Φως ιλαρόν...

Οι ουρανοί διηγούνται δόξαν Θεού *

Και αιφνιδίως όλα σταμάτησαν, έστω για λίγο, οι ανέντιμες σκέψεις και η, τόσο ανθρώπινη, ιδιοτέλεια ή χυδαιότητα τερματίστηκαν σαν να μην υπήρξαν ποτέ ενώ ένα ιριδίζον, ουράνιο τόξο ταξίδευε στον γλαυκό ορίζοντα μέσα από γκρίζα νέφη και γαλάζους - που θα έλεγε ο Βάρναλης - υδρατμούς. Σαν να έσερνε την υπογραφή του το γέρικο χέρι του Θεού στο κρύσταλλο του ουρανού βάζοντας σαν αντιστύλι τα βουνά απέναντι. Τα Γεράνια! 

Η βροχή που ήρθε σαν διακριτικός ξένος και πότισε το δάσος - το οποίο αμέσως ευωδίασε λιγοθυμισμένο - έδωσε τη θέση της σ' αυτή την επουράνια ευλογία, πάνω ακριβώς από το περίφημο πλέον ΑΜΑ (το Αναρχικό Μουσείο Αμμωνίου του Σακκά δηλαδή). Όλα τα άλλα δεν έχουν καμία, μα καμία σημασία...

ΥΓ. Το 1985, χάρη στη Μελίνα και τον νεοπαγή θεσμό της Πολιτιστικής Πρωτεύουσας της Ευρώπης οργάνωσα, μαζί με τον αδελφό της Σπύρο Μερκούρη, την έκθεση "Ζωγραφικός Χώρος - Θεατρικότητα". Ήταν η πρώτη, νομίζω, φορά που ο νέος όρος "θεατρικότητα" έπαιζε τόσο δημόσια και είχα εισπράξει τότε αρκετή μεμψιμοιρία. Επρόκειτο για μια πολυ - έκθεση με ζωγραφική, περφορμανς, tableau vivant κ.α. Στεγαζόταν στο Μέγαρο Κουλούρα του Παλαιού Φαλήρου, αυτό που σήμερα είναι μουσείο Παιχνιδιών και ανήκει στο Μπενάκη. 

Βλέποντας το λαμπρό, ουράνιο τόξο πάνω από τον βράχο στο Πευκάλι ανάμεσα σε νέφη που νομίζεις ότι ζωγράφισαν ο Tiepolo ή ο Turner, διαπιστώνει κανείς πόσο ψηλαφητή είναι η θεατρικότητα που αδημονεί εκεί επάνω. Ή, για να παραφράσω τον Καρούζο, εν ουρανοίς δυνατότητες δεν μπορεί παρά να είναι μόνο συνταρακτικές...

* Τί υπέροχος στίχος του υμνωδού. Από τις πιο επιτυχημένες συρράψεις της κομψότητας που διέκρινε το αρχαιοελληνικό πνεύμα με τον ιουδαϊκό μεσσιανισμό. Φως ιλαρόν!

Τα Μάρμαρα!

Οι Άγγλοι μάς επιστρέφουν τα Μάρμαρα! 

Μα το Θεό! Το είπε και η Άννα Βίσση...

Αισθάνομαι υποχρεωμένος να ευχαριστήσω θερμά τον πρωθυπουργό της χώρας κ. Κούλη Μητσοτάκη - πήγα να γράψω "Μητσικώστα", σε καλό μου με τα αστεία πια! - επειδή μού ζήτησε προχτές να συνοδεύσω, ως άτυπος υπουργός Πολιτισμού και Περιττών Υποθέσεων, την κ. Άννα Βίσση στο επίσημο δείπνο της UNESCO στο Μουσείο της Ακρόπολης με θέμα - πάλι - την επιστροφή των κλεμμένων γλυπτών του Παρθενώνα. Οι Άγγλοι σύμμαχοι, ανέκαθεν φίλοι και συμπαραστάτες των εθνικών δικαίων, από το 1821, το 1922 και τα Δεκεμβριανά ως την Κύπρο, είναι έτοιμοι να συναινέσουν με χαρά - για μια ακόμη φορά - στο δίκαιο αίτημα της Ελλάδας και να επιστρέψουν τα κλεμμένα του Έλγιν. Τί έχουν να χάσουν αφού απλώς συναινούν; Στα ευχάριστα νέα συνέτεινε ασφαλώς και η παρουσία της κυρίας Βίσση που είναι Κύπρια, γεγονός το οποίο, κατά τη γνώμη του ΠΘ αλλά και την δική μου, συνέβαλε καθοριστικά στην θετική ανταπόκριση εκ μέρους του Βρετανικού Μουσείου. Όπως εξάλλου είχε προβλέψει και η αρχιτέκτονας της επιστροφής, η σατανική υπουργός - με την καλή έννοια - κυρία Μενδώνη. Ως γνωστόν οι Άγγλοι έχουν ιδιαίτερη ευαισθησία με την Μεγαλόνησο. Αλλά και στην υπουργό μας γιατί τους θυμίζει την αείμνηστη Θάτσερ.

 Αφού να φανταστείτε ακόμα και τώρα, στη μεγάλη κρίση και την συρρίκνωση της Ευρωπαϊκής Ένωσης, αυτοί συνεχίζουν να διατηρούν βάσεις στην Κύπρο για να την προστατεύσουν...Οι καλοί σύμμαχοι δεν φαίνονται τόσο στις χαρές όσο στις δυσκολίες, όπως θα έλεγε ο πιο σοφός των Ελλήνων μετά τον Πάκη, Γιώργος Καρατζαφέρης.

Στο δείπνο παρευρέθησαν επίσης εκτός των άλλων ακαδημαϊκών δασκάλων, ποιητών, μουσικών και κορυφαίων αρχαιολόγων, και οι ευειδείς κυρίες Αμάλ Κλούνεϊ, Μαρέβα Γκραμπόβσκι και Άννα Παναγιωταρέα.  Δυστυχώς όμως κύριε πρόεδρε εγώ παρεπιδημώ στο Αμόνι με κάποιους άλλους κλόουν και αδυνατούσα να παραστώ στη μεγαλειώδη εκδήλωση και να συνοδεύσω, σύμφωνα με την επιθυμία σας, την κυρία Βίσση. Σας απαντώ εν προκειμένω διπλωματικά και δεν λέω ωμά "να λείπει το Βίσση - νο" (Με συγχωρείτε για το κρύο αστείο αλλά τον τελευταίο καιρό βλέπω φανατικά από το mega τον ταλαντούχο κύριο Μάρκο Σεφερλή και έχω επηρεαστεί ). Άμα ξεμπερδέψετε κ. ΠΘ από τα δείπνα κ.λπ, περάστε παρακαλώ από το ΑΜΑ (Αναρχικό Μουσείο Αμμωνίου) για τσίπουρα...Θα αρέσει και στην Αμάλ! (Κι άλλο αστείο, σε καλό μου σήμερα)! Υπενθυμίζεται ότι το ζεύγος Κλούνεϊ έλαβαν για την μπίζνα της...επιστροφής  επί υπουργίας κυρίου Τασούλα μόλις 300.000€ για τα βασικά, νομικά τους έξοδα. Έτσι είναι αυτές οι δουλειές. Ο ποίος Τασούλας, νυν ΠτΔ, διεδέχθη στο Υπουργείο Πολιτισμού τον εξαιρετικό Κωνσταντίνο Τζαβάρα. Πρωθυπουργός ήταν τότε Αντώνης Σαμαράς.

Συνελόντι ειπείν που θα έλεγε και ο κ. Μπαμπινιώτης - ο οποίος όμως δεν είχε προσκληθεί στο δείπνο - ή η κ. Βίκυ Φλέσσα - η οποία είχε μεν προσκληθεί αλλά λόγω της νέας της εκπομπής στην ΕΡΤ αδυνατούσε να παραστεί - έφαγαν πάλι καλά όλοι αυτοί οι αδημονούντες να υποδεχθούν τα Μάρμαρα, και πέρασαν ακόμη καλύτερα. Κάλλιστα πάντως πέρασε το ζεύγος Κλούνεϊ εν Ελλάδι, για μιαν εισέτι φορά, προσκεκλημένοι του ελληνικού κράτους. Το οποίο ζεύγος έκαναν, όπως απαιτεί το έθιμο, και τις προσυμπεφωνημένες δηλώσεις του τύπου "Την ερχόμενη φορά που θα έρθουμε, ευχόμαστε να έχουν επιστραφεί και τα Μάρμαρα, μπλα, μπλα, μπλα",  πολύ ωραία η γραβιέρα Νάξου μπλα, μπλα αλλά και το αλανιάρικο κοτόπουλο με μπάμιες κ.α" Γιατί άμα δεν ξέρουν από αλανιάρικα οι Αμερικάνοι ποιοί θα ξέρουν;  Υπενθυμίζω ότι ο τότε υπουργός Πολιτισμού κύριος Τασούλας, νυν ΠτΔ, είχε δώσει τότε στην κυρία Αμάλ Κλούνεϊ το ευτελές ποσό των 300.000€ για τις νομικές της υπηρεσίες. Αυτή τη φορά ελπίζω να έλαβε ένα πιο αξιοπρεπές ποσόν μετά την τεράστια επιτυχία της νομικής της παρέμβασης. Μην είμαστε και μίζεροι! Εξ άλλου σ' αυτά τα θέματα ή κυρία Μενδώνη είναι πολύ κιμπάρισσα!

Τέλος, πολύ συγκινημένος ο, εξ ίσου κιμπάρης, κύριος πρωθυπουργός αλλά και η κυρία Άννα Βίσση ξεπροβόδισαν θερμά το διάσημο ζεύγος και αμέσως μετά μετέβησαν εσπευσμένα στο Αεροδρόμιο Ελευθέριος Βενιζέλος περιμένοντας την πτήση από το Λονδίνο που θα έφερνε τα Μάρμαρα, με όλα τα συνεργεία της ΕΡΤ παρόντα. Και αν δεν ήρθαν μ' εκείνη την πτήση, είναι σίγουρο ότι θα έρθουν με κάποια από τις επόμενες. Βλέπετε, βαίνομεν προς εκλογάς και τα μάρμαρα θα έρθουν οπωσδήποτε, θέλουν δεν θέλουν (τα Μάρμαρα) όπως το δήλωσε με το γνωστό, αυστηρό της ύφος και η κυρία Μενδώνη. Ακριβώς το ύφος που είχε χρησιμοποιήσει όταν κατσάδιασε την υφιστάμενη της αρχαιολόγο στο Ναύπλιο με το μνημειώδες "Τόσα ΕΣΠΑ πήρατε. Τί τα κάνατε; Δείπνα για την Μαντόνα; " Διότι ήταν πολλά τα ΕΣΠΑ όπως και το Ταμείο Ανάκαμψης και δεν μπορούσε να τα παρακολουθεί όλα μόνη της η υπουργός. Έπρεπε να τηγανίζει και τα κεφτεδάκια για τα δείπνα της ΟΥΝΕΣΚΟ. Επειδή αρέσουν πολύ τα κεφτεδάκια στους Άγγλους που θα μας επιστρέψουν τα κλεμμένα. Όπως και η λακέρδα...

Συνελόντι ειπείν δηλαδή - που θα έλεγε και η κ. Παναγιωταρέα - απαξάπαντες πούλησαν ξανά το γνωστό, πλην βαρετό πλέον, παραμύθι περί επιστροφής των Μαρμάρων, καλά και σώνει, επί πρωθυπουργίας Μητσοτάκη. Για μιαν ακόμη φορά. Τόσο βαρετό που ακόμα και η Ντόρα αρνήθηκε να πάει στο δείπνο. Στο οποίο πάντως δείπνο έφαγαν καλά.

 Επτά χρόνια υπουργός η κυρία Μενδώνη ξέρει όλες τις συνταγές. Για κεφτεδάκια.

Τον λογαριασμό όμως - του δείπνου - αυτή την φορά δεν τον πλήρωσε ο κιμπάρης και γαλαντόμος πρωθυπουργός μας. Τον πλήρωσε η σύζυγος του Μαρέβα. Εκτός των ποτών που τα πλήρωσε η Παναγιωταρέα. Για να κεφάρει η παρέα! Συνελόντι ειπείν: Λακέδες της εξουσίας; Ούτε καν. Μόνο λεκέδες!

Στη φωτό ο Τζορτζ, η Αμάλ και ο Κούλης κολυμπούν στο Φραγκολίμανο. Καθ' ότι φραγκάτοι! (Κι άλλο αστείο)! 

Καλοκαίρι 2026

Καταβύθιση*

ή

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΚΑΛΟΚΑΙΡΙ 2026

(Η Κόνιτσα καίγεται εδώ και μια εβδομάδα. Στην απόλυτη σιωπή των εγχώριων ΜΜΕ. Στο Πόρτο Γερμενό κάηκαν μόλις προχθές 50.000 ελιές στο ιστορικό δάσος της Θίσβης. Η κάθε μία συνδεμένη και με μια δρυάδα. Ιστορική ευκαιρία για την ανάπτυξη που έρχεται)

Πώς γίναμε έτσι; Ποιός μας κατάντησε τέτοιους; Πώς είναι δυνατόν να αγαπάω την πατρίδα μου και να ντρέπομαι για τους συμπατριώτες μου; Δηλαδή για τον εαυτό μου; Γιατί ξαναγίνεται επίκαιρος ο Σαββόπουλος με τους "Κωλοέλληνες" του ή ο Δημήτρης Δημητριάδης με την ανάλογη απαξίωση του; 

Με τις διακοπές του καλοκαιριού έχει κανείς την ευκαιρία να δει την άλλη Ελλάδα αλλά και τους Έλληνες εκτός πολιτικών προσήμων και εκτός του οικείου τους χώρου. Χαλαρά υποτίθεται! Και τί διαπιστώνει; Ότι είμαστε στις διακοπές ίδιοι ή και χειρότεροι από ό τι στην καθημερινότητα μας: Αγενείς, ανυπόμονοι, σαματατζήδες, ατομιστές, επιθετικοί, χωρίς κοινωνική αγωγή, επιδειξιομανείς, απαράδεκτοι γονείς απαράδεκτων παιδιών, χωρίς στοιχειώδη ευαισθησία για το φυσικό και το ανθρώπινο περιβάλλον. Καταναλωτές τόπων και τοπικών πολιτισμών. Ταξιδεύουμε σαν εισβολείς κι όχι ως φιλοξενούμενοι και αποχωρούμε σαν στρατός κατοχής που λεηλατεί πριν φύγει. Χωρίς χιούμορ και χωρίς ανοχή για το διαφορετικό. Χωρίς αγάπη τελικά για τον τόπο και τους εαυτούς μας τους ίδιους. Το άθλιο γούστο και η ανύπαρκτη παιδεία μας αποκαλύπτονται οδυνηρά στα αυθάδη κτίσματα που οικοδομούμε, στο πως διαλέγουμε τους εξίσου άθλιους "εκλεκτούς μας" - η παρακμή της τοπικής αυτοδιοίκησης είναι κραυγαλέα - αλλά και στο πως ασχημονούμε στο αρχέγονο τοπίο που μας κληροδοτήθηκε και το οποίο δεν αντέχει άλλο. Είτε είναι βουνά, είτε παραλίες. Είτε καίγοντας, είτε "αξιοποιώντας "το.

Από την μία οι παχύσαρκοι, νωθροί συμπατριώτες μου που φέρνουν την αισθητική του καθιστικού τους όπου κι αν εκδράμουν κι από την άλλη πλευρά οι ξένοι "Φιλέλληνες" που αγοράζουν μεθοδικά τον τόπο μας, τα καλύτερα κομμάτια του, διώχνοντας σιγά σιγά τους ντόπιους. Χωρίς αντίσταση. Η Ελλάδα δεν είναι πια αυτό που ήταν στην αρχή του αιώνα. Ολόκληρα χωριά στη Μάνη, την Τήνο, στο Πήλιο ανήκουν σε Γερμανούς, Ελβετούς, Ισραηλινούς κλπ. Με τον ανθό της νεολαίας και του παραγωγικού πληθυσμού να έχει πάρει την ξενιτιά. Και τους καλύτερους να τους δίνει το σύστημα βορά στο ιδιωτικό κέρδος όπως συνέβη προχτές με τους δύο τραγικούς πιλότους της Π.Α. Η κρίση επιτείνει την απελπισία και ο άνευ στρατηγικής τουρισμός του γενικού ξεπουλήματος τον αφελληνισμό της χώρας. Το Airbnb ως νοοτροπία έχει καταστεί πλέον ο κεντρικός μοχλός της εθνικής οικονομίας. Δηλαδή το εύκολο, "παθητικό" κέρδος που σου επιτρέπει να μην παράγεις τίποτα αλλά να κερδίζεις παραχωρώντας τα σύμβολα σου. Το σπίτι σου το ίδιο. Την κοιτίδα σου. Για λεφτά!

 Ένας μοχλός "ανάπτυξης" που καθιστά γειτονιές, συνοικίες αλλά και πόλεις ολόκληρες τίποτα άλλο παρά γραφικά σκηνικά για τους τουρίστες. Με τους μόνιμους κατοίκους ξένους στον τόπο τους τον ίδιο. Μία νοοτροπία που διαπερνά και άλλους χώρους. Αφού Airbnb αντίληψη υπάρχει και στον πολιτισμό και στην παιδεία. Λ.χ οι πανάκριβες, πριβέ ξεναγήσεις στην Ακρόπολη, όταν το μνημείο είναι κλειστό. Σκεφτείτε: Πόσες φορές να μοιραστείς το δικό σου κρεβάτι με κάποιον τρίτο και να το αισθάνεσαι ακόμη δικό σου;

Ό τι ψηφίζει η άβουλη Βουλή, δηλαδή νόμους ευκαιρίας που στερούνται κεντρικής ιδέας, το επαναλαμβάνει στην καθημερινότητα του κι ο νωθρός, αεριτζής ιδιώτης. Να εξασφαλίσει το σήμερα καθιστάμενος παθητικός θεατής της δήωσης του τόπου. Κανείς δεν πονάει τίποτε πια κι όλοι, πιστοί και άπιστοι, πιστεύουν μόνο στον Μαμωνά και τον Θεό Κόνανο*. Ενώ ο χειρότερος ρατσισμός των Ελλήνων είναι προς τους ίδιους τους Έλληνες. Βυθιζόμαστε λοιπόν! Αφήστε που οι Αλβανοί, εργατικοί και με μπέσα, αποδείχθηκαν σύντομα οι καλύτεροι Έλληνες. Και μπράβο τους που ευημερούν ή έστω επιβιώνουν αξιοπρεπώς σε μια χώρα που καταβυθίζεται ( παρά τα καγιέν, τα κότερα και τις γεμάτες ταβέρνες, τα μπουκωμένα στόματα και τους απελπισμένους πλην αδιόρθωτους ενήλικες που διαφθείρουν με τον αμοραλιστικό τυχοδιωκτισμό τους και τους νεότερους ).

Όσο για τους διανοούμενους, για τους πνευματικούς ταγούς της χώρας...Έλεος πια με τους "μύθους" που εξαργύρωσαν με το παραπάνω τον μύθο τους αλλά αυτή την στιγμή δεν έχουν ούτε το κύρος ούτε την δυνατότητα να πάρουν τη πατρίδα στην πλάτη τους. Όπως έκαναν κάποιες στιγμές ο Σικελιανός, ο Σεφέρης, ο Ρίτσος, ο Ελύτης, ο Μάνος ή ο Μίκης. Ο Αγγελόπουλος, ο Κακογιάννης κι ο Κούνδουρος. Ο Δεκουλάκος, ο Κουνέλλης ή ο Κανιάρης. Σήμερα θέλω να ξαναδιαβάσω τον ολιγογράφο Γονατά και βέβαια τον πολύτιμο Αργύρη Χιόνη. Ακόμη με προκαλούν να τους διαβάζω ο Γουδέλης, ο Μαυρουδής, ο Ευσταθιάδης, ο Πατίλης, ο Αριστηνός, ο Γιατρομανωλάκης, ο Πρατικάκης, ο Νάνος Βαλαωρίτης, ο Νίκος Φωκάς, ο Γιάννης Δάλας, ο Νάσος Βαγενάς, ο Ευγένιος Αρανίτσης, ο Άρης Μαραγκόπουλος, ο Αχιλλέας Κυριακίδης. Άνθρωποι δηλαδή που δεν πλειοδοτούν στο εύκολο, το εύκολα διαχειρίσιμο που καταλήγει όμως να γίνεται χυδαίο και ποταπό. Τόσα χρόνια έχουμε νανουρίσει τον τόπο με ωραία ψέματα. Τώρα είναι απαραίτητη η ανάγκη να τον αφυπνίσουμε με τις πικρές αλήθειες. Λίγο πριν καταστούν τα τόσο επισφαλή όνειρα του εφιάλτες...

ΥΓ. Συγγνώμη που σας μαυρίζω την καρδιά αλλά έτσι νιώθω. Ασφαλώς γενικεύω, προφανώς υπάρχουν σπουδαίες εξαιρέσεις, μακάρι να σφάλω.

* «Μοναστήρι που λεγόταν Καταβύθιση» δεν είναι ένα υπαρκτό αλλά ένα φανταστικό μοναστήρι από το αλληγορικό διήγημα του Φώτη Κόντογλου «Ο Θεός Κόνανος και το μοναστήρι του το λεγόμενο Καταβύθιση».Το βιβλίο γράφτηκε και κυκλοφόρησε το 1943, μέσα στην καρδιά της γερμανικής Κατοχής.

Φωτό 1: Ένα βιβλίο του φίλου μου, καθηγητή Γιώργου Κοντογιώργη που κυκλοφόρησε στα γαλλικά πριν 40 χρόνια και ακόμη διατηρεί το κύρος του ώστε να τιμάται στη μαύρη 2000€. Πόσοι αλλοιώσεις ακαδημαϊκοί και διανοούμενοι έχουν να επιδείξουν κάτι ανάλογο;

Φωτό 2. Συμβολική σύνθεση του Jason de Claires Taylor στο Lanzarote, Museo Atlantico, με θέμα καταποντισμένους ανθρώπους. 

Φωτό 3. Δημήτρης Γεωργοπάλης, Χωρίς λόγια. 

Φάων

Ο Φάων και πάλι...

(Το ενδιαφέρον στην ιστορία της τέχνης - ή, αν προτιμάτε στη δικαιοσύνη αυτής της τόσο "άδικης" υπόθεσης που λέγεται τέχνη - αυτό έγκειται περισσότερο στους άγνωστους που έχουν αφήσει σημαντικό, πλην άγνωστο όσο και υποβαθμισμένο έργο, ή στους γνωστούς με τις συχνά υπερεκτιμημένες δημιουργίες)

Χάρηκα πολύ που σας άρεσε η αναφορά μου στον μάλλον άγνωστο καλλιτέχνη Φάωνα. Ιδού λοιπόν κάποιες κομψές επικεφαλίδες χειρόγραφων μελετημάτων του στα ελληνικά και τα αγγλικά - κάποια έχουν δημοσιευθεί σε αμερικανικά έντυπα - όπως σώζονται στο αρχείο του μαθητή του Μεμά Καλογηράτου στο Μουσείο του, Μαζαρακάτα Κεφαλονιάς.

 Επίσης δημοσιεύω την έγχρωμη μακέτα για την τοιχογραφία ενός δημοσίου κτιρίου και κάποιους πίνακες με γυμνά στο σπίτι του Μεμά. Τέλος, ένα στιγμιότυπο με τον γλύπτη να δείχνει τις αρετές ενός ανθίβολου - ένας άγγελος - του Φάωνα στην Αριάδνη. Ας εδώ σημειωθεί πως κάποιες, φορητές εικόνες του ζωγράφου και αγιογράφου και θεωρητικού της τέχνης Γεωργίου Φάωνα - Παπαδημητρίου βρίσκονται στον Άγιο Λουκά Πατησίων.

ΥΓ. Σημειώστε πως δεν υπάρχει σοβαρός, εικαστικός δημιουργός που να μην διαθέτει θεωρητική σκέψη. Είναι χαρακτηριστικό ότι το σατιρικό άρθρο του "Παλουκοπηδησία, ή Υπεράσπισις Αγίων Κατηγορουμένων επί Ασελγεία" το υπογράφει ως Ε. Ωσφόρος! Πολύ ενδιαφέρουσα είναι επίσης η απάντηση του στον Φ. Κόντογλου ως προς την πραγματική ουσία της βυζαντινής τέχνης.

Περί ερώτων και ανέμων...

Το Άρμα του Έρωτα

... επειδή το σώμα πάντα θυμάται όσα το μυαλό προσπαθεί να ξεχάσει...

_ Πόσοι το σέρνουν, πόσοι χωράνε, πόσοι συνυπάρχουν στο άρμα του έρωτα;

Αναρωτιέμαι πόσοι παρευρίσκονται - αόρατοι μεν υπαρκτοί δε - όταν ένα ζευγάρι επιδίδεται στην ερωτική πράξη; Όταν δύο κάνουν τον έρωτα (που έλεγε κι ο Σεφέρης); 

Κατ' αρχάς το αγκαλιασμένο δίδυμο, οι δύο εραστές, a priori φέρουν κατάσαρκα τη μητέρα και τον πατέρα τους, τα γονιδιακά, σεξουαλικά τους πρότυπα. Είτε θετικά είτε αρνητικά. Αφού είναι αυτοί πρώτοι που συντριπτικά καθορίζουν τις  επιλογές τους. Μη μου πείτε πως δεν το γνωρίζατε; Το αγόρι ψάχνει την ιδανική του μάνα, το κορίτσι τον πατέρα. Ο Οιδίπους, ο Λάιος, η Ιοκάστη, η Ηλέκτρα, η Κρέουσα, η Κλυταιμνήστρα, ο Αγαμέμνων, η Μήδεια, ο Άδωνις, ο Ορέστης είναι όλοι συμβολικά παρόντες. 

Επειδή δεν είμαστε ποτέ μόνοι μας όταν προσπαθούμε να είμαστε ο εαυτός μας. Άρα, αμέσως αμέσως, όταν επιτελείται ο υμέναιος, η οχεία,  έχουμε τέσσερις που κανοναρχούν τους δύο, δηλαδή σύνολο έξι. 

Επιπλέον, όμως καθόλου δευτερευόντως, την στιγμή του οργασμού, του παροξυσμού, όταν προσεγγίζεται η κορύφωση και τα μάτια είναι σφαλιχτά ...τα δύο συμπλεγμένα, τα δύο ενωμένα σώματα παραστέκουν, είτε σαν δαίμονες είτε σαν άγγελοι παρηγορητικοί, οι περασμένοι έρωτες, ίδιες ψυχές που περιμένουν δικαίωση. Επειδή κανένας έρωτας δεν τελειώνει ποτέ...(Ούτε αυτό το ξέρατε); Και επειδή το σώμα πάντα θυμάται όσα το μυαλό προσπαθεί να ξεχάσει.

Μην είστε λοιπόν ποτέ βέβαιοι πως ξέρετε ποιον αγκαλιάζετε όταν αγκαλιάζετε κάποιον. Πως γνωρίζετε ποιος προκαλεί πραγματικά τον οργασμό που καταφθάνει. Αφού ο κάθε έρωτας τρέφεται, σχεδόν κανιβαλικά, από τους έρωτες άλλων καιρών. Κι αφού οι χειρότεροι κανίβαλοι είναι οι χορτασμένοι.

 Κι αν χτες το βράδυ κοιμηθήκατε εσείς μόνοι, ίσως κάποια εκδοχή του εαυτού σας να παρίστατο όχι σαν ηδονοβλεψίας αλλά σαν κραταιός δικαιούχος στην ερωτική ευωχία κάποιων άλλων. Ο δαίμονας ή ο άγγελος που ανέφερα πιο πάνω...Το έχετε σκεφτεί αυτό ποτέ; Ότι δηλαδή παρίστασθε, έστω εν αγνοία σας, έστω φασματικά, στο μυαλό, δηλαδή στο σώμα, κάποιου άλλου όταν αυτός με έναν άλλο συνουσιάζεται; Άλλη μια απόδειξη πως οι έρωτες δεν τελειώνουν ποτέ ακόμη κι όταν ολοκληρώνουν τον μοιραίο τους κύκλο. Τα φαντάσματα του παρελθόντος πλανιώνται στο παρόν. Ζούνε πάντα... αν και αλλιώς.

Φωτογραφίες: 1. Το Ζευγάρι, ή ο Βασιλιάς και η Βασίλισσα, δραματικό σύμπλεγμα του Χρήστου Καπράλου από το Μουσείο Γκίκα.

2. Το πολύ καλό λογοτεχνικό περιοδικό της Κοζάνης "Παρέμβαση" του Βασίλη Καραγιάννη που το καλοκαίρι του 2021 κυκλοφόρησε με μ αφιέρωμα στον έρωτα και τα παρελκόμενα.

Θεολογία Αθέου

Θεολογία αθέου

Αφιερωμένο, τέτοιες ημέρες, σε όλους τους βαθύτατα ευλαβείς πολιτικούς ημών 

"Ουαί υμίν γραμματείς και Φαρισαίοι υποκριταί"     ο Κύριος 

Νομίζω ότι ο αχώρητος Θεός, μέσα στην άπειρη απεραντοσύνη της μοναξιάς Του, πρέπει να πλήττει θανάσιμα με τις αενάως επαναλαμβανόμενες, πλην αδιαλείπτως ομοιόμορφες, προσευχές των υποκειμένων Του. Ιδιαίτερα με εκείνες τις ξεδιάντροπα υμνητικές που Τον δοξάζουν δουλικά λέγοντας Του τ' αυτονόητα - ότι είναι ο όντως Ων, ο Παντοδύναμος, ο Πανάγαθος, ο Άχρονος κ.λπ. Ο Θεός, όμως, δεν είναι ανασφαλής, ξέρει καλά ποιος είναι. Ως Πάνσοφος! Ανασφαλής είναι ο άνθρωπος. Επειδή δεν ξέρει. Επίσης έχω την υποψία ότι ιδιαίτερα ο Χριστός - που πήρε παραμάζωμα τους λογής εμπόρους από το Ναό - θυμώνει με τους γλείφτες. Δηλαδή τους επαγγελματίες θρησκόληπτους. Ενώ, αντίθετα, πρέπει να διασκεδάζει αφάνταστα με τους βλάσφημους. 

Θα πρέπει να γουστάρει την αποκοτιά τους. Να Τον προκαλούν, να Τον καθυβρίζουν ως ίσοι προς ίσο και, επιπλέον, να ερωτοτροπούν λόγω και διανοία με τη Μητέρα του! Αυτός ο βέβηλος ερωτισμός των πληβείων του κόσμου τούτου μάλλον Τον κάνει να θυμάται με νοσταλγία τα επίγεια, ελάχιστα νιάτα Του. Τι θεολογική ειρωνεία! Αναστήθηκε τριάντα τριών χρόνων για να μην ξαναγίνει ποτέ πια νέος. Να καταστεί για πάντα ο Παλαιός των Ημερών... Νυν και αεί! Άπαγε της βλασφημίας!

Άρα και η βλασφημία, σκέφτομαι, είναι είδος προσευχής από την ανάποδη. Μια ενεργητική επίκληση που δεν γίνεται με τους συνήθεις τρόπους των θρησκόληπτων αλλά με τον αλήτικο τσαμπουκά του μόρτη. Μια επιμειξία του παγανισμού με τον Χριστιανισμό που επιβιώσει λόγω της δημοφιλίας της. Η βίαιη οικειοποίηση, μ' άλλα λόγια, του θείου εκτός του τυπικού τελετουργικού. Η βλασφημία όθεν είναι προσωπική, ερωτική σχέση με το υπερβατικό. Μόνο ένας που θρησκεύεται, έστω και έτσι, δηλαδή υποσυνείδητα, μπορεί να εκτονώνεται βλασφημώντας. Μόνο κάποιος που έχει εμπειρία του ιερού, μπορεί να προκαλεί το ιερό, την ύπατη μορφή εξουσίας. Απλά, θεολογικά μαθηματικά.

Προσωπικά πιστεύω ότι ο άνθρωπος έπλασε τους θεούς του κατ' εικόνα και καθ' ομοίωση. Κι όχι το αντίθετο. Κι ότι η σύλληψη της έννοιας ενός όντος ανόλεθρου και αιωνίου και της συνακόλουθης θρησκείας που το περιέχει και του δόγματος που το περιχωρεί, αποτελεί το υψηλότερο μας πολιτιστικό επίτευγμα. Το opus magnum της φυλής των ανθρώπων. Το μέγιστο δημιούργημα μας. 

Κι αυτό σάς το λέει ένας άθεος ηρέμα. Άθεος μεν, χριστιανός Ορθόδοξος δε. Όλα κι όλα. Ηρέμα οπωσδήποτε. Αφού αυτή είναι και η κουλτούρα και η παιδεία μου. Οι Χαιρετισμοί, η νεκρώσιμη ακολουθία, τα εγκώμια και η περιφορά του Επιταφίου, οι Παρακλήσεις του Δεκαπενταύγουστου και τα ρεμπέτικα. Όπως τα βίωσα από παιδί στα Ταμπούρια του Πειραιά και τον Άγιο Δημήτριο. Στις ιερές ακολουθίες του οποίου, ιδιαίτερα στους Εσπερινούς και στα Απόδειπνα - τί λέξη - άσκησα τα ελληνικά μου. Νιώθω άρα και δέος και τρόμο για ό τι αγνοώ αλλά δεν καταδέχομαι μεταφυσικές παρηγοριές. Ο θάνατος μου είναι ό τι πιο αιώνιο διαθέτω ως ανθρώπινο ον και για αυτό τον αναμένω με περιέργεια. Ενώ το σώμα μου είναι η ψυχή μου, αιώνια θνητό και γενναίο στον αφανισμό του. Χωρίς ελπίδα αναστάσεως.

Φωτό: Ο ναός των Εισοδίων της Θεοτόκου στο Πάνω Χωριό Ηρακλειάς. Μία Εκκλησία παμπάλαιη που ανακαινίστηκε πρόσφατα και που το μαρμάρινο της τέμπλο φιλοτέχνησε ο Φιλιππότης ο νεότερος γύρω στα 1990. Ο ιερομόναχος που ιερουργεί ανήμερα της γιορτής της Παναγίας είναι ένας από τους τρεις μοναχούς που απομένουν στη Μονή Χοζοβιώτισσας Αμοργού. Σύντομα θα επιστρέψει στο νησί του. Ένας ρασοφόρος Οδυσσέας των μικρών Κυκλάδων. Του ομφαλού της καθ' ημάς Ανατολής.

Σημ. Ένας ναός είναι, πάνω απ' όλα, η σύνθεση αρχιτεκτονικής, γλυπτικής και ζωγραφικής. Και στην αρχαιότητα και στον μεσαίωνα και στα νεότερα χρόνια. Το θείο αναδύεται μέσα από την αισθητική και ό τι πεθαίνει νικημένο από τη ζωή, αν αξίζει, είναι η τέχνη μόνο που το ανασταίνει. Η δικιά μας αθανασία, η αιωνιότητας των θνητών, η φιαγμένη με απολύτως χοϊκά υλικά.

Τέλος, η ιδιωτική εκκλησία των Ταξιαρχών στον Άγιο Γεώργιο Ηρακλειάς που χτίστηκε το 1894 από τους Στεφανίδηδες και ανήκουν σήμερα στην οικογένεια των Δανέζηδων...

Φέρει ενσωματωμένα, αρχιτεκτονικά στοιχεία από προηγούμενο, ειδωλολατρικό ναό που είχε ανεγερθεί στο ίδιο σημείο. Χαρακτηριστικός είναι ο κίονας που χωρίζει τις δύο καμπάνες του κωδωνοστασίου. Είναι μονόλιθος με δωρικό κιονόκρανο και φέρει εγχάρακτο σταυρό εξορκισμού. Έτσι γίνονταν η οικείωση - ενσωμάτωση του παρελθόντος. Ένα είδος προσευχής από την ανάποδη κι εδώ. Μια βλασφημία που κατέστη ευλογία.

Δύο άντρες

Δύο άντρες - η ιστορία τους

Τα κλασικά, λαϊκά τραγούδια των μεγάλων μας συνθετών λειτουργούν συνήθως σαν όπερες τσέπης. Επειδή λένε μια ιστορία με αρχή, μέση και τέλος με την οποία ο θεατής θα ταυτιστεί ώστε να την τραγουδήσει κι αυτός με τη σειρά του. Όπως συμβαίνει και με τις δημοφιλείς άριες της όπερας. Και της ιταλικής και της γερμανικής αλλά και της γαλλικής (λιγότερο). Ο στίχος, άρα, παίζει καθοριστικό ρόλο και ως εκ τούτου εμπνέει αφενός τον συνθέτη αλλά και κατευθύνει τον τραγουδιστή ως προς την ανάλογη ερμηνεία: Κωμωδία ή δράμα; Μπελκάντο ή μοιρολόι; Φρύγιος ή μιξολύδιος δρόμος; Σωτηρία Μπέλλου ή Γιώτα Λύδια; Στέλιος ή Γρηγόρης; Εδώ σας θέλω! 

Ξανάκουγα με συγκίνηση δύο τραγούδια που γράφτηκαν την ίδια, πάνω - κάτω, εποχή, που αφηγούνται αντρικές ιστορίες, που ερμηνεύονται από τον Στέλιο και από τον Γρηγόρη και που γράφτηκαν από έναν λαϊκό συνθέτη με λόγια παιδεία τον Απόστολο Καλδάρα και από έναν μουσικό που έγινε ο Σοστακόβιτς της Ελλάδας, τον Μίκη Θεοδωράκη. 

Πρόκειται για το τραγούδι "Απ' τα ψηλά στα χαμηλά" που κυκλοφόρησε το 1958 και που ο Στέλιος με την δραματική - λυγμική ερμηνεία του, το έκανε τεράστια επιτυχία. Και μόνο ο τίτλος του ενσωματώθηκε σαν ένα είδος παροιμίας στη καθημερινή γλώσσα. Νομίζω πως στην ουσία πρόκειται για την μελωδική μεταφορά της παραβολής του Ασώτου Υιού στα καθ' ημάς αφού ο πρωταγωνιστής παραδέχεται τα σφάλματα του και αναγνωρίζει, εκτός των άλλων, ότι προσέβαλε το όνομα του πατέρα του. Ας ακούσουμε όμως τον ίδιο τον Καρδάρα τι λέει για το συγκεκριμένο άσμα:

"...Στο κέντρο που εργαζόμουν μια εποχή στην Αθήνα σύχναζε ένας γνωστός μου στρατιώτης, οδηγός στον βασιλιά Γεώργιο. Όσο ήταν οδηγός στον βασιλιά, η ζωή του ήταν μεγαλείο. Απολύθηκε όμως κι έγινε φορτηγατζής. Μια μέρα, μετά από καιρό, ήρθε ξανά στο μαγαζί. Τον ρώτησα πού χάθηκε. «Άσ'τα φίλε Αποστόλη», μου είπε, «Απ' τα ψηλά στα χαμηλά και απ' τα πολλά στα λίγα». Ξαφνιάστηκα και του απάντησα: «Ξέρεις τι είπες τώρα;» Εκείνος φοβήθηκε νομίζοντας πως είπε κάτι που με ενόχλησε. Εγώ επανέλαβα. «Ξέρεις τι είπες τώρα; Είπες μεγάλα λόγια. Είπες μια επιτυχία». Η Ευτυχία Παπαγιαννοπούλου κλήθηκε να συμπληρώσει τους δύο αρχικούς στίχους. Και βέβαια το έκανε πολύ καλά. Ιδού το αποτέλεσμα:

Απ' τα ψηλά στα χαμηλά

Κι απ' τα πολλά στα λίγα...

Αχ πώς κατάντησα στη ζωή

Κι από το πρώτο το σκαλί

Στο τελευταίο πήγα.

Μα κανένας δε μου φταίει

Για το χάλι μου.

Σπάσιμο θέλει το κεφάλι μου.

Απ' τις κακές παρέες μου

Ήρθ' η καταστροφή μου,

Ρεζίλεψα στην τρέλα μου

Τ' όνομα του πατέρα μου

Και κλαίω απ' την ντροπή μου.

Μα κανένας δε μου φταίει

Για το χάλι μου

Σπάσιμο θέλει το κεφάλι μου.

Στο πατρικό το σπίτι μου

Θέλω για να γυρίσω...

Με τι κουράγιο όμως να μπω

Και στους δικούς μου τι να πω

Πώς να τους αντικρίσω.

Μα κανένας δε μου φταίει

Για το χάλι μου

Σπάσιμο θέλει το κεφάλι μου.

(Από τη βιογραφία του Αποστόλου Καλδάρα, εκδόσεις Ιανός, του Ν. Χατζηνικολάου).

Ο Στέλιος, όπως ήταν φυσικό, ταυτίστηκε με τον ρόλο των μαγικών στίχων, ένιωσε ο ίδιος "αμαρτωλός και άσωτος που ρεζίλεψε το όνομα του πατέρα του" και λειτούργησε με το μελοδραματικό πάθος ενός Ενρίκο Καρούζο. (Νομίζω ότι ο μόνος που θα μπορούσε να τον ανταγωνιστεί σ' αυτό το είδος της ερμηνείας εκείνη την εποχή, ήταν ο Νίκος Γούναρης). Την επόμενη χρονιά, το 1959, ο Μίκης Θεοδωράκης γράφει το περίφημο "Παλικάρι" σε δικούς του στίχους οι εμπνέονται σαφώς από το δημοτικό τραγούδι και τα μοιρολόγια και το εντάσσει στην ενότητα "Αρχιπέλαγος" με ερμηνείες από τον  Γρηγόρη Μπιθικώτση και τον ίδιο τον Μίκη Θεοδωράκη.

Κλαίνε τα δέντρα κλαίνε τα σύννεφα κι οι 

φίλοι σου κλαίνε.

παλληκάρι στη δουλειά στο σπίτι

παλληκάρι

μίλαγες κι η γειτονιά μας γέμιζε πουλιά.

Άπλωνες το χέρι σου κι έκοβες το 

φεγγάρι

πώς σ' έκοψε σαν λούλουδο ο Χάρος μια

νυχτιά.

Κλαίνε οι τράτες κλαίνε τα κύματα κι οι

φίλοι σου κλαίνε.

παλληκάρι στα κουπιά στο γλέντι

παλληκάρι

οι κοπελιές κεντούσανε για σένανε κρυφά

κεντούσανε τα όνειρα, τον ήλιο, το

φεγγάρι

κεντούσαν την αγάπη τους, της βάζανε

πανιά.

Κλαίνε οι ναύτες κλαίνε τα σήμαντρα κι οι

φίλοι σου κλαίνε.

παλληκάρι η μάνα σου τυλίχτηκε στα 

μαύρα

τους φίλους σου τους τύλιξες φουρτούνα,

συννεφιά

το λιμανάκι ερήμωσε κι η θάλασσα

ερημώθη

κι ο ήλιος εσκαρφάλωνε και δε σαλεύει

πια.

Τί έχουμε εδώ; Πάλι ένα δράμα, τον θάνατο του παλικαριού με όλη την ιεροτελεστία του - λαϊκού - θρήνου. Ο Μίκης, ουρανομήκης, γράφει ένα ηρωικό σεντόνι για τον ναυτικό που πνίγηκε (;) στο οποίο συμμετείχε όλη η φύση, η θάλασσα κι ο ήλιος, σαν σε βυζαντινή εικόνα. Οι στίχοι του παραπέμπουν από τον Παλαμά στον Λόρκα, δείγμα της τεράστιας, φιλολογικής του επάρκειας (όπως έχουμε ξαναγράψει). Μόνο που η ερμηνεία του Γρηγόρη παραμένει "ουδέτερη", δωρικά αποστασιοποιημένη. Έστω και σαν δεύτερη, ξύλινη φωνή, πρωταγωνιστεί. Περισσότερο δίνει κουράγιο στους ζωντανούς παρά καταθλίβεται από το βάρος του θανάτου. Το ίδιο εξάλλου θα συμβεί και στην ανεπανάληπτη προσέγγιση του στον "Επιτάφιο", όπου η απώλεια γίνεται σάλπισμα ζωής. Αυτή βέβαια είναι πρωτίστως η συγκεκριμένη θέση του Μίκη στο ποίημα του Ρίτσου την οποία ως σκηνοθέτης μεταφέρει και στον "πρωταγωνιστή" του. Ο οποίος δεν έχει το φωνητικό εύρος και βάθος του Καζαντζίδη αλλά διαθέτει ένα ηχόχρωμα μοναδικής αισθητικής. 

Ηχόχρωμα, νομίζω, το οποίο ορίζει έκτοτε και το διαφορετικό ήθος των δύο τεράστιων ερμηνευτών. Και οι δύο υπηρετούν την ποιητική και την ιεροτελεστία του θρήνου με τόσο διαφορετικό όμως τρόπο. Ποιός όμως μπορεί να πει ποιος είναι ο πιο σωστός; Αφού στο ελληνικό μέλος όλοι κλαίνε: Από τον Αχιλλέα στην ακρογιαλιά της Τροίας και τον Οδυσσέα βλέποντας το φάντασμα της μάνας του ως τον βυζαντινό υμνωδό που γράφει για το γλυκύ έαρ μιας παρθένας. Αυτή είναι λοιπόν η ιστορία δύο αντρών. Τα δύο τραγούδια και οι δύο ερμηνευτές. Έχω ξαναπεί ότι ως νέος ήμουν φανατικά με τον Μπιθικώτση και σχεδόν αποστρεφόμουν τον Καζαντζίδη γιατί εκπροσωπούσε όσα ήθελα να ξεπεράσω: τη φτωχογειτονιά, τη μιζέρια, τη μετανάστευση, το κλάμα χωρίς τέλος, το αδιέξοδο. Τώρα είμαι αθεράπευτα - καφκικά Καζαντζιδικός. Αν με εννοείτε.