whose texts became seminal for postmodern theory.
Levine's use of appropriation - the deliberate borrowing and copying, with little or no alteration, of others' images - has a long history in the 20th century, going back to Pablo Picasso's Cubist collages. Artists such as Marcel Duchamp, Salvador Dalí, and Robert Rauschenberg appropriated images and objects to incorporate into their work, but Levine and others of her generation took appropriation to a new level, to the point of infringing on intellectual property rights and arguably - plagiarism.

Τρίτη 10 Μαΐου 2022

Ένα εκθεσιακό πολύπτυχο που εγκαινιάζεται αύριο Πέμπτη, στις οκτώ το βράδυ


"Μεθεόρτια, από το '21 στο '22"

Πλατεία Δικαιοσύνης με τα πρώην δικαστήρια στο βάθος. 

" Ένα εικαστικό πολύπτυχο που θα εγκαινιάσει την Πέμπτη, 12 Μαΐου, στις 8 το βράδυ ο υπουργός Δικαιοσύνης κ. Κώστας Τσιάρας"

Μεμάς Καλογηράτος, Ίκαρος.

Υπό την αιγίδα του Υπουργείου Δικαιοσύνης και της Περιφέρειας Θεσσαλίας και με την συνεργασία του Συνδέσμου Γραμμάτων και Τεχνών Θεσσαλίας, του Hellenic Diaspora Foundation που εδρεύει στην Πάτρα και της συλλογής Γ. Κωστόπουλου από την Αθήνα διοργανώνεται στους χώρους των παλιών δικαστηρίων της οδού Σανταρόζα ένα εικαστικό πολύπτυχο με τον ενδεικτικό τίτλο:

"Μεθεόρτια - Από το '21 στο '22".
(Ένας αναστοχασμός πάνω στην έννοια της μνήμης, της συλλογικής εορτής και της ιστορικής αλήθειας. Τώρα που τελείωσαν οι τελετές και οι πανηγύρεις. Αναζήτηση της της δικαιοσύνης της ιστορίας στον ιστορικό χώρο της θεσμικής δικαιοσύνης. Αλλιώς, η καθαρτήρια δυνατότητα της τέχνης σ' έναν ιστορικά σεσημασμένο χώρο απονομής της δικαιοσύνης. Το δράμα και οι αιτίες του. Ή, το δράμα και η πιθανή του δικαίωση).
Πρόκειται για μιαν πολυεπίπεδη έκθεση η οποία προσπαθεί, έστω και αποσπασματικά και συμβολικά, να αφηγηθεί την περιπέτεια της νεοελληνικής τέχνης από την Παλιγγενεσία έως σήμερα έχοντας κατά νού ότι πίσω από κάθε εθνική ανάταση ελλοχεύουν πάντοτε ο διχασμός και η πτώση. Και η τέχνη; Αυτή οφείλει να βρίσκεται εκεί, νηφάλια και ουσιαστική, ερμηνεύοντας χωρίς διακοσμητικές εξάρσεις ή κομπασμό όσα αδυνατούν ή δεν θέλουν να εξηγήσουν η ιστορία ή η πολιτική θεωρία.
Πιο συγκεκριμένα το πολύπτυχο αυτό ξεκινάει μ' ένα διδακτικό αφιέρωμα στους Φιλέλληνες ζωγράφους ( Eugène Delacroix, Adam Friedel, Karl von Krazeisen, Giovanni Boggi, Peter von Hess, Ludovico Lipparini, Otto Magnus von Stackelberg, Horace Vernet, )  που ιστόρησαν τ ους ήρωες του Αγώνα, τους Αγίους του νεότερου Ελληνισμού αλλά περιλαμβάνει ενδεικτικά με μερικούς συγχρόνους όπως ο Περικλής Γουλάκος, ο Αχιλλέας Χρηστίδης ή ο Γιάννης Αδαμάκης που εμπνεύστηκαν από αυτούς (Τα έργα προέρχονται από την συλλογή Γιώργου Κωστόπουλου).


Συνεχίζει με μιαν εντυπωσιακή ενότητα 15 έργων του Χρήστου Αντωναρόπουλου με τίτλο "Σημαιοφόροι", ένα ζωγραφικό σχόλιο των εορτασμών σε  αντιηρωικές εποχές κι όταν η εορταστική διάθεση είναι ζητούμενο.


 Ακολουθεί η μικρή αναδρομική του ιστορικού γλύπτη Μεμά Καλογηράτου με τίτλο "Τραγική Μούσα". Ο Καλογηράτος γεννήθηκε το 1940 στην Κεφαλονιά, υπήρξε μαθητής του Θανάση Απάρτη και εμπνεύστηκε τις μνημειακές του συνθέσεις από την Αντίσταση, τον Εμφύλιο, την δικτατορία και την τραγωδία της Κύπρου κ.α. Έπειτα παρουσιάζεται η ιδιαίτερη ενότητα "Φυλάκιο Μνήμης" η οποία περιλαμβάνει τέσσερις πρόσφατα τεθνεώτες Θεσσαλούς καλλιτέχνες: Τον Κλεάνθη Χατζηνίκο (1949 - 2021), τον Στέργιο Χατζούλη (1941 - 2017), τον Γιάννη Τρούκη (1951 - 2016) και βέβαια τον Γεώργιο Γούλα με την συνταρακτική ενότητα έργων του εμπνευσμένων από τον Εμφύλιο (1919 - 2016).


Η έκθεση κλείνει μ' ένα μεγάλο αφιέρωμα στην θεσσαλική ζωγραφική υπό τον τίτλο
"Πανόραμα". Συμμετέχουν, ενδεικτικά και συμβολικά πάντα, οι εξής έντεκα καλλιτέχνες:
Χρίστος Καράς, Γιώργος Λαζόγκας, Γιάννης Αντωνόπουλος, Χρήστος Σαμαράς, Κάλλη Καστώρη, Κώστας Νταής, Ανδρέας Γιαννούτσος, Στέργιος Στάμος, Χρήστος Παπανικολάου, Κωνσταντίνος Ράμμος και Ράνια Σχορετσανίτη.
Η έκθεση εγκαινιάζεται από τον υπουργό Δικαιοσύνης κ. Κώστα Τσιάρα και τον περιφερειάρχη Θεσσαλίας κ. Κώστα Αγοραστό την Πέμπτη 12 Μαΐου στις 8 το βράδυ και η, ελεύθερη, είσοδος πραγματοποιείται από την οδό Σταδίου.


 
Την γενική επιμέλεια της έκθεσης έχει ο ομότιμος καθηγητής του Πανεπιστημίου Αθηνών κ. Μάνος Στεφανίδης ενώ την οργάνωση του χώρου και την σκηνογραφική διευθέτηση έχει το αρχιτεκτονικό γραφείο Opus και ο κ. Θοδωρής Αντωνιάδης. Μεταφορές, αναρτήσεις η εταιρεία Swift.
Υπενθυμίζεται ότι κατά τη διάρκεια της έκθεσης θα πραγματοποιηθούν μουσικά και θεατρικά δρώμενα το πρόγραμμα των οποίων θα ανακοινωθεί εγκαίρως.
Ευχαριστούμε θερμά την Hellenic Diaspora Foundation για την χορηγία της.
Διάρκεια έκθεσης: Έως Κυριακή, 12 Ιουνίου. Λειτουργία: Καθημερινά, από Δευτέρα έως Παρασκευή, 10 π.μ - 2 μ.μ  και 6 - 10 μ.μ. Τα
Σαββατοκύριακα από τις 10 π.μ έως τις 5 μ.μ.

Δευτέρα 9 Μαΐου 2022

Δεν είμαι εγώ αυτός...

Μ.Ε.Θ

Δεν είμαι εγώ αυτός
που κοιμάται στη ΜΕΘ.
Βυθισμένος,
διασωληνωμένος,
σε καταστολή.
Εγώ είμαι έξω και πετάω,
δεν καταλαβαίνω τη βαρύτητα,
δεν φοβάμαι το κενό,
 τώρα ταξιδεύω
πάνω από το νερό,
πάνω απ' τα κύματα.

Πλέω προς Φολέγανδρο,
πλέω προς Σίκινο.
(Δύο ωραία ονόματα
που έγιναν  έπειτα νησιά).
Ήθελα από πάντα
να τα επισκεφθώ.
Ή, την Αλόννησο,
υπέροχη λέξη
που γεμίζει αλμύρα το στόμα.
Ή την Ιαλισσό,
ή την Ψέριμο.

Ψέματα όλα τα άλλα.
Δεν έχω πλαστικό σωλήνα
τον φάρυγγα μου να πληγώνει,
ούτε με υποστήριξη αναπνέω,
ούτε κοιμάμαι με ορούς
στις φλέβες,
σε δύο, ανασηκωμένος, μαξιλάρια.
Πώς το φανταστήκατε;
Εγώ είμαι ελεύθερος, εκεί έξω,
κολυμπάω σε γαλακτικό υγρό
και στεγνώνω μετά
 ψηλά, στα σύννεφα.
Αυτός που εκεί μέσα κοιμάται
άλλος είναι.
 Όχι εγώ.

Εγώ την ευκαιρία βρήκα
στο πατρικό μου να γυρίσω, 
να ξαναδώ την κυρία Έφη,
τη δασκάλα μου 
στο νηπιαγωγείο,
τους συμμαθητές μου
που μού είπατε
ότι έχουν πεθάνει.
Όλοι ζουν. Κάνατε λάθος.
Τους βρήκα πάλι,
παίξαμε κρυφτό,
ψηλά στα σύννεφα.
Δεν μπορεί, σάς λέω,
να είμαι εγώ
εκεί, στη ΜΕΘ,
είναι κάποιος άλλος.

Κι αν κάποτε τελειώσει
θετικά αυτή η δοκιμασία
και σας πουν ότι βγαίνω νικητής,
αποσωληνωμένος
σε καροτσάκι αναπηρίας
και με χειροκροτούν
 έξω απ' τη ΜΕΘ,
όλοι οι γιατροί συγκινημένοι
- κι εσείς μαζί -
όχι, δεν θα είμαι εγώ αυτός. 
Ποτέ δεν ήμουν.
Εσείς, τουλάχιστον,
 τώρα το ξέρετε.

Σχέδιο Αριάδνης Στεφανίδη


Φωτό:  Σχολική εκδρομή στο Πόρτο Ράφτη, 1963, με χιλιάδες μεν μαμάδες παρούσες αλλά τους μπαμπάδες, τους men, απόντες. Η τάξη της Τετάρτης δημοτικού του ιδιωτικού σχολείου Μαντουβάλου - Σερεμετάκη, στον Άγιο Δημήτριο Ταμπουρίων. Δίπλα στο καφενείο του Κοτέα που αναφέρει στα βιβλία του ο Διονύσης Χαριτόπουλος. Όπως ήταν, και εν πολλοίς είναι, το ισχύον καθεστώς. Η καθισμένη μπροστά είναι η δασκάλα μου στην Β! δημοτικού, η κ. Έφη με την οποία ήμουν πολύ ερωτευμένος.  Έκανα  δύο χρόνια να την ξεπεράσω. Στο κέντρο η μάνα μου κι ο αδελφός μου, ο Πάρις. Δίπλα της η Αντριάνα και η μικρή Βενετία. Πάρα δίπλα η δασκάλα της Τετάρτης η κυρία Ειρήνη. Αριστερά το Μαράκι το "χοντρό" με την "Μπεμπίτσα" και τον Βαγγελάκη, τον Καντσό. Το Μαράκι ήταν το πρώτο κορίτσι που φίλησα όταν ήμουν πέντε χρόνων. Εγώ, τέλος, είμαι ο ερωτόληπτος πιτσιρικάς με το καρώ και τον ήλιο στα μάτια στην άκρη δεξιά. Πριν από εξήκοντα έτη...

Πέμπτη 5 Μαΐου 2022

Περί Παϊσίου

Οριστικό υστερόγραφο (από εμένα τουλάχιστον)


Ο αγαπητός κ. Παΐσιος, ιατρός και επιμελητής εικαστικών εκθέσεων, απάντησε εκτενώς στην Lifo σχετικά με τα όσα κατήγγειλα για τις φωτογραφίες του Κατσάγγελου και τη ζωγραφική του Μαδένη. Καταπιάστηκε, ως μη έδει, και με τον Διαμαντόπουλο. Πονεμένη ιστορία, είπαμε, για κάθε παράγοντα και παραγοντίσκο. Είχε μάλιστα την καλοσύνη να αναδημοσιεύσει ολόκληρο, σχεδόν, το κείμενο μου. Τον ευχαριστώ:
 https://www.lifo.gr/guest-editors/peri-kakofonias-kai-antigrafon-apo-ton-np-paisio?fbclid=IwAR14BdZz5KgYVHqBOL91K2MrvlQK_jzwYpYJrIU3OYp4cZSsroMWlgo6g8Q

Άρα δεν χρειάζεται περαιτέρω απάντηση. Τα είπε όλα! Μού υπενθύμισε επίσης τα θετικά που έχω γράψει κάποτε για τον Μαδένη. Δεν τα είχα ξεχάσει! Ακόμη ένας λόγος πάντως για ν' αντιληφθεί κι ο ίδιος ότι προσπαθώ να είμαι ακριβοδίκαιος. Αυτό είναι η δουλειά μας αγαπητέ συνάδελφε! (Την ψώνισα. Θα φορέσω άσπρη μπλούζα)!  Και δικό του παλιότερο κείμενο - του Παϊσίου, εννοώ - το σχετικό με τον Αλέκο Λεβίδη εκθείασα κάποτε. 
Διέπραξε όμως ένα λάθος και μια παράλειψη. Έγραψε ότι ήμουν αναπληρωτής καθηγητής στο ΕΚΠΑ ενώ ήμουν πρωτοβάθμιος και αφυπηρετώντας εψηφίσθην από την πρυτανεία ως ομότιμος. Κακιούλες; Επίσης δεν δημοσίευσε ούτε στο Lifo ούτε στο εκτενές του κείμενο στον κατάλογο μια (1), έστω, φωτογραφία του Κατσάγγελου. Παρ' ότι αναφέρθηκε, σχολίασε και δημοσίευσε π.χ έργα του Ζερικώ. Ο επιμελητής έχασε τη μοναδική (!!) ευκαιρία να δείξει από κοινού τις φωτογραφίες και τη ζωγραφική. Θα ήταν εντυπωσιακό εύρημα. Όμως οι άνθρωποι που είναι πολυπράγμονες, μπερδεύουν την πονηριά με την εξυπνάδα.
Συμπέρασμα δικό μου ακολουθώντας την λογική του κ. Παϊσίου. Ο Μαδένης ενεπνεύσθη από τον Ζερικώ αλλά όχι από τον Γιώργο Κατσάγγελο. Διορθώνοντας αυτή την παράλειψη λοιπόν δημοσιεύω κι εγώ κατ' αντιπαράσταση Μαδένη και Κατσάγγελο. Τα υπόλοιπα συμπεράσματα δικά σας. Και του κ. Χριστοφή βεβαίως βεβαίως!




ΥΓ. Ύστατος λόγος και για τον φίλτατο Μιχάλη Μαδένη ο οποίος ξέρει ότι δεν φείδομαι θετικών σχολίων όταν πιστεύω κάτι. Ομοίως θεωρώ υποχρέωση μου να διατυπώνω και την αρνητική μου γνώμη: Χωρίς λοιπόν να παίρνω ούτε λέξη πίσω από τα όσα, λίγα οπωσδήποτε, έχω γράψει κατά καιρούς για αυτόν, τον συμβουλεύω να μην ακούει τους κόλακες. Αντιγράφοντας με τον τρόπο που κοπιάρει φωτογραφίες και επιτυγχάνοντας αυτό το γλυκερό, συναισθηματικό αποτέλεσμα, χάνει ζωγραφικά. Και είναι κρίμα. Ας αλλάξει δρόμο όσο είναι καιρός...

Τρίτη 3 Μαΐου 2022

Μεθεόρτια


"Μεθεόρτια, από το '21 στο '22"





" Ένα εικαστικό πολύπτυχο που θα εγκαινιάσει την Πέμπτη, 12 Μαΐου, στις 8 το βράδυ ο υπουργός Δικαιοσύνης κ. Κώστας Τσιάρας"


Υπό την αιγίδα του Υπουργείου Δικαιοσύνης και της Περιφέρειας Θεσσαλίας και με την συνεργασία του Συνδέσμου Γραμμάτων και Τεχνών Θεσσαλίας, του Hellenic Diaspora Foundation που εδρεύει στην Πάτρα και της συλλογής Γ. Κωστόπουλου από την Αθήνα διοργανώνεται στους χώρους των παλιών δικαστηρίων της οδού Σανταρόζα ένα εικαστικό πολύπτυχο με τον ενδεικτικό τίτλο:
"Μεθεόρτια - Από το '21 στο '22".
(Ένας αναστοχασμός πάνω στην έννοια της μνήμης, της συλλογικής εορτής και της ιστορικής αλήθειας. Τώρα που τελείωσαν οι τελετές και οι πανηγύρεις. Αλλιώς, η καθαρτήρια δυνατότητα της τέχνης σ' έναν ιστορικά σεσημασμένο χώρο απονομής της δικαιοσύνης. Το δράμα και οι αιτίες του. Το δράμα και η πιθανή του δικαίωση).
Πρόκειται για μιαν πολυεπίπεδη έκθεση η οποία προσπαθεί, έστω και αποσπασματικά και συμβολικά, να αφηγηθεί την περιπέτεια της νεοελληνικής τέχνης από την Παλιγγενεσία έως σήμερα έχοντας κατά νού ότι πίσω από κάθε εθνική ανάταση ελλοχεύουν πάντοτε ο διχασμός και η πτώση. Και η τέχνη; Αυτή οφείλει να βρίσκεται εκεί, νηφάλια και ουσιαστική, ερμηνεύοντας χωρίς διακοσμητικές εξάρσεις ή κομπασμό όσα αδυνατούν ή δεν θέλουν να εξηγήσουν η ιστορία ή η πολιτική θεωρία.
Πιο συγκεκριμένα το πολύπτυχο αυτό ξεκινάει μ' ένα διδακτικό αφιέρωμα στους Φιλέλληνες ζωγράφους ( Eugène Delacroix, Adam Friedel, Karl von Krazeisen, Giovanni Boggi, Peter von Hess, Ludovico Lipparini, Otto Magnus von Stackelberg, Horace Vernet, )  που ιστόρησαν τους ήρωες του Αγώνα, τους Αγίους του νεότερου Ελληνισμού αλλά περιλαμβάνει ενδεικτικά με μερικούς συγχρόνους όπως ο Αχιλλέας Χρηστίδης ή ο Γιάννης Αδαμάκης που εμπνεύστηκαν από αυτούς (Τα έργα προέρχονται από την συλλογή Γιώργου Κωστόπουλου).


Συνεχίζει με μιαν εντυπωσιακή ενότητα 15 έργων του Χρήστου Αντωναρόπουλου με τίτλο "Σημαιοφόροι", ένα ζωγραφικό σχόλιο των εορτασμών σε  αντιηρωικές εποχές κι όταν η εορταστική διάθεση είναι ζητούμενο. Ακολουθεί η μικρή αναδρομική του ιστορικού γλύπτη Μέμα Καλογηράτου που γεννήθηκε το 1940 στην Κεφαλονιά, υπήρξε μαθητής του Θανάση Απάρτη και εμπνεύστηκε τις μνημειακές του συνθέσεις από την Αντίσταση, τον Εμφύλιο, την δικτατορία και την τραγωδία της Κύπρου κ.α.


 Έπειτα παρουσιάζεται η ιδιαίτερη ενότητα "Φυλάκιο Μνήμης" η οποία περιλαμβάνει τέσσερις πρόσφατα τεθνεώτες Θεσσαλούς καλλιτέχνες: Τον Κλεάνθη Χατζηνίκο (1949 - 2021), τον Στέργιο Χατζούλη (1941 - 2017), τον Γιάννη Τρούκη (1951 - 2016) και βέβαια τον Γεώργιο Γούλα με την συνταρακτική ενότητα έργων του εμπνευσμένων από τον Εμφύλιο (1919 - 2016).



Η έκθεση κλείνει μ' ένα μεγάλο αφιέρωμα στην θεσσαλική ζωγραφική υπό τον τίτλο
"Πανόραμα". Συμμετέχουν, ενδεικτικά και συμβολικά πάντα, οι εξής δέκα καλλιτέχνες:
Χρίστος Καράς, Γιώργος Λαζόγκας, Γιάννης Αντωνόπουλος, Χρήστος Σαμαράς, Κάλλη Καστώρη, Κώστας Νταής, Ανδρέας Γιαννούτσος, Στέργιος Στάμος, Χρήστος Παπανικολάου και Ράνια Σχορετσανίτη.


 


Η έκθεση εγκαινιάζεται από τον υπουργό Δικαιοσύνης κ. Κώστα Τσιάρα και τον περιφερειάρχη Θεσσαλίας κ. Κώστα Αγοραστό την Πέμπτη 12 Μαΐου στις 8 το βράδυ και η, ελεύθερη, είσοδος πραγματοποιείται από την οδό Σταδίου.
Την γενική επιμέλεια της έκθεσης έχει ο ομότιμος καθηγητής του Πανεπιστημίου Αθηνών κ. Μάνος Στεφανίδης ενώ την οργάνωση του χώρου και την σκηνογραφική διευθέτηση έχει το αρχιτεκτονικό γραφείο Opus και ο κ. Θοδωρής Αντωνιάδης. Μεταφορές, αναρτήσεις η εταιρεία Swift.
Υπενθυμίζεται ότι κατά τη διάρκεια της έκθεσης θα πραγματοποιηθούν μουσικά και θεατρικά δρώμενα το πρόγραμμα των οποίων θα ανακοινωθεί εγκαίρως.
Ευχαριστούμε θερμά την Hellenic Diaspora Foundation για την χορηγία της.
Διάρκεια έκθεσης: Έως Κυριακή, 12 Ιουνίου. Λειτουργία: Καθημερινά, πλην Δευτέρας, από τις 6 έως 9 μ.μ και Σαββατοκύριακα από τις 11π.μ έως τις 4 μ.μ.

Σάββατο 30 Απριλίου 2022

Κακοφωνίες και νεποτισμοί


Μαδένης, Σόρογκας, Διαμαντόπουλος


Α. Η τέχνη είναι αμείλικτη. Η τέχνη δεν είναι φιλανθρωπία. Ειλικρινά δεν θα ήθελα να γράψω ποτέ το κείμενο που ακολουθεί. Κυρίως γιατί έχω βαρεθεί να γίνομαι δυσάρεστος χωρίς να υπάρχει κάποιο ουσιαστικό αποτέλεσμα, χωρίς κάτι, το ελάχιστο, ν' αλλάζει. Μοιάζει να μην ενοχλείται ουδείς και για τίποτε κι όλοι να βολεύονται σ' ένα είδος συνωμοσίας της σιωπής. Τρία θέματα με απασχολούν εν προκειμένω:
Πρόσφατα, στον εκθεσιακό χώρο της Εθνικής Βιβλιοθήκης που στεγάζεται στο Ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος παρουσιάστηκε ατομική έκθεση του Ζωγράφου Μιχάλη Μαδένη με τίτλο "Οι Εξόριστοι'". Σπεύδω προκαταβολικά να δηλώσω πως παρακολουθώ αυτόν τον καλλιτέχνη περισσότερο από 20 χρόνια - από την εποχή των "Νέων Μορφών" που πρωτοεξέθεσε - και πως μ' έχουν κερδίσει η καλοσύνη και η ευγένεια του. Για αυτό και έπεσα από τα σύννεφα - κυριολεκτικά - όταν είδα το ατόπημα που διέπραξε με την έκθεση του αυτή. Όπως μπορεί ο καθένας να αντιληφθεί από τις ενδεικτικές φωτογραφίες που δημοσιεύω δίπλα - δίπλα, ο Μαδένης κόπιαρε δουλικά όσο και ανέμπνευστα τις, όντως συνταρακτικές και ανθρωπολογικά και αισθητικά, φωτογραφίες του καθηγητή στο ΑΠΘ Γιώργου Κατσάγγελου για να φιλοτεχνήσει τις δικές του συνθέσεις. Σε πολλές περιπτώσεις η αντιγραφή είναι απόλυτα πιστή - αυτό που λέμε mot à mot - και μάλιστα θα έλεγα πως η ζωγραφική "μεταμφίεση" των φωτογραφιών του Κατσάγγελου από τον Μαδένη, είναι εμφανώς κατώτερη των ασπρόμαυρων πρωτοτύπων. Το κύριο ζήτημα όμως δεν βρίσκεται εκεί. Αυτό που θεωρώ αληθινά εξοργιστικό, είναι ότι ο ζωγράφος δεν ζήτησε την άδεια, δεν ενημέρωσε τον φωτογράφο για την "χρήση" - κατάχρηση των έργων του ενώ ο επιμελητής του πολυτελούς καταλόγου Σταύρος Ζουμπουλάκης και ο Τάκης Μαυρωτάς που υπογράφει ένα από τα κείμενα, φαίνεται να αγνοούν τον πλαγιαρισμό ( plagiarism) που χρησιμοποίησε ο Μαδένης για τις δημιουργίες του. Μόνο ο Νίκος Παΐσιος, ο επιμελητής της έκθεσης, αναφέρεται en passant στο βιβλίο του Κατσάγγελου το οποίο ειρήσθω εν παρόδω κυκλοφόρησε πριν από 20 ολόκληρα χρόνια! Ο ίδιος ο Μαδένης σε πρόλογο του αναφέρει πως του παρουσίασε το συγκεκριμένο βιβλίο ο δάσκαλος του Παναγιώτης Τέτσης το 2002 και του είπε να αντλήσει από εκεί έμπνευση! Τόσο απλά! Χωρίς να δημιουργείται εν προκειμένω κανένα ζήτημα αντιγραφής, πνευματικής ιδιοκτησίας, πρωτοτυπίας, καλλιτεχνικών δικαιωμάτων, αυθεντικότητας του έργου, λογοκλοπής, προσβολής δημιουργού αλλά και χωρίς να αισθανθεί κανείς από τους εμπλεκόμενους την ανάγκη να ενημερώσει τον Γιώργο Κατσάγγελο και να του ζητήσει, έστω, μία τυπική άδεια! Πρωτοφανή πράγματα από ένα πνευματικό Ίδρυμα πρώτης γραμμής κι έναν θεσμό που μοιάζει να διοικείται -  θα το πω όσο πιο σεμνά μπορώ - εντελώς ερασιτεχνικά. 
Ποιός αλήθεια αποφασίζει για τις εκθέσεις αυτές και με τι κριτήρια; Και σε τελική ανάλυση με τι γνώση, τι έρευνα και τι άποψη; Ειλικρινά πιστεύω πως αυτός που φταίει λιγότερο είναι ο ίδιος ο Μιχάλης Μαδένης. Φαίνεται πως τα εικαστικά πράγματα στον τόπο μας και γενικότερα η ιστορία της τέχνης μπορούν να ασκούνται από τον καθένα, αρκεί να δηλώνει φιλότεχνος, συλλέκτης," ευαίσθητος" κλπ. Εμπλέκονται σε αυτή την "φιλοκαλία" γιατροί, δικηγόροι, συγγραφείς, βιομήχανοι και ποικίλοι "παράγοντες". Λες και δεν υπάρχουν ειδικοί επιστήμονες, ερευνητές, μουσειολόγοι, αισθητικοί, ιστορικοί της τέχνης με διδακτορικά υψηλού επιπέδου που να αναλάβουν υπεύθυνα για ιδρύματα όπως η Εθνική Βιβλιοθήκη ή το Μουσείο Μπενάκη ή, ή ... και την συγκρότηση ενός έγκυρου, εκθεσιακού προγράμματος αλλά και την παρουσίαση με κριτήρια στοιχειωδώς αντικειμενικά και επιστημονικά της καλλιτεχνικής μας ιστορίας, παλαιότερης και σύγχρονης. Αντίθετα κυριαρχούν ποικίλοι εστέτ ή κομματικοί παράγοντες οι οποίοι παρεμβαίνοντας παντού δημιουργούν αυτές τις κακοφωνίες που περιέγραψα πιο πάνω. 
Έγραφε η Νίκη Λοϊζίδη προλογίζοντας το βιβλίο "Σιωπή" του Κατσάγγελου, έκδοση του Ψυχιατρικού Νοσοκομείου Θεσσαλονίκης, 2002: 
"...Ο Γιώργος Κατσάγγελος το1990-91 ετοίμασε μια φωτογραφική ενότητα με θέμα τη Μονάδα Επανένταξης του Ψυχιατρικού Νοσοκομείου Θεσσαλονίκης, αφού επί εννέα τουλάχιστον μήνες μοιράστηκε την καθημερινή ζωή ασθενών μέσα στους ξενώνες επανένταξης, αλλά και στα σπίτια της πόλης όπου ζούσαν. Ο Γιώργος Κατσάγγελος είχε τότε επιλέξει να απαθανατίσει τις μορφές των πρώην ψυχασθενών με τρόπο «φυσικό» μέσα στους χώρους του Ιδρύματος..." 
Πράγμα που θα πει ότι ο συγκεκριμένος δημιουργός, σχεδόν εμμονικά, ασχολείται με την έρευνα - αποτύπωση του προσώπου των ανθρώπων με ψυχικές διαταραχές - το έχει κάνει επίσης ο Γιώργος Δεπόλας - συνεργαζόμενος με εξειδικευμένους ψυχιάτρους, αποσπώντας την απαραίτητη εμπιστοσύνη αλλά και επιτυγχάνοντας την ψυχική επαφή με τον φωτογραφούμενο, συμβιώνοντας μεγάλο χρονικό διάστημα με τους ασθενείς, μελετώντας τις συμπεριφορές τους και καταθέτοντας ένα σπαρακτικό αποτύπωμα ύπαρξης χωρίς καμία αφ' υψηλού προσέγγιση. Το εγχείρημα δεν είναι εύκολο, απεναντίας, πόσο μάλλον που ταυτόχρονα εγείρονται πολλά ζητήματα ηθικής τάξης που έχουν να κάνουν με το κατά πόσο επιτρέπεται να φωτογραφίζονται άνθρωποι που βρίσκονται σε περιορισμό ή αδυναμία επιλογής. Ο Κατσάγγελος πέρασε μέρες και μήνες επιδιώκοντας να αποδώσει όχι τον ασθενή αλλά τον άνθρωπο και να καταθέσει πορτραίτα σπαρακτικά ωραία. Να φτιάξει εκείνα τα πρόσωπα της σιωπής που θα μπορούσαν να ανήκουν σε οποιονδήποτε από εμάς. Με αυτά τα έργα έχει ταξιδέψει σε όλο τον κόσμο, ακόμα και στην Κίνα με εμένα επιμελητή, αποσπώντας εγκωμιαστικές κριτικές. Όλα αυτά όμως φαίνονται ασήμαντα ή και αυτονόητα για τους διοργανωτές της έκθεσης του Μαδένη. Αλλά και ο ίδιος ο Μαδένης μοιάζει να κατάλαβε ελάχιστα αφού παίρνοντας αυτό το συνταρακτικό υλικό δημιούργησε  εξπρεσιονιστικές καρικατούρες που ήθελαν να εκμαιεύσουν τον εύκολο εντυπωσιασμό και την ψευδοσυγκίνηση. Μπερδεύοντας τα όρια της ζωγραφικής και της φωτογραφίας, της αναπαράστασης και της ερμηνείας, της εμβάθυνσης και τις επιπόλαιας αναφοράς. Και το χειρότερο... Οι πάντες χειροκρότησαν και ουδείς εξέφρασε αρνητική κριτική όχι για την λαθροχειρία αλλά για το αισθητικό αποτέλεσμα καθαυτό. Κρίμα.

Β. Στα Νέα του Σαββατοκύριακου της περασμένης εβδομάδας (23- 24/4) ο σεβαστός ζωγράφος Σωτήρης Σόρογκας είχε ένα πολύ ενδιαφέρον άρθρο σχετικά με τα μουσεία σύγχρονης τέχνης, την διεθνή ελίτ που τα πατρονάρει, την απαξίωση της ζωγραφικής στον ελλαδικό χώρο αλλά και την συγκεκαλυμμένη δικτατορία του μοντερνισμού που ταλανίζει μέχρι σήμερα τους εντόπιους δημιουργούς επιβάλλοντας μιαν έξωθεν επιβεβλημένη ομοιομορφία. Επαναλαμβάνοντας πάντως τις γνωστές, ανιστόρητες κοινοτοπίες περί εκείνου του καταραμένου ουρητηρίου που κατέστρεψε, ήδη από το 1917, την αληθινή τέχνη κ.ο.κ.  Επίσης αναφέρθηκε και στα εγχώρια μουσεία διεκτραγωδώντας την τύχη που επιφυλάσσουν σε ξεχασμένους καλλιτέχνες με μια όμως πολύ σημαντική διαδρομή όπως ήταν ο Βρασίδας Βλαχόπουλος ή ο Πάνος Σαραφιανός. Και ως εδώ καλά... 
Όμως ο Σωτήρης Σόρογκας αντιμετωπίζει τα όντως κρίσιμα ζητήματα των μουσείων μας μ' έναν μάλλον απλοϊκό τρόπο. Προσωπικά δεν βλέπω κανέναν διωγμό της ζωγραφικής, το αντίθετο μάλιστα, ενώ επίσης τα διάφορα, ιδεολογικά ζητήματα έχουν μοιραστεί με μίαν κάπως μπακαλίστικη λογική: Στην Εθνική Πινακοθήκη εκτίθενται όλοι - μα όλοι - οι "τελαράδες" και στο ΕΜΣΤ οι εννοιολογικοί ή "μοντέρνοι". Παστρικές δουλειές. Μερικοί μάλιστα, όπως κι ο ίδιος ο Σωτήρης Σόρογκας, εκτίθενται προνομιακά και στους δύο χώρους. Άλλοι πάλι σε κανέναν από αυτούς όπως λ.χ ο συντακτικός πρωτοπόρος της Αφαίρεσης Γιάννης Μαλτέζος, η Γιάννα Περσάκη, ο Βαλέριος Καλλούτσης, ο Άγγελος Παπαδημητρίου, ο Νίκος Μπάϊκας, ο Νίκος Χαραλαμπίδης, ο Γιάννης Τζερμιάς, ο Απόστολος Γεωργίου κ.α. Ο Σόρογκας όμως χάρη στην προσωπική φιλία με την Άννα Καφέτση, παρά τον φορμαλιστικό συντηρητισμό του έργου του, ήταν πάντα στην πρώτη γραμμή της εγχώριας πρωτοπορίας. Από την έκθεση ακόμα "Μεταμορφώσεις του Μοντέρνου", το1992, πριν δηλαδή τριάντα, ολόκληρα χρόνια. Υπενθυμίζω, τέλος, πως ο ίδιος καλλιτέχνης ήταν και το θέμα του πρώτου και μοναδικού (;) βιβλίου της Άννας Καφέτση με τίτλο "Η ποιητική της σιωπής". Ενώ πρόσφατα αξιώθηκε αναδρομικής έκθεσης από το Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης Βασίλη και Ελίζας Γουλανδρή. Και σκέφτομαι με πικρία πως όταν πριν από ένα χρόνο περίπου συζήτησα με τον διευθυντή του Μουσείου Κυριάκο Κουτσομάκλλη για μίαν αναδρομική του Διαμαντή Διαμαντοπούλου, εκείνος με παρέπεμψε στις καλένδες. Πονεμένη ιστορία. Αναδρομική του Διαμαντή Διαμαντοπούλου πάντως ετοίμαζε και ο Άγγελος Δεληβοριάς, ο πολύτιμος άγγελος της τέχνης, αλλά τον πρόλαβε ο θάνατος. Έκτοτε οι θύρες είναι κλειστές για τον κορυφαίο ίσως μεταπολεμικό μας ζωγράφο παρότι όλα τα έργα είναι συγκεντρωμένα και έχει εκδοθεί και το σχετικό βιβλίο. Εκείνον που πάντρεψε την παράδοση και την αβανγκάρντ, με τρόπο προσωπικό όσο και ακραίο. Με τρόπο βαθύτατα υπαρξιακό. Όμως αυτά είναι δύσκολα και επικίνδυνα πράγματα ενώ εμείς βολευόμαστε με συναισθηματισμούς και διακοσμητικότητες εκτός ιστορίας. Οι πόρτες ήταν και θα είναι ανοιχτές για τους συμπαθείς καλλιτέχνες  Σόρογκα,  Μαδένη, Μποκόρο κ.λπ όπως ήταν παλιότερα για τον Επαμεινώνδα Θωμόπουλο ή τον μπάρμπα Σπύρο Βασιλείου αλλά όχι και για τον Μαλτέζο ή τον Διαμαντόπουλο. Όχι για τον Σκλάβο ή τον Μπουζιάνη. Η δικαιοσύνη των μετρίων και ο πολιτισμός των "ημετέρων". Η τέχνη ως φιλανθρωπία.

Χρήστος Αντωναρόπουλος, από την σειρά Οι Σημαιοφόροι. Θα εκτεθεί στις 12 Μαΐου στα πρώην δικαστήρια της Σανταρόζα

ΥΓ. Έγραφα τα εξής σταθερά επίκαιρα σ' ένα παλιότερο μου κείμενο με τίτλο "Η φούσκα της τέχνης":
Ένα ευχάριστο νέο. Οι εμπορικοί ζωγράφοι που από απληστία διέλυσαν το σύμπαν μπουκώνοντας το σύστημα με μια τεράστια μεν παραγωγή μετρίων όμως έργων και ταυτίζοντας πονηρά την αισθητική αξία των έργων με την οικονομική, δεν πουλάνε πια. Ή πουλούν με οδυνηρές εκπτώσεις. Κι ένα δυσάρεστο. Ούτε κι οι άλλοι πουλάνε. Κι αυτό είναι άδικο. Γιατί εξακολουθεί να παράγεται υψηλή τέχνη στη πατρίδα μας και μάλιστα σε πολύ χαμηλές τιμές. 
Κάποτε πάντως πρέπει να κάνουμε μια κουβέντα  για την τεράστια φούσκα της τέχνης όλα αυτά τα χρόνια ... Είναι εθνική υπόθεση και σχετίζεται με την παιδεία και την αυτογνωσία μας. Αλλά και το απίστευτο μαύρο χρήμα που κρουνηδόν διακινήθηκε τότε. Όταν οι τιμές των πινάκων ανέβαιναν τρελά σαν τις μετοχές της τράπεζας Αττικής. Αλλά και για όσους γελοίους ή πονηρούς πλειοδότησαν στο άκρως κατασκευασμένο Χρηματιστήριο της. Εξαπατώντας. Αισχροκερδώντας. Και δημιουργώντας, τέλος,  την ψευδαίσθηση σε εκατοντάδες μεγαλογιατρούς ή μεγαλοδικηγόρους ότι αγοράζοντας σωρηδόν πίνακες και ξεπλένοντας αδήλωτα κέρδη ή φακελάκια, γίνονταν αυτόματα συλλέκτες ή αποκτούσαν ευαισθησία και γνώση. Και ότι η τέχνη σχετίζεται άμεσα με την ιδιοκτησία και την κατοχή.( Και όχι με την ανασφάλεια )!