Δύση ή Ανατολή;

Ανήκομεν εις την Δύσιν;

(Μνήμη Χρήστου Γιανναρά)

Στον Αντώνη Σαμαρά με την ευχή να ανατάξει σύντομα το θλιβερό κλίμα 

Πρέπει κάποτε να μάθουμε και ως κοινωνία και ως πολιτεία να λέμε - όταν υπάρχει αποχρών, εθνικός λόγος - και κάποια "όχι". Για να αποκτήσουν έτσι και τα "ναι" μας μεγαλύτερο κύρος. Ο Κωνσταντίνος Καραμανλής με την επιστροφή του στην εξουσία από το Παρίσι μετά την κατάλυση της δικτατορίας, προσπάθησε να διαφοροποιηθεί από την εξωτερική πολιτική της χούντας και με συμβούλους αρχικά τον πρέσβη Δημήτριο Μπίτσιο και στη συνέχεια τον πρέσβη Πέτρο Μολυβιάτη, να πάρει αποστάσεις και από τις ΗΠΑ αλλά και από το ΝΑΤΟ και εξ αιτίας της στήριξης τους προς τους συνταγματάρχες και για την ανθελληνική στάση τους κατά την τουρκική εισβολή στη Μεγαλόνησο. Παρ' ότι ο υπήρξε ο ίδιος κατ'εξοχήν ευρωπαϊστής  αλλά και ένθερμος θιασώτης της Ε.Ο.Κ, δεν δίστασε όμως να αποσύρει την Ελλάδα από το στρατιωτικό σκέλος του ΝΑΤΟ - πράγμα για το οποίο υπέστη κριτική κυρίως γιατί έτσι ενισχυόταν έτι περαιτέρω η θέση της Τουρκίας στην ΝΑ πτέρυγα της συμμαχίας - δείχνοντας έμπρακτα την δυσαρέσκεια του για τον ρόλο των συμμάχων στο ελληνικό δράμα. Μετά όμως αυτό το θυμικό - συναισθηματικό ξέσπασμα το οποίο απηχούσε την αντίδραση και του λαού και του πολιτικού κόσμου, έσπευσε αμέσως μετά και σε όλους τους τόνους να δηλώσει στη Βουλή το περίφημο "Η Ελλάς ανήκει εις την Δύσιν". Και βέβαια να το χρησιμοποιήσει ως γέφυρα και βασικό επιχείρημα για την ισότιμη είσοδο της χώρας στο κλαμπ των προνομιούχων Ευρωπαίων. Δηλαδή την τότε Ε.Ο.Κ και νυν Ε.Ε. Ο Κωνσταντίνος Καραμανλής πίστευε ότι εάν τα σύνορα της Ελλάδας ταυτίζονταν με τα σύνορα της ενωμένης Ευρώπης, αυτό θα διασφάλιζε τη χώρα απέναντι στην τουρκική επιθετικότητα ενώ συγχρόνως θα επέτρεπε - καλύτερα, θα επέβαλε - στην οικονομία της να κολυμπήσει στα βαθιά (δική του έκφραση). Αντίθετα, ο Ανδρέας Παπανδρέου, από την πρώτη στιγμή και με την απόλυτη πρόθεση να αμφισβητήσει την πολιτική Καραμανλή σε κάθε επίπεδο, δήλωνε urbi et orbi ότι η Ελλάδα ανήκει στους Έλληνες - κάτι που όσο κι αν ακούγεται λαϊκιστικά αυτονόητο, στη πράξη αποδείχθηκε ότι δεν είναι - και ότι η ΕΟΚ και το ΝΑΤΟ αποτελούν το ίδιο συνδικάτο. Τέτοιες δηλώσεις τρόμαζαν τότε τους συντηρητικούς που ζητούσαν μιαν ομαλή μετάβαση από τη χούντα στον κοινοβουλευτισμό στο πλαίσιο της σιωπηρής αλληλεγγύης της δεξιάς ενώ ο Αντρέας πολιτευόμενος αριστερότερα του προσφάτως νομιμοποιημένου και σταθερά συντηρητικού - καχύποπτου ΚΚΕ (το οποίο φοβόταν, όχι άδικα, πάλι μια αμερικανοκίνητη εκτροπή), κέρδιζε τις εντυπώσεις και τις καρδιές. Όταν μάλιστα έγινε κυβέρνηση, άλλαξε άρδην την εξωτερική πολιτική - καλύτερα, διεύρυνε - ταυτιζόμενος με το κίνημα των Ανεξαρτήτων  - εκτός ΝΑΤΟ και συμφώνου της Βαρσοβίας - και αναζητώντας τον τρίτο δρόμο προς τον σοσιαλισμό. Πρόσωπα αναφοράς ήταν βέβαια τότε ο Ούλοφ Πάλμε της Σουηδίας, ο Βίλυ Μπραντ της Δυτικής Γερμανίας, ο Φρανσουά Μιτεράν της Γαλλίας κ.α. Η Γαλλία ούτως ή άλλως ήταν η πιο φιλική προς την μεταπολιτευτική Ελλάδα χώρα της Δύσης είτε με τον Ζισκάρ Ντ' Εστέν, προσωπικό φίλο του Καραμανλή είτε με τον Μιτεράν, φίλο της Μελίνας και του Ανδρέα. Μην ξεχάσουμε τον ρόλο του επίσης Γάλλου Ζακ Ντελόρ σε σχέση με την χώρα μας και την ένταξη της στην ΕΟΚ. Ο Παπανδρέου όμως προχώρησε ακόμη περισσότερο: Συνήψε σχέσεις φιλίας και συνεργασίας με τα καθεστώτα Καντάφι στη Λιβύη και Άσαντ στη Συρία, προσέγγισε τους Παλαιστίνιους και τον Αραφάτ και αναβάθμισε τις σχέσεις της Ελλάδας με τον αραβικό κόσμο. (Ο Καραμανλής είχε πράξει τα ανάλογα στο χώρο των Βαλκανίων). Τότε αυτή η πολιτική ενοχλούσε το συντηρητικό κοινό της ΝΔ σήμερα όμως ασφαλώς μπορεί να θεωρηθεί δικαιωμένη σε πολλά σημεία. Γιατί η Ελλάδα έκτοτε ως ανήκουσα μεν στη Δύση συμμετείχε με τους συμμάχους της στην ανατροπή των καθεστώτων του Καντάφι και του Άσαντ, το απτό αποτέλεσμα όμως ήταν - πέραν του χάους και της ανατροπής των ισορροπιών στην ευρύτερη περιοχή μας - η Τουρκία να εισβάλει έμμεσα ή άμεσα τόσο στη Λιβύη, όσο και στην Συρία καθιστάμενη ipso facto μείζων, περιφερειακή δύναμη. Και βέβαια να παραμείνει στα de facto κεκτημένα της εκβιάζοντας, διεκδικώντας και υπογράφοντας μνημόνια που παραβιάζουν ευθέως τα εθνικά μας δίκαια. Παραβιάζοντας το διεθνές δίκαιο. Τα Ίμια και οι διεκδικήσεις στο Αιγαίο παράλληλα με την κατοχή της Βόρειας Κύπρου ήταν μόνο η αρχή. Αφού η πολιτική της γείτονος ήταν και είναι να δημιουργεί "δίκαιο" την ώρα που εμείς βουρλιζόμαστε να ποντίσουμε ένα καλώδιο στα δικά μας πελάγη. 

Το μονόχορδα  λοιπόν επαναλαμβανόμενο "ανήκομεν εις την Δύσιν" και στη σωστή πλευρά της - τραμπικής - ιστορίας όχι μόνο δεν μας βοήθησε πολιτικά αλλά αντίθετα μας εξέθεσε σε συμμάχους που σταδιακά γίνονταν εχθροί. Επειδή εξωτερική πολιτική σημαίνει πάνω απ' όλα ένα λεπτό όσο και ανθεκτικό πλέγμα ισορροπιών ανάμεσα στο εθνικό μας συμφέρον και στα συμφέροντα των εταίρων μας. . Όμως το "ανήκομεν εις την Δύσιν" το οποίο ακολούθησαν έκτοτε με κάποιες, έστω, παραλλαγές όλοι οι πρωθυπουργοί της ΝΔ - θυμίζω το άνοιγμα προς τη Ρωσία του Κώστα Καραμανλή που ενόχλησε τόσο την Ουάσιγκτον - δεν έχει καμία σχέση με την τωρινή, δουλική πρόσδεση στο άρμα των ΗΠΑ - ΕΕ (λέγε με Τραμπ) που ακολουθεί το δίδυμο Μητσοτάκη - Γεραπετρίτη. Ποτέ άλλοτε η εξωτερική μας πολιτική δεν ήταν τόσο ετεροκινούμενη, παθητική και υποταγμένη στην...σωστή, όσο και ανισόρροπη, πλευρά της ιστορίας. Χωρίς ισορροπίες, αντίβαρα, εναλλακτικές προτάσεις. Με την Τουρκία να μεσολαβεί (!) ανάμεσα σε Πούτιν και Ζελένσκι ενώ εμείς να αποδυναμώνουμε την άμυνα της χώρας στέλνοντας οπλικά συστήματα από τα νησιά ή τα σύνορα εναντίον... της Ρωσίας και να γίνονται Αλεξανδρούπολη και Σούδα οι βάσεις που πρωταγωνιστούν στους πολέμους των ΗΠΑ στην περιοχή μας. Και έτσι ώστε να ισχύει σήμερα το οξύμωρο ελληνικοί Patriot να υπερασπίζονται την Σαουδική Αραβία και την Aramco απέναντι στο Ιράν - που ποτέ δεν ήταν εχθρικό απέναντι μας, αντίθετα τροφοδοτούσε με φθηνό πετρέλαιο τους συριζανέλ - την ίδια στιγμή που το Ριάντ και η Άγκυρα συνομολογούν σύμφωνο αμυντικής αλληλοκάλυψης με την...εχθρά Αθήνα να αιφνιδιάζεται πάλι. Ανήκομεν όντως στην Δύσιν λοιπόν και μόνο σ' αυτή; Μήπως αυτό το δόγμα χρειάζεται ριζική αναθεώρηση; Για παράδειγμα, τα συμφέροντα που έχει λ.χ ο ελληνικός εφοπλισμός στον Κόλπο ή οι πολιτικές και οι εμπορικές σχέσεις μας με την Κίνα πού εντάσσονται; Φοβάμαι ότι το ανήκομεν εις την Δύσιν ίσχυσε άπαξ και για συγκεκριμένους λόγους αλλά δεν εκφράζει, δεν μπορεί να εκφράσει, την πολυδιάστατη, ελληνική ιδιαιτερότητα. Θα λέγαμε μαξιμαλιστικά ότι μάλλον η Δύση ανήκει σ' εμάς πολιτιστικά - ασχέτως αν οι αναθεωρητές της αρχίζουν την ιστορία της Δύσης από τον ... Καρλομάγνο - και εν πάση περιπτώσει ότι πρόκειται για το γνωστό αφήγημα που οι Μεγάλες Δυνάμεις επέβαλαν στο υπό ομηρία προτεκτοράτο τους μετά το 1821. Ένα κρατίδιο - παρακολούθημα κυρίως της Μ. Βρετανίας με εγγενές σύμπλεγμα που φιλοδοξούσε να γίνει "εφάμιλλον των ευρωπαϊκών". Κι ενώ η ένδοξος μας Επανάσταση άρχισε από τον Δούναβη και στόχευε από το Ιόνιο ως τον Πόντο και τη Μαύρη Θάλασσα, ο ιστορικός "ρεαλισμός", η πολιτική μας ανεπάρκεια αλλά και τα συμμαχικά συμφέροντα που δεν ήταν ποτέ σταθερά - καληώρα - μάς καταδίκασαν στη μια πλευρά του Αιγαίου. Παρότι η καρδιά μας - και η ιστορία και ο πολιτισμός μας - βλέπει πάντα και προς την άλλη: Την Ιωνία, τον Πόντο, τον Βόσπορο, την Αντιόχεια, την Αλεξάνδρεια. Εκεί δηλαδή που ανέκαθεν άνθιζε ο ελληνισμός έχοντας τα φτερά του απλωμένα σαν αητός και στη δύση και στην ανατολή. Το ελληνικό έθνος ανέκαθεν συγκροτούσε μιαν αυτοκρατορία όχι όμως με την συνήθη, ιμπεριαλιστική έννοια. Όχι κατακτητικά, όχι επιθετικά αλλά με την αδιάκοπη καλλιέργεια ενός υπέροχου πολιτισμού. Από την πιο αρχαιότητα, πριν από τον Όμηρο ακόμη, ως τους αλεξανδρινούς χρόνους και το υπερχιλιετές Βυζάντιο. Ακόμη και ο Μέγας Αλέξανδρος ο ίδιος περισσότερο από κατακτητής ήταν ένας γοητευμένος και γοητευτικός ταξιδευτής. Εξ ου και η αστείρευτη αποδοχή του μύθου του στην Ανατολή. Αλλά και σε εποχές δουλείας ο ελληνισμός κατάφερνε και να επιβιώνει και να επιβάλλεται πολιτιστικά. Ως φορέας μιας πνευματικής υπερδομής που υπερείχε συμβιώνοντας με αλλότριους πληθυσμούς, και αφομοιώνοντας και αφομοιούμενη. Μία συγκλονιστική παράδοση την οποία πάντως αδυνατεί η νεοφαναριώτικη ελίτ της χώρας και να κατανοήσει και να υπηρετήσει. 

Ανήκουμε με άλλα λόγια και στη Δύση - σε μια Δύση πάντως που σήμερα καταρρέει - όσο ανήκουμε και στην Ανατολή, ασχέτως πολιτικοστρατιωτικής συγκυρίας, ισορροπώντας ανάμεσα στις αντιθέσεις και συνθέτοντας τες. Όχι εύκολα, συχνά με αίμα αλλά πάντα επιβιώνοντας. Πιστοί στις πανάρχαιες ρίζες μας. Αρκεί να μην εκβιάζουν σύμμαχοι και ατελείς, πολιτικές ηγεσίες με τετελεσμένα και με "νομοτέλειες". Όπως φοβάμαι - και μακάρι να διαψευστώ - ότι συνέβη πρόσφατα και στη Μονή της Αγίας Αικατερίνης στο Σινά. Όπου συρθήκαμε σ' έναν ανιστόρητο, αντεθνικό συμβιβασμό (;) παραβιάζοντας συμφωνίες και δικαιώματα 1500 χρόνων! Βλέπετε το ελληνορθόδοξο Σινά, όπως και τα Οικουμενικά Πατριαρχεία Ιεροσολύμων, Αλεξανδρείας, Αντιοχείας αλλά και Κωνσταντινουπόλεως, ιερές καθέδρες μίας εθνικής ιστορίας την οποία κάθιδροι πολιτικοί ευκαιρίας αδυνατούν να συλλάβουν, ανήκουν όλα στην Ανατολή! Ενώ εμείς, φευ, ανήκουμε κοντόθωρα και ασθματικά στη Δύση (τους). Εκπροσωπώντας μιαν Ελλάδα που δραματικά βουλιάζει και υποχωρεί προτάσσοντας μιαν έωλη, κατασκευασμένη ευμάρεια, απέναντι στη χαίνουσα παρακμή. 

ΥΓ. Της Μεταμορφώσεως του Σωτήρος προχτές και το μυαλό μου πηγαίνει στο υπέροχο ψηφιδωτό με αυτό το θέμα στην αχιβάδα του ναού του Σινά. Μία σύνθεση στα μπλε, τα πράσινα, τα λευκά και τα χρυσά που προλαβαίνει τον Κλιμτ, τον Ματίς και τη λοιπή, ευρωπαϊκή πρωτοπορία. Και που αποτελεί την πρώτη, μεγάλη ζωγραφική της Δύσης, μαζί με τις κηρόχυτες εικόνες - που όμως προέρχεται από την Ανατολή - μετά την αρχαιότητα. 

Φωτό: Μια εικόνα, χίλιες λέξεις: Όλη η πτωχαλαζονική μας χωριατιά σε μια φωτογραφία. Η "ευμάρεια" της φρίκης. Οι Έλληνες - γκαρσόνια και οι πολυθρόνες στυλ Λουί ντε Φυνές στο ενάλιο κύμα - το όνειρο κάθε νεογιάπη. Οι ίδιες πολυθρόνες το βράδυ χρησιμοποιούνται στα ντινέ για λίγους που οργανώνει το ΥΠΠΟ στις αρχαιότητες. Μπερεκέτια κ. Μενδώνη μου! 

Κάλπικη λίρα

"Το έχουμε μάθει πια: Στην Ελλάδα πωλούνται ιδιωτικοί παράδεισοι σ' ένα σκηνικό που είναι κατά βάθος η συλλογική μας κόλαση" 

Τελικά τί κι αν έριξε κατακλυσμό στη δεξίωση; Όλα πήγαν άψογα για τις κομπραδόρικες - ο όρος είναι πορτογαλικός και αναφέρεται σε συναλλαγές αποικιοκρατικού είδους - ελίτ του τόπου. Αυτές που φύτεψαν ακόμη και στις περιοχές natura επικίνδυνες ανεμογεννήτριες - έβαλε το χέρι της σχετικά και η τέως ΠτΔ - των οποίων το προϊόν όμως πετάμε στη θάλασσα. Αφού δεν μπορούμε ν' αποθηκεύσουμε. Για αυτό κι έχουμε το πιο ακριβό ρεύμα στην Ευρώπη. Αλλά για ένα τέτοιο σκάνδαλο δεν μιλάει κανείς! 

Δεν βαριέστε. Ο Παναγούλης και ο Μουστακλής θυσιάστηκαν, ξεπουλήθηκε η μισή Κύπρος και σκοτώθηκαν χιλιάδες παλικάρια για να κάνουν εμφανίσεις η Παναγιωταρέα ή η Σία. Πλάι στη Μαρέβα και την κυρία Προέδρου. Κι ο Τασούλας να εκφωνεί συγκινητικούς δεκάρικους (μετά από πολλές πρόβες βέβαια). Κάλπικη χώρα δηλαδή σαν κάλπικη λίρα και ο Γιώργος Τζαβέλας με τους συμβολισμούς του πάντα επίκαιρος. (Αφού πρόκειται για την τέχνη, κάθε μορφής και επιπέδου τέχνη, που η κάθε πολιτική ηγεσία μισεί απροκάλυπτα. Ακόμη κι αυτή που δεν μοιάζει επικίνδυνη. Γιατί είναι η μόνη που έμμεσα ή άμεσα την γελοιοποιεί). 

Χτες το μεσημέρι μίλησα τηλεφωνικά δια μακρών και επί παντός επιστητού με τον φίλο μου, πρώην πρόεδρο του Συνασπισμού, Νίκο Κωνσταντόπουλο (και μην αρχίσετε τις ανοησίες, ο Κωνσταντόπουλος έμεινε 4 χρόνια φυλακή την περίοδο της χούντας και εκπροσώπησε την αριστερά και με αξιοπρέπεια και με κύρος). Του έκανα πλάκα λοιπόν ρωτώντας τον αν θα πάει στη δεξίωση τη δημοκρατίας. Για να μου απαντήσει οργίλως - ο Νίκος είναι πάντα οργίλος - ότι αρκεί που θα παραστεί ο Μάκης Βορίδης, ο επικεφαλής της συνταγματικής αναθεώρησης εκ μέρους της κυβέρνησης, ώστε η τελετή να έχει απόλυτη επιτυχία. Και μου θύμισε ότι αυτός, ο Βορίδης δηλαδή, είναι ο υπεύθυνος εκ μέρους του πρωθυπουργού για να εκσυγχρονίσει το Σύνταγμα της προεδρευόμενης μας δημοκρατίας. Ο ίδιος που ήταν επικεφαλής της ΕΠΕΝ, διορισμένος από τον δικτάτορα Γεώργιο Παπαδόπουλο και εχθρός της δημοκρατικής αποκατάστασης, όταν ψηφιζόταν το σύνταγμα του 1975 του Κωνσταντίνου Καραμανλή που καταργούσε τη βασιλεία. Περισσότερο προφανής, περισσότερο ξεδιάντροπος συμβολισμός δεν θα μπορούσε να υπάρχει! Συμβολισμός που να αποκαλύπτει και την κατάντια του κυβερνητικού σχήματος αλλά και το έωλο της συνταγματικής αναθεώρησης, αυτήν ειδικά τη στιγμή. Όπως και για τους προφανείς λόγους που μία τέτοια πρωτοβουλία αναλαμβάνεται τώρα από μία κυβέρνηση που βρίσκεται σε αποδρομή. Ε, δεν ήθελα πολύ για να τσιγκλίσω σχετικά τον Νίκο. Αρκεί που του είπα ότι στις προηγούμενες αναθεωρήσεις οι οποίες φόρτωσαν το καταστατικό κείμενο της δημοκρατίας μας με ανούσιες, νομικίστικες διατάξεις οι οποίες εξυπηρετούσαν αν όχι σκοτεινούς τουλάχιστον εντελώς επικαιρικές σκοπιμότητες της τρέχουσας πολιτικής συγκυρίας, πρωτοστάτησαν ο "πολύς" Ευάγγελος Βενιζέλος και ο "ολίγος" Νίκος Αλιβιζάτος. Τότε μου απάντησε με το γνωστό του ύφος: Ο θεός να σε φιλάει από πολιτικολογούντες συνταγματολόγους και από συνταγματολογούντες πολιτικούς. 

Τί γιόρτασαν λοιπόν εχτές συγκινημένοι και σοβαροί όλοι οι πολιτειακοί μας παράγοντες; Και γιατί έπρεπε να είμαστε όλοι εμείς οι υπόλοιποι υπερήφανοι; Μήπως για την αποτυχία μιας εποχής, για την κατάντια μιας γενιάς, για την διχοτόμηση της Κύπρου μισόν αιώνα τώρα, για την φενάκη της δημοκρατίας, για τις συσσωρευμένες απάτες, τα ψευδώνυμα συνθήματα, τον εκμαυλισμό ενός ολόκληρου λαού, για την διάψευση του Πολυτεχνείου, για την κάλπικη μεταπολίτευση, για την παράδοση της χώρας από μέσα και την μετατροπή της σε προτεκτοράτο; Απαντήστε εσείς. 

Είναι, βέβαια, αναμφισβήτητο το γεγονός πως στα επτά αυτά χρόνια της κυβέρνησης Μητσοτάκη η αγορά σταθεροποιήθηκε, η περίφημη "ψυχολογία" της αποκαταστάθηκε όπως λένε οι σεσημασμένοι ειδικοί - μακριά από εμάς, τους ερασιτέχνες του βίου, τέτοιος χαρακτηρισμός - ενώ το τραπεζικό σύστημα, ουσιαστικά ασύδοτο και εκτός ελέγχου, καταγράφει υψηλά κέρδη. Παράλληλα ο άκρως ιδεολογικοποιημένος φιλελευθερισμός των κρατούντων επέτρεψε να πνεύσει ούριος άνεμος προς πάσα, επενδυτική κατεύθυνση - ασχέτως του αν επωφελήθηκαν κυρίως τα διεθνή κοράκια των funds και του real estate αλλά και οι δύο - τρεις οικογένειες που ελέγχουν τον τόπο με τις μονοπωλιακές, κρατικοδίαιτες επιχειρήσεις τους. Είναι αστείο αλλά εκεί που κάποτε διαβάζαμε σε κάθε δημόσιο έργο " Άκτωρ" τώρα διαβάζουμε "Γεκ Τερνα". Είναι κακό αυτό; Δεν ξέρω... Απαντήστε πάλι εσείς.

Είναι πάντως δηλωτικό πραγμάτων κυρίως γιατί σήμερα όλο το ισχύον σύστημα εξουσίας και οι διαπλεκόμενοι με αυτό, μοιάζει να έχουν φτάσει στα όρια τους. Επιπλέον η προεκλογική συζήτηση που έχει αρχίσει εδώ και μήνες με ευθύνη πρωτίστως του πρωθυπουργού, έχει ως συνέπεια να παραλύσει κάθε ουσιαστική, κρατική δραστηριότητα και τους υπουργούς σε ανταγωνισμό με τους βουλευτές, να κυνηγάνε ψηφαλάκια. Αποκλειστικά. Το πεπρωμένο όμως φυγείν αδύνατον. Η εκλογές οψεπότε γίνουν, θα αποτελέσουν οικτρή εμπειρία και για την κυβερνητική παράταξη και για την κυβερνητική οικογένεια που έχει μετατρέψει το κράτος σε προσωπικό της φέουδο. Τη στιγμή αυτή ο κάθε πολίτης δεν μπορεί παρά να αναμένει από την διάδοχη κατάσταση το ελάχιστο, πλην δραματικά αναγκαίο: δηλαδή τις βασικές ενέργειες ώστε να αποκατασταθούν η λειτουργία των δημοκρατικών θεσμών και του Συντάγματος, να αναθεωρηθούν οι αρμοδιότητες του ΠτΔ - που πρέπει να εκλέγεται απ' ευθείας από τον λαό - να αποκατασταθεί η ισχύς των ανεξάρτητων αρχών αλλά και να ανορθωθεί το τρωθέν κύρος της δικαιοσύνης μέσα από την άμεση αποκοπή της από την εκτελεστική εξουσία. Αυτά κατ' αρχήν και κατ' αρχάς...

ΥΓ. Είναι βέβαια αλήθεια ότι η πολυκερματισμένη και ανερμάτιστη αντιπολίτευση με τους ποικίλους ηγετίσκους της δεν προοιωνίζεται τίποτε θετικό. Από την άλλη το ΚΚΕ, αυτοαπομονωμένο αλλά και αύταρκες στο 7% (;) δεν κάνει καμία ενέργεια ώστε να ενωθεί η ευρύτερη αριστερά. Ο Αλέξης πάλι εξακολουθεί να παραμένει μοιραίος ως προς τις επιλογές του ενώ η κ. Καρυστιανού έχασε και λόγω απειρίας και λόγω αλαζονείας μια μοναδική ευκαιρία να καταστεί δύναμη παρέμβασης. Είναι λοιπόν φυσικό όλοι όσοι αναμένουμε να γίνει πραγματικότητα το με χείρον βέλτιστον, να προσβλέπουμε στον Αντώνη Σαμαρά ως λύση στο πολιτικό αδιέξοδο. Ξέρουμε τα λάθη του, όπως επίσης ξέρουμε και τον πατριωτισμό και την αδιαμφισβήτητη εμπειρία του. 

Μία βροχή θα μας σώσει!

Θα βρέξει ή όχι άραγε την Παρασκευή;"

"...Την ώρα που τελούνταν το ετήσιο μνημόσυνο για τους πεσόντες του 1974, ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας και η υπουργός Πολιτισμού βρίσκονταν στα Ιωάννινα εγκαινιάζοντας αναστηλωμένα, οθωμανικά μνημεία. Η κυβέρνηση εκπροσωπήθηκε τυπικά και διεκπεραιωτικά. Κανείς κορυφαίος υπουργός δεν έδωσε το «παρών». Ούτε καν μια κυπριακή σημαία δεν υπήρχε έξω από τη Μητρόπολη για να θυμίζει τον λόγο* της τελετής..."

Την ώρα που όλη η Κύπρος θρηνεί τις μαύρες ημέρες της πιο μαύρης επετείου του Ελληνισμού μετά το '22, την προδοσία, την εισβολή και το ξερίζωμα, ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας και η δοτή υπουργός Πολιτισμού θυμήθηκαν να εγκαινιάσουν την αναστήλωση οθωμανικών μνημείων (!) στην ιδιαίτερα πατρίδα του πρώτου. Ας σημειωθεί ότι δεν έχω τίποτα με την αναστήλωση των μνημείων κάθε εποχής και κάθε πολιτισμού, απεναντίας, είναι κομμάτι της ιστορίας μας. Αντιδρώ μόνο στην ιστορική συγκυρία και στους αναπόφευκτους συνειρμούς. Στους αναπόφευκτα αναγκαίους συμβολισμούς. Επειδή κι αυτοί είναι ιστορία. Παράλληλα οι παράγοντες της Προεδρίας, εν όψει της αλλαγής του καιρού, αγωνιούν μήπως βρέξει την προσεχή Παρασκευή και ενοχληθούν οι καλεσμένοι της δεξίωσης για την Δημοκρατία. Δηλαδή την δική τους κολοβωμένη και καθεστωτική δημοκρατία. Όπου θα εμφανιστούν βέβαια όλοι οι αστέρες του συστήματος, από τον Πρετεντέρη ως τον Μυτιληναίο και από την Σία Κοσιώνη ως τον πατέρα της Σάκκαρη. Και επίσης όλες και όλοι οι κυρίες και κύριοι βουλευτές, υπόδικοι, φυγόδικοι, καταδικασμένοι, ανεξάρτητοι, εκτός κομμάτων, εκτός ιδεολογίας, εκτός κοινής λογικής κ.λπ. Με αστέρες της βραδιάς τον Άδωνι και την Βιργινία, τον Βορίδη, τον Πλεύρη και άλλα θύματα της δικτατορίας. Αλλά κυρίως θα εκπροσωπηθούν τα ιδιωτικά νιτερέσα εκείνης της ελίτ που νέμεται τις απευθείας αναθέσεις σ' ένα κράτος - φέουδο το οποίο δεν τηρεί κανένα πρόσχημα καταπατώντας και θεσμούς και συμβολισμούς και αξίες. Και κυρίως δεν διαθέτει συνείδηση και τρόμο ιστορίας. Μια δεξίωση που θα έπρεπε συμβολικά να καταργηθεί στη μνήμη όλων εκείνων των Ελλαδιτών και των Κυπρίων που χάθηκαν είτε στο πραξικόπημα εναντίον του Μακαρίου, είτε μετά στην τεράστια προδοσία της εισβολής και της κατοχής. Μία δεξίωση που ξεκίνησε επί Κωνσταντίνου Καραμανλή και βασίστηκε τόσο στο κοινωνικό θυμικό αμέσως μετά τη Χούντα αλλά και την έντεχνη αποσιώπηση του ενός χαρμόσυνου γεγονότος υπέρ του τραγικού άλλου. Αφού ο Καραμανλής ουδέποτε ξεπέρασε τις τύψεις του για την εξέλιξη του κυπριακού από τη συνθήκη της Ζυρίχης ακόμα. Βέβαια έχουσιν γνώσιν οι φύλακες και ο νυν μονοκομματικός Πρόεδρος, επιλογή του παντοδύναμου πρωθυπουργού, έχει αποδείξει πως βρίσκεται εκεί γιατί μπορεί να αντιμετωπίζει τα δύσκολα: Ήδη εταιρείες έχουν ήδη επιστρατευτεί για να υπάρξουν μεγάλες ομπρέλες ή στέγαστρα ώστε τίποτα να μην αμαυρώσει την τελετή και να είναι δυνατή απρόσκοπτα η πρόσβαση στους κήπους του προεδρικού μεγάρου σε όλους τους υψηλούς προσκεκλημένους. Για παράδειγμα στον κ. Χατζηνικολάου και τον κ. Χατζηδάκη. Ή, την κυρία Άννα Παναγιωταρέα με τον άλλο ήρωα της αντιστασης, τον Αντώνη Δελλατόλα. Όλους όσοι δηλαδή δικαιούνται να εορτάζουν την πτώση της δικτατορίας. Αλλά και οι αίθουσες του επιβλητικού κτίσματος του Τσίλλερ θα είναι ανοιχτές και κατάφωτες ώστε να υποδεχτούν τους εκατοντάδες τυχερούς με τις συνόδους των με την τιμητική πρόσκληση για την μεγάλη εορτή.  Κυρίως οι πρέσβεις των συμμάχων μας και βέβαια η Kimberly Gilfoil, η εξαίρετη διάδοχος του Πιουριφόι και του Κίσινγκερ, θα πρέπει να δουν ότι στην Ελλάδα υπάρχει και οργάνωση και πρόβλεψη και ισχύει πάντα το πνεύμα του Ξενίου Διός, της πατροπαράδοτης δηλαδή ελληνικής φιλοξενίας. Απλώς στοιχίζει λίγο πιο ακριβά. Βλέπετε, από την εποχή που ο Αλκίνοος, ο βασιλιάς των Φαιάκων, φιλοξένησε τον άγνωστο του Οδυσσέα ως τα σημερινά airbnb και τα funds που έχουν εξαγοράσει συγκροτήματα ολόκληρα ξενοδοχειακών τεράτων, έχουν αλλάξει πολλά πράγματα. Αφού μεσολάβησε η νεοφιλελεύθερη πρόοδος! Βρέξει δεν βρέξει λοιπόν - όπως τραγουδούσε κι η Ρένα Βλαχοπούλου, φίλη του Καραμανλή και του αδελφού του Γραμμένου - θα εμφανιστεί την κεκανονισμένη ώρα ο εξοχότατος Πρόεδρος της Δημοκρατίας μας, άψογος μέσα στο βαθύ μπλε κοστούμι του με την γκρι αρζάν γραβάτα - αρκεί να μην του ζητηθούν κάποιες ζωντανές δηλώσεις, εκεί θα έχουμε πρόβλημα - ενώ λίγο πριν θα έχει προηγηθεί ο πρωθυπουργός, ευθυτενής, με αντίστροφη χρωματική γκάμα, ανοιχτό γκρι κοστούμι και βαθιά μπλε ρουά γραβάτα όπως θα γράψει την επόμενη το εκτενές ρεπορτάζ της έγκυρης Καθημερινής. Πού τα ξέρω όλα αυτά; Έχω το κληρονομικό χάρισμα! Προσηνής όπως πάντα ο κ. Μητσοτάκης αλλά και με μία δικαιολογημένη μελαγχολία στο βάθος της ματιάς του γιατί η σύσσωμη η αντιπολίτευση δεν έχει ακόμα ζητήσει συγγνώμη από τον κύριο Φραπέ και τους ομοίους του για τον διασυρμό που υπέστησαν λόγω του μη σκανδάλου του ΟΠΕΚΕΠΕ. Όπως βέβαια δεν θα λείψει από την δεξίωση των δεξιώσεων και ο κομψός των κομψών, ο κύριος Δημήτρης Αβραμόπουλος, ο καγκελάριος. Συγχωρέστε με αγαπητοί αναγνώστες αλλά δεν μπορώ να φανταστώ τους χρωματικούς συνδυασμούς που θα επινοήσει αυτός άψογος ευπατρίδης ώστε να εντυπωσιάσει για μίαν ακόμη φορά τα πλήθη της προεδρικής δεξίωσης τόσο με το στυλ όσο και με την γενναιότητα του να εμφανίζεται δημόσια παρότι εκκρεμεί εις βάρος του ένταλμα σύλληψης από τις βελγικές αρχές. Φαντάζομαι, όλοι θα αντιληφθούμε την αδιόρατη πικρία αυτού του μεγάλου άνδρα αυτήν ακριβώς τη στιγμή σ' αυτό ακριβώς τον χώρο. Γιατί είχε και εκείνος πανάξια συζητηθεί για την προεδρία της δημοκρατίας επί πρωθυπουργίας Αλέξη Τσίπρα. Ποτέ όμως δεν είναι αργά για τους αρίστους! (Το δυστύχημα είναι πως επίσης δεν είναι ποτέ αργά στον τόπο αυτό και για τους οσφυοκάμπτες).Εκτός αστεϊσμών τώρα: Όλες αυτές οι κινήσεις, τα εγκαίνια σ' ένα οθωμανικό μνημείο ειδικά αυτή τη στιγμή - ενώ ο Erdoğan μετατρέπει σε τζαμιά την Αγία Σοφία και τη Μονή της Χώρας - αλλά και η συνεχιζόμενη κοροϊδία της "δεξίωσης της δημοκρατίας" για να εξοστρακιστεί η αιμάσσουσα μνήμη και να ωραιοποιηθούν οι μαύρες αναμνήσεις μιας διχοτομημένης πατρίδας, δεν είναι διόλου τυχαίες, ούτε απλώς συμβάλλουν στην άνωθεν επιβεβλημένη πολιτική του κατευνασμού της γείτονος. Είναι πάνω από όλα η έκφραση μιας παγιωμένης επί χρόνια νοοτροπίας η οποία στο όνομα του ήρεμου (;) και ειρηνικού (;) σήμερα, είναι έτοιμη να ξεπουλήσει και την ιστορία και το χρέος που έχουμε ως έθνος για επιβίωση και αντίσταση. Αυτό δηλαδή που κινητοποιούσε ανέκαθεν εμάς, τους Έλληνες, και μας θύμιζε την ιερή υποχρέωση τόσο σ' εκείνους που έζησαν  πριν από εμάς όσο και - κυρίως - σε αυτούς που θα έρθουν μετά από εμάς. Πολεμοκαπηλία; Το ακριβώς αντίθετο. Αμύνεσθαι περί Πάτρης. Στην άθλια, μεταμοντέρνα συνθήκη της φετιχοποίησης του παρόντος χρόνου - σαν να μην υπήρξε χτες και να μην υπάρξει αύριο - ή, καλύτερα της αντιμετώπισης του ιστορικού χρόνου ως ένα διαρκές  mélange όπου ανακατεύονται γλυκά το παρελθόν και το μέλλον. Σαν υπερπαραγωγή του Hollywood, όπου όλα επιτρέπεται να είναι και αλλιώς, με εντυπωσιακές μεν εικόνες αλλά χωρίς σάρκα, αίμα ή ψυχή, ενώ η ιστορική μνήμη και το χρέος μας προς αυτή, καταντούν μια ακόμη προσομοίωση, ένα simulacre. Δηλαδή μια υποκειμενική αφήγηση, ένα φάντασμα, που δεν ενδιαφέρεται καθόλου ούτε για την ιστορία, ούτε και για το δράμα της. Είναι πλέον συνείδηση και στον πιο αδιάφορο Έλληνα και στον τελευταίο ψηφοφόρο ότι εδώ και καιρό συμβαίνει μεθοδικά στη χώρα κάτι πολύ κακό. Με τα κοινοβουλευτικά κόμματα όταν δεν αυτοδιαλύονται αυτογελοιοποιούμενα να μην μπορούν καν να αναπέμψουν άκρως ιδιοτελή και επικίνδυνα νομοσχέδια. Όπως αυτό του υπουργείου πολιτισμού που παραχωρεί όλο τον πολιτιστικό μας πλούτο σε μίαν ανώνυμη (!) εταιρεία - όπως για παράδειγμα παραχώρησε τις...τουαλέτες του Ιερού Βράχου σε ιδιώτη με είσοδο χρήσης επιπλέον του εισιτηρίου - ή έδωσε όλα τα κυλικεία των αρχαιολογικών χώρων σε μία franching εταιρεία. Ή, όπως αποψίλωσε την αρχαιολογική υπηρεσία για να σταματήσει οποιαδήποτε φωνή διαμαρτυρίας ή αμφισβήτησης.  Επαναλαμβάνω αυτό που συμβαίνει στη χώρα είναι εξόχως επικίνδυνο. Κυρίως γιατί είναι ύπουλο, υποδόριο και έχει την ανοχή των ενόχων ΜΜΕ τα οποία όταν δεν αποσιωπούν, παραποιούν τα πάντα σύμφωνα με το κυβερνητικό αφήγημα. Μια ολόκληρη χώρα βυθίζεται στην ραστώνη, την εξηλιθίωση και πορεύεται χωρίς κεντρική ιδέα. Οι εκλογές που οφείλουν να γίνουν αμέσως - η κυβέρνηση έχει προ πολλού χάσει τη λαϊκή στήριξη-  ίσως επιτρέψουν κάποια διέξοδο...Δεν αναμένουμε πλέον το βέλτιστο, δεν το δικαιούμαστε ως πολίτες, αλλά το μη χείρον.                            

 * Από κείμενο του Σταύρου Μαρτινίδη

Το γεύμα της Κυριακής

Μοσχάρι κατσαρόλας με πουρέ

Το Παλαιό Φάληρο είναι ένας υγροβιότοπος που κατοικείται από γέροντες - εξ ου και "παλαιό" - από γάτες και από σκύλους περιπάτου. Με τα ζώα να είναι, όπως συνήθως συμβαίνει, πιο ευαίσθητα και πιο ευφυή από τους ανθρώπους.  Είναι Κυριακή και επιστρέφω από το πρωινό μπάνιο μου στην παραλία Έδεμ. Η περιοχή εδώ κάποτε είχε μόνο αρχοντικά και κήπους αρχαίους αλλά τώρα πλημμυρίζεται από πολυκατοικίες σαν υπερωκεάνια. Ένα είδος προαποτύπωσης της "ανάπτυξης" των επενδυτών στην αθηναϊκή Ριβιέρα με το καζίνο της - πρόοδος χωρίς καζίνο, δεν είναι πρόοδος - και τον αρχιτεκτονικό Φαλλό της. Μεσημεριανό αποκάρωμα, κάθετος ήλιος με λιγοστές πια τις σκιές των δέντρων, πεύκων αιωνόβιων, αφού δήμος και ιδιοκτήτες - νοικοκυραίοι τα ξεριζώνουν μεθοδικά γιατί... σπάζουν τα πλακάκια των πεζοδρομίων με τις ρίζες τους. Η εκδίκηση του τσιμέντου. Μπάτης δροσιστικός παρ' όλα αυτά. Περνώντας σύρριζα από μισάνοιχτη μπαλκονόπορτα διώροφου σπιτιού - από τα τελευταία εναπομείναντα πλην εισβάλουν οι ημεδαποί και αλλοδαποί νεόπλουτοι - κυριολεκτικά κεραυνοβολούμαι  από τη μυρωδιά σπιτικού φαγητού. Εδώ ακόμα επιβιώνει η παράδοση. Δεν λαθεύω, είναι μοσχαράκι κοκκινιστό στην κατσαρόλα. Μυρίζω το κρέας, μυρίζω τη σάλτσα, μυρίζω τη δάφνη και την ζαλιστική κανέλα. Συγχρόνως ταξιδεύω εξήντα περίπου χρόνια πριν και θυμάμαι τη μάνα μου να φτιάχνει κάπως έτσι και με παρόμοιες ευωδιές, σχεδόν Κυριακή παρά Κυριακή, το αγορασμένο με φειδώ μοσχαράκι - μισή οκά ακριβώς -  σοτάροντας το με τομάτα, κόκκινο κρασί και τα υπόλοιπα. Σιγοψήνοντας το ώρες σε σιγανή φωτιά ώστε "να κρατήσει τα ζουμιά του". Ήταν σταθερά κλασική η ερώτηση που μας έκανε από νωρίς το πρωί πριν φύγει για την εκκλησία του Αγίου Δημητρίου: Τί θέλετε να συνοδεύει το ροζμπίφ (έτσι, συνεκδοχικά,  αποκαλούσε το μοσχάρι); Μακαρόνια, πουρές ή πατάτες τηγανιτές; Εμείς, τα παιδιά, λατρεύαμε τις τηγανιτές πατάτες ειδικά όταν τις παπαριάζαμε στην κόκκινη σάλτσα όμως η μάνα μου ήθελε μακαρόνια τα οποία μάλιστα πασπάλιζε πλουσιοπάροχα  με κίτρινο τυρί, πεκορίνο. Και βέβαια υπερίσχυε η γνώμη της μάνας μου. Ο πατέρας μου συνήθως ταξίδευε σε υπερπόντιους πλόες με γκαζάδικα αλλά και τις λίγες φορές που ήταν παρών, υποχωρούσε διακριτικά εμπρός στην επιθυμία της συμβίας του. Η μητριαρχία δεν αμφισβητήθηκε ποτέ στο σπίτι μας. 

Τί μοναδική γεύση όμως ήταν αυτή! Και τί μυρωδιά, συν την όραση, το ζεστό, λαχταριστό πιάτο, που δοκίμαζαν γλυκά τις αισθήσεις μας! Φορούσαμε που λέτε, τις λευκές, λινές πετσέτες γύρω απ' το λαιμό προσέχοντας να μην πιτσιλίσει η λαχταριστή, κόκκινη σάλτσα το επίσης λευκό τραπεζομάντηλο. Εις μάτην βέβαια. Η μάνα μου, πάντοτε οικονόμα ως παιδί της Κατοχής, κρατούσε δύο, τρεις μερίδες και για τη Δευτέρα, τις οποίες μας σερβίριζε με πουρέ η ρύζι όταν επιστρέφαμε από το σχολείο. Με αυτόν τον απλό πλην ουσιαστικό τρόπο η τόσο γρήγορα ξοδεμένη χαρά της Κυριακής επεκτεινόταν κάπως στην κεκανονισμένη μελαγχολία της, ατέλειωτης, Δευτέρας. 

Η μάνα μου ήξερε να κάνει μετρημένα, επτά φαγητά σ' όλη την καριέρα της ως μητέρας και νοικοκυράς. Τα έκανε όμως πολύ καλά επειδή ...η επανάληψη ήταν μήτηρ πάσης μαθήσεως, πράγμα που ίσχυε κατ' εξοχήν για την μητέρα μου. Επίσης ήξερε να μοιράζει το διαιτολόγιο της εβδομάδας με σοφό τρόπο: Την Κυριακή, όπως είπαμε, κρέας, αρνάκι στο φούρνο, κοτόπουλο λεμονάτο κ.λπ, τη Δευτέρα τα υπόλοιπα της Κυριακής, την Τρίτη ψάρι, την Τετάρτη όσπρια, την Πέμπτη γαύρο το καλοκαίρι, κεφτεδάκια ή γιουβαρλάκια τον χειμώνα, την Παρασκευή κάτι λαδερό, το Σάββατο μανέστρα ή κάτι εξίσου εύκολο και ελαφρό. Σπανακόρυζο ας πούμε ή πατάτες τηγανιτές "ορφανές". Δηλαδή σκέτες ή με συνοδεία μορταδέλας. Θα ήταν υπερβολή αν έλεγα ότι ζούσαμε όλη την εβδομάδα για το εορταστικό γεύμα της Κυριακής;

Και τότε όμως δεν έλειπαν τα απρόοπτα. Θυμάμαι τη μάνα μου, κάποιες φορές, να ξεχνιέται στο πεζοδρόμιο με τις διάφορες γειτόνισσες ενώ μέσα στην κουζίνα το φαΐ ετοιμαζόταν...μόνο του. Θυμάμαι τον πατέρα μου να φωνάζει έντρομος "Βαρβάρα κάτι καίγεται" αλλά και τη μητέρα μου να γυρίζει ατάραχη, χωρίς πανικό στον τόπο του εγκλήματος, την ανεπιτήρητη κουζίνα της. Το όλο στυλ της διαλαλούσε ότι δεν υπήρχε περίπτωση να χαθεί η κερδισμένη της υπεροχή στο σπίτι - είπαμε, είχαμε αναμφισβήτητα μητριαρχία - από ένα μικρό ατύχημα. Έτσι επέστρεφε πάλι μετά από λίγα λεπτά στο πεζοδρόμιο της...φλυαρίας μ' ένα καθησυχαστικό χαμόγελο και με δηλώσεις του τύπου: "Το έσβησα με λίγο κρασί (το κρέας στην κατσαρόλα). Είχε αρπάξει ελάχιστα στις άκρες, τρώγεται μιά χαρά". Και βέβαια ουδείς προέβαλε αντίρρηση ή εξέφραζε διαμαρτυρίες. Και ασφαλώς το τρώγαμε όλοι εκόντες άκοντες αναβάλλοντας τα περί ευωχίας όνειρα για την επόμενη Κυριακή. Η ίδια όμως για να δώσει το καλό παράδειγμα, ένα συμβολικό σάλπισμα οικογενειακής ειρήνης, έβαζε πάντα στον εαυτό της το καμμένο κομμάτι. Κοιτάζοντας όλους τους υπόλοιπους κατευθείαν στα μάτια. Γιατί έτσι κάνουν οι αληθινοί αρχηγοί! 

ΥΓ 1. Απομακρύνομαι γρήγορα από την μπαλκονόπορτα των μυρωδιών και των αναμνήσεων. Ήδη σκέφτομαι όλη την οικογένεια που θα μαζευτεί εκεί σε λίγο γύρω από το κυριακάτικο τραπέζι. Τελετουργικό σαν μια μορφή εφήμερης τέχνης. Και σαν σπονδή σ' έναν κόσμο που οριστικά απομακρύνεται δίνοντας τη θέση του σε καινούργιες, αγοραίες μυρωδιές, ετοιματζίδικα ντελίβερι και fusion cuisine. Ένα είδος Airbnb της γεύσης με προαγορασμένη την απόλαυση που σφραγίζει οριστικά μιαν Airbnb πατρίδα.  

ΥΓ 2. Και μια και το έφερε η κουβέντα, η παρέμβαση στο φιλέτο του Ελληνικού, σηκώνει πολλή κουβέντα. Τώρα που προχώρησαν τα έργα, είναι πια προφανείς οι επιδιώξεις και η αισθητική των "επενδυτών". Αφού το πολυδιαφημισμένο "Πάρκο Ελληνικού" τελικά γίνεται μια ολόκληρη "Πόλη Ελληνικού" εκεί που ήταν οι ήπιες, αθλητικές εγκαταστάσεις του Αγίου Κοσμά. Ή, μάλλον, μια παραθαλάσσια μεν πυκνοκατοικημένη δε φαβέλα για εκατομμυριούχους που θα δημιουργήσει απίστευτη συμφόρηση σ' όλα τα νότια προάστια. Πολιτζμός, τουριζμός, αιζθητική. 

ΥΓ 3. Άσχετο: Στην εποχή της απελπισίας και της βαρβαρότητας, η τέχνη δεν μπορεί να μας σώσει. Μπορεί όμως να δώσει στην απελπισία μας περιεχόμενο.

Κριτική των Περσών

Ιστορία και παρωδία 

"[.....] Τα παλιά γεγονότα είναι κόσμος προσωπικός, παράσταση φιλοτεχνημένη από ασάφειες, ατέλειες, άπειρα λάθη [...] Το πόρισμα γι’ αυτό το κομμάτι του παρελθόντος δεν θα δοθεί ποτέ. Η εικόνα δεν εκπονείται. Είναι η εικασία του εαυτού της, μια σπουδή του κενού" 

Κώστας Μαυρουδής 

Τι σπουδαίο κείμενο οι "Πέρσαι" του Αισχύλου και πόσο διαχρονικά επίκαιρο. Ιδιαίτερα σήμερα που η υπερφίαλη Δύση επιτίθεται στην αυτοκρατορία των νεότερων Αχαιμενιδών ενώ εκείνοι με σθεναρότητα και αξιοπρέπεια αντιστέκονται. Που υπενθυμίζει σαν τον Αναγνωστάκη ότι κανένας πόλεμος δεν τελείωσε ποτέ εφόσον ουδείς μαθαίνει κάτι απ' την φρίκη του. Η ιστορία σαν παρωδία δηλαδή. Πόσο μεγάλο θέατρο έγραψε λοιπόν, λίγο μετά τον θρίαμβο της Σαλαμίνας, ο πρώτος τραγικός μας με τόσα και τέτοια ευρήματα ή ανατροπές που κανένας ψευδομοντερνισμός δεν μπορεί να αμαυρώσει! Ένας ύμνος στην ανθρώπινη αξιοπρέπεια που δεν διαχωρίζει τους νικητές από τους ηττημένους και ένας διαρκής θρήνος για την ανθρώπινη μοίρα που αφορά σε όλες τις μάνες, είτε γεννήθηκαν στην Αθήνα είτε στα Σούσα (Αισχύλος). Και έπειτα ο ποιητικός λόγος! Τί μέγεθος διαθέτουν τόσο τα λυρικά κομμάτια του χορού όσο και οι πυκνοί μονόλογοι των πρωταγωνιστών αντιστικτικά προς τις παρεμβάσεις των κορυφαίων που εκπροσωπούν το θρηνούν πλήθος. Με αποκορύφωμα, κατά τη γνώμη μου,  τον τραγικό κατάλογο των νεκρών Περσών που απαγγέλλει με οιμωγές αρχικά ο Αγγελιοφόρος - ο σωστά δραματικός Σταύρος Σβήγκος - κι έπειτα και ο χορός, ο ίδιος - που ρωτάει για την τύχη των αγαπημένων του - αλλά και ο Ξέρξης αργότερα όταν θρηνεί τους άριστους του στρατού του. Ξενικά, πλην ελληνοποιημένα, ονόματα στη σειρά είτε αρχόντων, είτε σπουδαίων πολεμιστών που τώρα τα λείψανα τους χτυπιούνται από τα κύματα στα βράχια της Σαλαμίνας. Υψηλή ποίηση μόνο με συλλαβές (!) ακατανόητων ονομάτων που εκφωνούνται ρυθμικά και παραπέμπουν στον νηών κατάλογο του Ομήρου. Ή, τον βασιλιά της Ασίνης. Σαν αυτά του Δαδάκη, του Αρυοβαρζάνη ή του Μεγάβαζου (αυτοσχεδιάζω) και του Συμάκη και Πολέμονα - πολύς Ηρόδοτος είχε διαβαστεί προηγουμένως από τον νεαρό δραματουργό - που προλαβαίνουν τον Οζυμανδία του Σέλεϊ ή τους ήρωες του Έζρα Πάουντ. Και στα οποία ονόματα κρύβεται ατόφιος λετρισμός αλλά κι ένας σπινθήρας άπεφθης συγκίνησης για όσους σπουδαίους και τρανούς υπήρξαν χτες αλλά δεν υπάρχουν σήμερα. Σαν τους τόσους επώνυμους της ιρανικής ηγεσίας που μία βόμβα τους στέρησε από την μία στιγμή στην άλλη, το γλυκό της ημέρας φως (Πίνδαρος). Με τον ίδιο τον Τραμπ να κομπάζει με τον πιο ιταμό τρόπο στα μικρόφωνα του κόσμου - ένα τέτοιο υπήρχε και στην ορχήστρα της Επιδαύρου - ότι θα μπορούσε να εξοντώσει σ' ένα λεπτό και τη νέα ηγεσία των Περσών όταν αυτή οδηγούσε τον δολοφονημένο Χαμενεΐ στην τελευταία του κατοικία. Τριπλή ύβρις! 

Ο σκηνοθέτης Χρήστος Θεοδωρίδης αξιοποιεί την κρουστή μετάφραση του μεγάλου φιλόλογου Παναγιώτη Μουλά προσθέτοντας, κατά το έθος, κάποια δικά του εμβόλιμα κείμενα ως αναφορές στην ζοφερή επικαιρότητα που άλλοτε λειτουργούν και άλλοτε όχι. Όπως επίσης αξιοποιεί τα 17 αγόρια και κορίτσια του νεανικού χορού - ωραία η υπέρβαση από το πρωτότυπο αφού και αυτά κάποτε θα γίνουν γέροντες - η κίνηση των οποίων, άλλοτε άναρχη κι άλλοτε ρυθμικά συντονισμένη, δημιουργούσε σταθερά ένα εικαστικό σύννεφο πάνω από την ορχήστρα. Καθόμουν στην πρώτη σειρά του κοίλου και είχα την ευκαιρία να δω και ν' ακούσω όλα αυτά τα χειροποίητα ευρήματα από πρώτο... χέρι. Φαντάζομαι ότι οι θεατές του άνω διαζώματος θα είχαν μία ακόμα πιο εντυπωσιακή εικόνα. Εγώ όμως αφουγκράστηκα με απόλυτη ευκρίνεια το κείμενο και επίσης χάρηκα που οι πρωταγωνιστές δεν φορούσαν - τα τόσο διασπαστικά - χειλόφωνα. Αφού ο μεγάλος πρωταγωνιστής της Επιδαύρου είναι σταθερά η ανθρώπινη φωνή. Αδιαμεσολάβητη. 

Σίγουρα και ο Δημήτρης Καταλειφός,  ο παλιός μου φίλος από τον Συνασπισμό, και η Μαρία Ναυπλιώτου διαθέτουν τραγικό μέγεθος αλλά και το απαιτούμενο κύρος για το τόσο απαιτητικό κοίλον της Επιδαύρου. (Φανταστείτε: Ένας που έβηχε ενοχλητικά από πολύ ψηλά, κάλυπτε τα κρουστά των μεγαφώνων)! Μόνο που ο μεν  Καταλειφός μού θύμιζε τον Θείο Βάνια ή τον Οιδίποδα επί Κολωνώ - σχετικά πρόσφατες του επιτυχίες - ενώ η Ναυπλιώτου τον φορμαλισμό της υπέρκομψης ερμηνείας της στην Μαρία Κάλλας. Μικρό το κακό. Έστω κι έτσι δεν είναι συχνό να βλέπεις μεγάλα μεγέθη στην Επίδαυρο και με τέτοιαν εκφορά λόγου. Αντίθετα με γοήτευσε η μουσική του άγνωστου μου Jeph Vanger με τον ηλεκτρονικό - προγραμματικό ήχο που παρέπεμπε στον Γιάννη Χρήστου και την μεγαλειώδη παράσταση του Κουν από το 1965. Όπως και το ευρηματικό ντουέτο του λαϊκού θρήνου στο τέλος (από την Σικελία ή την Κάτω Ιταλία); 

 Γενική παρατήρηση: Ο Χρήστος Θεοδωρίδης έκανε μία φιλότιμη προσπάθεια σ' ένα κολοσσιαίο έργο και επιχειρώντας να επιλύσει τα επιμέρους προβλήματα που θέτουν οι "Πέρσαι", κατάφερε και να συγκινήσει τους σημερινούς θεατές και να μην προδώσει τον τραγικό λόγο. Πράγμα πολύ σπουδαίο στην εποχή μας. Ευφυής ήταν επίσης η αξιοποίηση μέσω της δράσης του χορού της αχανούς πλατείας πίσω από το προσκήνιο... Κάτι που θα ήταν αδιανόητο σ' άλλες εποχές. Δεν κατάφερε όμως να δώσει μίαν ολοκληρωμένη σύνθεση όλων αυτών των καλαίσθητων - αναμφίβολα - σπαραγμάτων. Μεγάλες σιωπές ή δραματικά κενά λειτουργούσαν εν τέλει αντίστροφα από τις προθέσεις του δημιουργού. Δεν είναι φρόνιμο, τέλος, να εξαντλούμε όλες μας τις ιδέες και το προσωπικό μας οπλοστάσιο σε ένα μόνο έργο, σε μία παράσταση. Η οποία εγγράφεται πάντως στα θετικά του φετινού φεστιβάλ. 

ΥΓ. Γράφει ο Κώστας Μαυρουδής στο τόσο διεισδυτικό βιβλίο του "Η αθανασία των σκύλων":

«Η μνήμη των σκύλων που τριγυρίζουν με σιωπηλή σοβαρότητα τις πόλεις έχει κληρονομηθεί κατά το ήμισυ από τους παλιούς προγόνους τους» (σ. 38). 

Υφίσταται όμως βαθιά μνήμη στα ζώα που ν’ αναπαριστά κάτι; Στους σκύλους του συγκεκριμένου βιβλίου ναι, όπως εξάλλου και στα ψάρια του Iggy Pop, όπου the fish knows. Αλίμονο αν δεν γινόταν μνήμη το τραύμα –η κλωτσιά του άξεστου, ας πούμε– κι αν δεν αποθησαυριζόταν το παλιό γεγονός. Τότε θα κατέρρεε εξευτελισμένος και ο, όποιος, πολιτισμός των ανθρώπων εμπρός στον ήρεμο και ταπεινό πολιτισμό των σκύλων. Στον τραγικό μύθο είναι έντονη η εικόνα των σκυλιών που κατασπαράζουν τα κουφάρια των πάλαι ποτέ ηρώων. Σαν ειρωνεία της ιστορίας. Ιδού όμως κι άλλα ερωτήματα από τον συγγραφέα:

" — Τί σημαίνει αυτό που πέρασε;

— Γιατί κρύβονται, σαν παιδιά που παίζουν, τα παλιά γεγονότα" ;

Γιατί η τέχνη να μην είναι επανάσταση, θα συμπλήρωνα, και να μην μπορεί ν’ αλλάξει τον κόσμο; Μ’ άλλα λόγια, πότε η τέχνη γίνεται ιστορία και πότε η ζωή παρωδία; Δηλαδή η ειρωνεία της ιστορίας της, της ίδιας;

Μάνος Στεφανίδης 

Τέως καθηγητής του τμήματος θεατρικών σπουδών στο ΕΚΠΑ 

Το χαλί μας το black!

Το χάλι μας το μαύρο!

(Ή, Πόσο μαύρη υπήρξε η Ωραία Ελένη; )

Όπα παιδιά! Κατακλύζεται πάλι το διαδίκτυο από αντικρουόμενες απόψεις κι αποψάρες, από λάβρους λιβέλους εναντίον του Hollywood και του Noland, σκηνοθέτη της πολυσυζητημένης Οδύσσειας αλλά και παράλληλες αντεπιθέσεις εκ μέρους της μαύρης ηθοποιού που υποδύεται την Ωραία Ελένη - η κυρία Λουπίτα από το Κονγκό - η οποία, η μαύρη, τόλμησε και τα έβαλε, λέει, με τον Όμηρο (!) με την ιστορία μας (sic) και ούτω καθεξής. Πάλι όπα παιδιά! Δεν έχει να πάθει τίποτα η Ελένη, ούτε να φοβηθεί η Οδύσσεια, ούτε προφανώς κι ο Όμηρος από τις άστοχες, έστω, παρεμβάσεις ή τις δόλιες (;) διαστροφές του μύθου για τους όποιους, εμπορικούς λόγους. Εξάλλου δεν είναι η πρώτη φορά και, όπως οσμίζομαι, δεν θα είναι ούτε η τελευταία. Το δωδεκάθεο και οι ήρωες του Ομήρου αποτελούσαν ανέκαθεν τα πιο τερπνά αναγνώσματα κάθε πολιτισμένης εποχής και σταθερή πηγή έμπνευσης ολόκληρης της Δύσης. Από τον Ντα Βίντσι ως τον Πικάσο και από τον Μοντεβέρντι ως τον Όφενμπαχ. Από την άλλη πλευρά δεν πρέπει να ξεχνάτε ότι πρόκειται για μύθο - που βέβαια καλύπτει ιστορικά γεγονότα - και όχι για την ιστορία καθαυτή και ότι ο μύθος, ήδη από την αρχαιότητα, ήταν εύκαμπτος, σκόπιμα πολύμορφος ώστε να μεταμορφώνεται ανάλογα τις περιστάσεις παραμένοντας ανοιχτός σε ποικίλες ερμηνείες και προσεγγίσεις. Λειτουργούσε σαν ένδυμα τόσο της φυσικής όσο και της μεταφυσικής τάξης των πραγμάτων του αρχαίου κόσμου. Ειδικά ο αρχετυπικός, ελληνικός μύθος κατάφερε, με την ασύλληπτη γοητεία του, να γίνει η μυστική συνείδηση όλης της ανθρωπότητας και να διαποτίσει πάμπολλες επιμέρους κουλτούρες. Άρα λοιπόν ουδείς φόβος και ουδείς κίνδυνος υπάρχει ω Συνέλληνες, δηλαδή άλλα λόγια να αγαπιόμαστε και άρες μάρες κουκουνάρες. Επιστρέψετε ήσυχοι στις βαρετές τηλεμαχίες όπου διάφοροι ανόητοι ταλαιπωρούν τα ήδη κακοπαθημένα ελληνικά αλλά και στις εξηλιθιωμένες, κομματικές κοκκορομαχίες. Εκτός κι αν τα βάλουμε και με τον Ευριπίδη ή τον Σεφέρη που διατείνονται ότι ολόκληρος ο τρωικός πόλεμος έγινε για να αδειανό πουκάμισο...για μίαν Ελένη! Όσο για μένα πίστευα και πιστεύω ότι black is beautiful. Και ότι δεν αναγνωρίζονται ιδιοκτήτες ούτε στον μύθο, ούτε στην ιστορία, ούτε εν γένει στον πολιτισμό. Αλλά ότι υπάρχουν απλώς άνθρωποι που έχουν την ευαισθησία να δημιουργήσουν από το παλιό το καινούργιο αξιοποιώντας την παράδοση με τους τρόπους του σήμερα και άλλοι που απλώς αντιμετωπίζουν την πολύτιμη όντως ιστορία τους σαν ένα είδος airbnb, κάτι προς άμεση εκμετάλλευση. Όπως συνήθως σκέφτονται και συχνά πράττουν οι μενδωνίτσες του ΥΠΠΟ. 

Εξάλλου, όπως ισχυρίζονται και οι πρώτοι διαστροφείς του ελληνικού (μας!) μύθου, οι Λατίνοι με τον Βιργίλιο, Οβίδιο και τα ρέστα, de gustibus at coloribus non disputandum est. Δηλαδή όταν πρόκειται για τα προσωπικά γούστα του καθενός, δεν υπάρχουν κανόνες και προφήτες αλλά...όλα πουτάν@! 

ΥΓ. Το 2016 είχα στην οργανώσει στο Μουσείο Βορρέ της Παιανίας μαζί με τον άνθρωπο - ορχήστρα Άγγελο Παπαδημητρίου μίαν αλλοιώτικη έκθεση υπό τον τίτλο: Ιστορία και Ειρωνεία. Είχαμε μάλιστα εκδώσει και έναν ιδιαίτερα ευρηματικό κατάλογο, σχεδιασμένο εξ ολοκλήρου από τον Άγγελο. Είμαι λοιπόν στην ευχάριστη θέση να ανακοινώσω ότι ο κατάλογος επανεκδίδεται από τις εκδόσεις Νίκας ενώ παράλληλα τον προσεχή Οκτώβριο θα παρουσιαστεί ένα είδος "Ιστορία και Ειρωνεία νούμερο 2" που αλλού, στο πάντα φιλόξενο μουσείο Βορρέ.

Μαριάννα Κορομηλά

Με αφορμή την Μαριάννα Κορομηλά

 
(Finis Graeciae, ξανά*)

Άκουγα, την περασμένη Κυριακή, την εξαιρετική συζήτηση της εξαιρετικής Μαριάννας Κορομηλά με την Κωνσταντίνα Βαρσάμη στο ραδιόφωνο του ΣΚΑΪ όπου η αθεράπευτη ταξιδεύτρια των ελληνικών πατρίδων δήλωνε ευθαρσώς: Τί θα συμβούλευα έναν τουρίστα της Αθήνας; Να γυρίσει σπίτι του. Αμέσως!
Επειδή είναι άλλο πράγμα ο τουρισμός - ειδικά ο τρέχων και η διογκωμένη βιομηχανία του - και άλλο το ταξίδι με την γοητεία αλλά και το προσωπικό ρίσκο - συμβολικό ή και πραγματικό. Άλλο περιπέτεια και σεβασμός κι άλλο εισβολή και χαζοχαρούμενη ισοπέδωση. Άλλο περνάμε καλά, μεταφέροντας την ισοπεδωμένη αίσθηση που έχουμε για τη ζωή ακόμη και στα πιο άγρια και παρθένα μέρη του κόσμου αλλοτριώνοντας τα μέσα απ' τον χυλό της κοινοτοπίας και... γαία πυρί μιχθήτω, κι άλλο ταξιδεύουμε για την συγκίνηση του ταξιδιού. Για την μύηση στο άγνωστο. Σήμερα, φευ, όλα είναι γνωστά και déjà vu και ο τουρίστας απλώς μεταφέρει την ανία ή τη νεύρωση του από το ένα σημείο στο άλλο. Κι επειδή ο μαζικός, ανεξέλεγκτος τουρισμός τείνει να γίνει ο αναμφισβήτητος καρκίνος του πλανήτη. Και τα λέει αυτά η πιο σπουδαία ξεναγός - διαφημίστρια της χώρας μας. Η Μαρία των Μογγόλων. (Κι είναι τιμή μου που είμαστε φίλοι και συνεργάτες). Διερωτώμαι: Θα πάρει θέση κάποιο κόμμα για αυτό το τεράστιο πρόβλημα του βελούδινου αφελληνισμού που ήδη έχει προκαλέσει τεράστια ζημιά στον κοινωνικό ιστό; Δεν υπαινίσσομαι, βέβαια, την "κατάργηση" του τουρισμού αλλά για τον εξανθρωπισμό του και συγχρόνως την διάσωση του τόσο εύθραυστου και ντελικάτου, ελληνικού τοπίου. Επειδή αυτό που ήταν ευλογία για την αθώα Ελλάδα του '60, έχει γίνει κατάρα σήμερα. Ερωτώ αν υπάρχει κάποια πρόβλεψη, κάποιο πολιτικό σχέδιο για την διατήρηση - διάσωση εκείνης της παράδοσης, γραφικότητας και του απαράμιλλου κάλλους του τόπου που τον διέσωσαν οι παππούδες μας και πλέον κατάντησε σκηνογραφία και βιτρίνα.  Εκμετάλλευση και αλλοτρίωση. Με αδηφάγους αντζέντηδες, ταχύπλοα που μεταφέρουν "εορταστικά" μιλιούνια παντού τα οποία έρχονται και απέρχονται χωρίς να έχουν πάρει μυρωδιά της ιερότητας των τόπων. Κυρίως γιατί αυτήν την ιερότητα, το genius loci, την ξέχασαν πρώτα οι εντόπιοι. Αφήστε που ραγδαία τα τουριστικά φιλέτα, τα μεγάλα ξενοδοχεία και η πληγή των Airbnb - που τόσο έχει αλλοιώσει την κοινωνική ισορροπία στα αστικά κέντρα και τους δημοφιλείς προορισμούς - περνάνε αθόρυβα πλην ουσιαστικά σε ξένα χέρια. Με τους χιλιάδες των εργαζομένων να βρίσκονται, χρονιά τη χρονιά, σε όλο και πιο δυσάρεστη, πιο περιθωριοποιημένη θέση. Όχι; Οι πολυεθνικές και τα funds ασκούν πλέον την τουριστική πολιτική κι όχι βέβαια η υπουργός Εργασίας ή η άλλη καημένη, η υπουργός Τουρισμού - της οποίας δεν έφτανε το ένα επώνυμο, θέλει να προσθέσει τώρα κι εκείνο του αποδημήσαντος, τρομερού θείου της, μπας και επιβιώσει πολιτικά την επαύριο των επικείμενων εκλογών. Ονειρεύομαι, τέλος, ένα κόμμα που θα αξιοποιήσει σε κάποια θέση ευθύνης τη κ. Μαριάννα Κορομηλά. Τις γνώσεις, την ευαισθησία αλλά και την ακαταδάμαστη ενεργητικότητα της.  Έστω και σε αντικατάσταση της αναντικατάστατης κ. Παναγιωταρέα. Είμαι αφόρητα ονειροπόλος;

ΥΓ. Είπαμε αλλά ας το επαναλάβουμε για καλύτερη εμπέδωση: Το πολιτικό μας σύστημα, τις τελευταίες δεκαετίες, έστησε συνειδητά όσο και κοντόφθαλμα ατομικούς παραδείσους σε μία συλλογική κόλαση. Με ευθύνη όλων. Χωρίς κεντρική ιδέα πλην αυτής των επενδύσεων με κάθε όρο και της "αξιοποίησης" με κάθε τρόπο. Χωρίς να σκέφτεται καθόλου το μέλλον και της επόμενες γενιές και χωρίς συνείδηση ιστορίας. Η ουσιαστική αγραμματοσύνη αλλά και η έλλειψη πολιτιστικής ευαισθησίας και καλλιέργειας των πολιτικών μας είναι ό,τι χειρότερο για την προοπτική της χώρας.
Εκτός κι αν νομίζετε πως το πρόσφατο μεγα - σκάνδαλο τον πολεοδομιών δεν είναι κάτι που χρονίζει εδώ και μισόν αιώνα σχεδόν, από το μεγάλο μπαμ του τσιμέντου, των εξοχικών εκτός σχεδίου πόλεως, της άλωσης των νησιών, των αιγιαλών, των βουνοκορφών κ.λπ. Μισός αιώνας μίζας με το κράτος να κάνει τα στραβά μάτια φορολογώντας και αθωώνοντας και με τους πολίτες να... επωφελούνται. Θυμάμαι τον πρώτο και, ουσιαστικά, τελευταίο Γενικό Επιθεωρητή Δημόσιας Διοίκησης, τον Λέανδρο Ρακιτζή, να αποκαλύπτει τα απίστευτα σκάνδαλα στις αμαρτωλές πολεοδομίες Σύρου, Μυκόνου, Πάρου, Τήνου μ' ένα ολόκληρο κύκλωμα υπαλλήλων, εργολάβων, αρχιτεκτόνων και δημοτικών αρχόντων να ψωμίζεται σχετικά. Και με τους νεόπλουτους επήλυδες να μην διστάζουν να λαδώσουν προς πάσαν κατεύθυνση ώστε να γίνει η δουλειά τους. Έτσι ξεκοιλιάστηκαν πανάρχαιες ξερολιθιές και ισοπεδώθηκαν ανεμοδαρμένες πλαγιές για να γίνουν...πισίνες για αχόρταγους πισινούς. Ειδικά εκεί που δεν υπάρχει νερό! Με την ευλογία ομωυ πάντα των αρχών. Αλλά και της Εκκλησίας! Βλέπετε, η διαφθορά ξεκινάει από την κεντρική διοίκηση, απλώνεται στην τοπική με τον πολίτη να γίνεται ο συνένοχος σύνδεσμος ανάμεσα στη μια και την άλλη. Και το κράτος πάνω από όλα να έχει συνέχεια!

* Μέχρι να το εμπεδώσουμε.

Μάνος Στεφανίδης