Συνολικές προβολές σελίδας

Τρίτη, 15 Ιανουαρίου 2019

Salus Patriae ή Cartago delenda est;





Η βαθύτερη σημασία της συμφωνίας των Πρεσπών γίνεται πλέον εφιαλτικά κατανοητή κι όσοι διαμαρτύρονται δυστυχώς τώρα δικαιώνονται. Είτε είναι ειδικοί είτε ο απλός λαός με το ένστικτο του. Ο συμβιβασμός είναι επώδυνος αλλά όχι δίκαιος. Πίσω από τις διπλωματικές λέξεις κρύβεται ωμή η απροκάλυπτη διαστρέβλωση της ιστορίας:
 Τί περιγράφει η συμφωνία συνοπτικά; Πως έχουμε μια μεγάλη, γεωγραφική περιοχή που λέγεται Μακεδονία και σε αυτήν κατοικούσαν παλιά οι αρχαίοι Μακεδόνες. Σήμερα πάλι στην μεγάλη αυτή γεωγραφική περιοχή κατοικούν   Έλληνες που μιλάνε ελληνικά, Βούλγαροι που  μιλάνε βουλγαρικά, Αλβανοί που μιλάνε αλβανικά και βέβαια Μακεδόνες που μιλάνε μακεδονικά! Οι συνειρμοί και τα συμπεράσματα που βγάζει η παγκόσμια κοινότητα είναι προφανή. Ιδού πόσο εξίσου προφανής είναι η μεγάλη απάτη! 
Σε ποιόν λοιπόν ανήκει ιστορικά η περιοχή της Μακεδονίας; Μα σ' αυτούς που κατοικούν στην Μακεδονία, βόρεια και νότια, και μιλάνε μακεδονικά. Απλό; Εφιαλτικά απλούστατο!
 Τι κερδίσαμε εμείς; Μα να έχουν οι κάτοικοι της βόρειας Μακεδονίας νόμιμη πρόσβαση στο Αιγαίο και "σκάλα" στην Θεσσαλονίκη, την φυσική, την αρχαία πρωτεύουσα της Μακεδονίας. Να συνεχίσω κι άλλο τον συλλογισμό μου;
Η κατασκευή της Κομιντέρν και του Τίτο, η "Μακεδονία",  ο λόγος για τον οποίο έγινε στην Ελλάδα ο τρίτος γύρος του Εμφυλίου, τόσος πόνος και τόσο αίμα κι απ'τις δυο πλευρές, με την συμφωνία των Πρεσπών λαμβάνει σήμερα σάρκα και οστά. Καθίσταται έτσι πραγματικότητα το όνειρο εκείνων των ηγετών του ΚΚΕ που ήθελαν αυτοδιάθεση των λαών της Βαλκανικής και ελεύθερη Μακεδονία! Τώρα νομιμοποιείται η Βόρεια!
Το χειρότερο είναι πως ο ΣΥΡΙΖΑ παρουσιάζει την προδοτική αυτή συμφωνία ως απόλυτα προοδευτική πράξη πολιτικού ρεαλισμού που επιλύει ένα αγκάθι δεκαετιών.
Και βέβαια ναι, το επιλύει όμως εις βάρος των εθνικών συμφερόντων και της ιστορίας. Εις βάρος του έθνους που δοκιμάζεται τόσο σκληρά σήμερα κι αυτό δεν μπορεί να γίνει αποδεκτό. Κι ακόμα χειρότερα... Ο Αλέξης, ένας τυχοδιώκτης και αμοραλιστής, ταλαντούχος όσο και ημιμαθής, εμφανίζεται περίπου ως ήρωας και μάρτυρας της αριστεράς και της προόδου εναντίον του λαϊκισμού και του εθνικισμού (sic)! 
Θέλοντας έτσι να πείσει τις προοδευτικές δυνάμεις του τόπου ότι είναι αληθινά ηγέτης και έτσι να διαγράψει τα τεράστια λάθη, τις παλινωδίες και τα ψεύδη της διαρρεύσασας τετραετίας. Πολλοί έντιμοι σύντροφοι μου ως εκ τούτου αντιμετωπίζουν ανακουφισμένοι την συμφωνία ως πανάκεια για όσα επεσώρευσαν οι "επαγγελματίες" της κυβερνώσας αριστεράς. 
( Για την υποκρισία και την ιταμότητα του Καμμένου ας μη μιλήσω καλύτερα. Επειδή εκ των πραγμάτων ήταν ο μόνος που μπορούσε να εμποδίσει την συμφωνία. Και δεν το έκανε).
Ο μοιραίος Αλέξης, ο σύντροφος του Καμμένου και του Βαρουφάκη, ο πρωθυπουργός του Τέρενς, της Παπακώστα και της Κουντουρά, λίγο πριν το τέλος δεν παίζει τα ρέστα του αλλά την πατρίδα την ίδια.
Και μόνο ότι εξελίσσεται αυτή την στιγμή ένα άθλιο παζάρι ψήφων και "ιδεολογίας" με βουλευτές να αλλάζουν κόμματα και την κυβέρνηση να είναι έτοιμη όχι να κάνει ένα δημοψήφισμα ή εκλογές όπως απαιτεί η δημοκρατία αλλά να ψηφίσει όπως - όπως και με γελοίους τακτικισμούς μια συμφωνία με την οποία διαφωνεί η συντριπτική πλειοψηφία του λαού, καθιστά την όλη διαδικασία κατάπτυστη. Επειδή αυτός ο επώδυνος συμβιβασμός χαρίζει εθνικότητα και γλώσσα σε ένα κράτος - πρόσφατη κατασκευή ευρέων,  πολιτικοοικονομικών  συμφερόντων της περιοχής. Ο Αλέξης επιχειρεί να φορτώσει στις πλάτες της χώρας  μιαν απόφαση για την οποία θα λογοδοτήσει στις μελλοντικές γενιές.

ΥΓ. Άκουγα τα αεριωθούμενα το πρωί και δεν πήγε το μυαλό μου! Τι αθλιότητα...Τα ανέβασε τα πολεμικά  αυτός ο γελοίος ακροδεξιός τη στιγμή που αποχωρούσε από το υπουργείο το οποίο του παρέδωσε επί τέσσερα χρόνια η αριστερά. Μετά την μετάληψη ενώπιον καμερών, τα ελικόπτερα και τα στεφάνια ο Καμμένος κορυφώνει το θέατρο της γελοιότητας παίζοντας εν ου παικτοίς. Με σύμβολα και με την εθνική οργή ενός ολόκληρου λαού. Ελπίζουμε για τελευταία φορά. Με τόσα δάφνινα στεφάνια στη θάλασσα έκανε το Αιγαίο στιφάδο.
Παρακολουθώ τη Βουλή. Ο Μητσοτάκης ήταν εντυπωσιακός, ιδιαίτερα όταν υποστήριξε πως αυτή η κυβέρνηση είναι πλέον τοξική ενώ ο Βούτσης, οφείλω να ομολογήσω, διευθύνει υποδειγματικά.
Πάντως και ο Καμμένος και η Παπακώστα υπήρξαν προβεβλημένα παιδιά και υπουργοί της Νέας Δημοκρατίας. Ας μην το ξεχνούν όσοι σήμερα τους χλευάζουν. Όσο για την υπουργοποίηση Αποστολάκη, ενός εν ενεργεία ανωτάτου αξιωματικού που γίνεται υπουργός των Συριζανέλ, τα σχόλια είναι περιττά.

Περί ξεναγήσεων



Είπαμε, σήμερα ξεναγούμε τους φοιτητές σε Άγγελο Σκούρτη (Έκφραση) και Παύλο στην γκαλερί Ρόμα. Απόψε γύρω στις 7. Όστις έτερος βούλεται ... Ευπρόσδεκτος!

ΥΓ. Όσο ακόμη αντέχω, θα συνεχίσω να κάνω αυτό που κάνω επί τριάντα τόσα χρόνια, σχεδόν σε καθημερινή βάση. Δηλαδή να ξεναγώ το ευρύτερο κοινό και τους μαθητές - επισκέπτες στις εκθέσεις της Εθνικής Πινακοθήκης όταν ήμουν επιμελητής, του Μουσείου Μπενάκη, του Εθνικού Αρχαιολογικού, του Βυζαντινού, του Μουσείου Βορρέ, της Πινακοθήκης Πιερίδη, Βογιατζόγλου κλπ. των δημοτικών πινακοθηκών Αθήνας, Θεσσαλονίκης, Ρόδου, Σπάρτης, Κέρκυρας κλπ. Και βέβαια όλων των γκαλερί από τον Πειραιά μέχρι την Αλεξανδρούπολη. Εκατοντάδες (!) εκθέσεις, χιλιάδες (!) κόσμου. Δεν είναι και λίγο ό τι κι αν πεις. 
Οι ξεναγήσεις μου ήταν και είναι ένα είδος εκλαϊκευμένων μαθημάτων τέχνης γνωστού όντος ότι στο σημείο αυτό η γενικότερη παιδεία μας πάσχει.
Κι αν μού επιτρέπετε την αυτοαναφορά, έχω πραγματοποιήσει τις περισσότερες, εικαστικές ξεναγήσεις, αφιλοκερδώς εννοείται, από οποιονδήποτε άλλο συνάδελφο τις τελευταίες δεκαετίες στην πατρίδα μας. Μόνη εξαίρεση ο αείμνηστος καθηγητής Χρύσανθος Χρήστου. Μέγιστος περφόμερ! Επειδή η ξενάγηση μοιάζει αρκετά με την περφόρμανς ή τη θεατρική παράσταση. Μια και περιέχει αυτοσχεδιασμό ή διάδραση ενώ το προϊόν της είναι εφήμερο όπως και μια σκηνική δράση. Χάνεται στον χρόνο.
Και είμαι ευτυχής να πω ότι οι ξεναγήσεις μου έχουν σχεδόν πάντα αθρόα προσέλευση. Επειδή το κοινό, ό τι κι αν λέμε, ενδιαφέρεται ειλικρινά. Και σπεύδει να ακούσει κάτι διαφορετικό από την κυρίαρχη ευήθεια του τηλεοπτικού λόγου. Γι'αυτό και οφείλουμε να ΜΗΝ το απογοητεύουμε.
Όμως διαβάζω προσφάτως εδώ κι εκεί ότι σημειώνεται υπερπροσφορά ξεναγήσεων και ότι όλο αυτό το...σόου είναι μάλλον άχρηστο. Διαφωνώ. Το ζήτημα είναι τι είδους προσέγγιση χρησιμοποιείς για να μιλήσεις για το έργο τέχνης, πόσα ερωτήματα επιστρατεύεις και κυρίως πόση σιωπή. Από την άλλη πλευρά είναι πολύτιμη η ξενάγηση κατά την οποία ο ίδιος ο δημιουργός αυτοπαρουσιάζεται. Εκεί, ακόμη και η αμηχανία του είναι πολύτιμη. Προσωπικά έχω μάθει - καλύτερα, έχω αντιληφθεί - πολλά πράγματα από αυτές τις εκμυστηρεύσεις. Και βέβαια ο διάλογος με τους παριστάμενους. Πολύτιμος εκατέρωθεν.
Συνεχίζουμε....

Πέμπτη, 3 Ιανουαρίου 2019

Soror, Anna ...





...avertie par le juste instinct de ceux qui ne se sentent aimés sans se se sentir compris.

Του Τάσου Γουδέλη, 
λάτρη των παθιασμένων ερώτων 
και των απανταχού αδελφών

Διαβάζω στα γαλλικά το νεανικό έργο της Γιουρσενάρ: Αδελφή Άννα,  "Anna, Soror..." και γοητεύομαι από μίαν υποδειγματική στην ψυχρή κομψότητα της, γλώσσα. Σχετικά μάλιστα μ' ένα θέμα που ανέκαθεν καίει.
Το έγραψε νεότατη, το 1925, και επανήλθε σ' αυτό μεγάλη πια και διάσημη, το 1980, διορθώνοντας και αναγνωρίζοντας πως στο πρωτόλειο εκείνο υπάρχουν εν σπέρματι ιδέες του "Αλέξη" και του "Αδριανού".
 Στον επίλογο της έκδοσης του 1981 στον Gallimard (πού αλλού;) προβαίνει η ίδια σε μια κριτική αποτίμηση της δουλειάς της, επιχειρεί απαρίθμηση των επιρροών που δέχτηκε - από τον ελισαβετιανό John Ford ως τον  ύστερο Thomas Mann κι από τον Byron ως τον Freud. Πρέπει εδώ να πω ότι το μυθιστόρημα περιγράφει τον παθιασμένο, αιμομικτικό έρωτα δύο αδελφών στην αυλή του Αντιβασιλέα της Νάπολης, τον 16ο αι. Η συγγραφέας δεν διστάζει να εκθέσει τα δικά αισθήματα της προς τον ετεροθαλή της αδελφό διαιρωτώμενη έτσι για τις μυστικές ατραπούς της έμπνευσης που μπερδεύονται με εκείνες, τις φανερές της ζωής. Περιγράφει τέλος πόσο ταυτίζεται η ίδια με τους ήρωες της, ζει τη ζωή τους και παρασύρεται από τις δικές τους επιλογές!  J'ai goûté pour la première fois le suprême privilège du romancier, celui de ce perdre tout entier dans ses personages, ou de se laisser posséder par eux. Να κυριαρχείται, μ' άλλα λόγια, απόλυτα από τους ήρωες του, το υπέρτατο προνόμιο του μυθιστοριογράφου.
Είναι χαρακτηριστικό ότι η συγγραφέας σκεφτόταν ως αρχικό τίτλο του μυθιστορήματος το D'aprés Greco λόγω ισπανικής, καθολικής ατμόσφαιρας και ότι ερμηνεύει το θεατρικό  "Tis pity she's a whore"  όχι ως  Quel malheur que ce soit une putain αλλά ... une pécheresse! Δηλαδή όχι Τι κρίμα που είναι πόρνη αλλά ...που είναι αμαρτωλή. Αφού αυτό βγαίνει και από τα συμφραζόμενα του κειμένου αλλά και από εκείνα της εποχής.
Θυμάμαι εδώ την θαυμάσια παράσταση του Γιώργου Μιχαηλίδη που μας σύστησε το έργο με τα δύο ερωτευμένα αδέλφια να τα υποδύονται η Καρυοφυλλιά Καραμπέτη κι ο αξέχαστος Μηνάς Χατζησάββας.
Οι δύο εραστές της Γιουρσενάρ, η Άννα και ο Μιγκέλ, πληρώνουν συνειδητά και σχεδόν χαρούμενα την ευδαιμονία τριών ημερών με το συνακόλουθο μαρτύριο  μιας ολόκληρης ζωής. Ο απόλυτος έρωτας. Ο αδιαπραγμάτευτος. Που αξίζει κάθε θυσία. Όμως η αίσθηση του αναγνώστη δεν είναι πικρή. Απεναντίας. Η συγγραφέας περιγράφει και τα δύο, και την ηδονή και το δράμα, με υπαινικτικά δαντελένιο και αφαιρετικό τρόπο. Δικαιωμένο εν τέλει. L'inceste entre frère et soeur, l'inceste fraternel, υποστηρίζει, η αδελφική αιμομιξία είναι πιο ισχυρή από κάθε άλλη αμαρτία, πιο απόλυτη από κάθε άλλη μορφή πάθους. Και βέβαια απαλλάσσει τους εραστές από το όνειδος θεωρώντας τους ανώτερους από τον Ρομέο και την Ιουλιέτα. Γαλλικός ακαδημαϊσμός και μεσοπολεμικός, ευρωπαϊκός φεμινισμός σε κρεσέντο!

ΥΓ. Τί άλλο μπορεί να κάνει κάποιος στη μαύρη ξενιτιά παρά να διαβάζει;

Ο λόγος του βλέμματος




“Οι πίνακες μάς κοιτάζουν αμείλικτοι κι όταν εμείς δεν τους κοιτάζουμε"

Έχω καθήσει ώρες εμπρός του προσπαθώντας να διεισδύσω στο μυστικό του. Εκεί, στην National Gallery του Λονδίνου. Αυτοπροσωπογραφία του Salvatore Rosa, ζωγράφου - μύθου του ναπολιτάνικου μπαρόκ και συγχρόνως μουσικού, ποιητή, ηθοποιού που προκαλούσε ντελίριο με την γοητεία του στους συγκαιρινούς του. Ένας πρώιμος flâneur κι ένας δανδής από αυτούς που θα ευδοκιμήσουν τον 19ο αι. Με κοιτάζει μελαγχολικός ή βλοσυρός (;) μέσα από ένα μάλλον θεατρικά δραματοποιημένο τοπίο και προτείνει μιαν επιγραφή - εντολή αποστομώνοντας με κυριολεκτικά: 
AUT TACE AUT LOQVERE MELIORA  SILENTIO.    "Ή σώπασε  ή πες πράγματα καλύτερα της σιωπής."
Ο ίδιος επιλέγει σοφά να μιλήσει μέσα απ' τις εικόνες και την γλώσσα τους και μάλιστα με σημείο αναφοράς το πρόσωπο του το ίδιο. Το πιο πολύτιμο.
Ένας Ντον Τζιοβάνι έτοιμος να συγκρουστεί για τα  πάθη του με το υπερβατικό ή, μήπως ένας Φον Κλάιστ αποφασισμένος να προχωρήσει στο μοιραίο βήμα απορρίπτοντας και την εποχή του και τις αξίες της;
Το βέβαιο είναι πως ο Rosa επηρεάστηκε από τον ώμο ρεαλισμό του Ισπανού G. Ribera, του πιο ασυμβίβαστου καραβατζέσκο του καιρού του  που είχε εγκατασταθεί στη Νάπολη από το 1616. Δηλαδή ένα χρόνο μετά τη γέννηση του ζωγράφου. Όπως επίσης είναι βέβαιο πως με την σειρά του επηρέασε τους ρομαντικούς συναδέλφους του στον αιώνα των Φώτων οι οποίοι μυθολόγησαν συνειδητά το τοπίο. 
Προσωπικά μού αρέσει επίσης κι ένας άλλος "τρελός", σύγχρονος του Rosa, ο Alessandro Magniasco, διάσημος για τις αλλόκοτες, εξωπραγματικές εικόνες του και τον τρόπο να λέει ιστορίες  τρόμου και έκστασης. Αλλά αυτό είναι ένα άλλο θέμα προς συζήτηση!
Πάντως ένα είναι το βέβαιο: ο ζωγράφος, από την σιγουριά και την αλαζονεία εδώ των τριάντα περίπου χρόνων του, μάς κοιτάζει γνωρίζοντας πως τα όποια μυστικά του θα τα κρύψει βαθιά στις φόδρες του μέλλοντος ...

Δευτέρα, 31 Δεκεμβρίου 2018

La folie des grandeurs! Ή, παππού Duchamp μας έχεις καταστρέψει!




(Συνεχίζοντας τη συζήτηση περί αγοράς της τέχνης, συλλεκτών, καλλιτεχνών κλπ.)

 Αλλιώς ...l'art de l’appropriation. Η τέχνη δηλαδή του οικειοποιείσθαι ο,τιδήποτε, στα καθ' ημάς. Μ' άλλα λόγια το να ακολουθείς το μάθημα του Pierre Ménard όπως το δίδαξε ο Μπόρχες και να ξαναγράφεις αυτολεξεί τον Δον Κιχώτη. Σαν δικό σου! Ή να μετονομάζεις χρηστικά αντικείμενα όπως ο Duchamp 
σ' έργα τέχνης και μάλιστα βάζοντας την υπογραφή σου! Η αποθέωση, άρα, της μεταμοντέρνας συνθήκης σύμφωνα με την οποία τίποτε δεν είναι και δεν μπορεί να παραμένει αυθεντικό. Ακόμη χειρότερα δεν πρέπει να παραμείνει αυθεντικό! Επειδή κάτι τέτοιο είναι, εκτός των άλλων, ασύμφορο,  αντιοικονομικό.
Εν προκειμένω ο πολυπράγμων όσο και αδίστακτος Richard Prince, της νεοϋρκέζικης γενιάς του '90, οικοιοποιήθηκε την πασίγνωστη φωτογραφία - διαφήμιση με τον μάτσο καβαλάρη του Malborough και την επανεκτύπωσε με δική του υπογραφή δηλώνοντας έτσι πως δεν υπάρχει πρωτοτυπία και άρα αυθεντικότητα (copyright) στην τέχνη γενικά και στην τέχνη της φωτογραφίας ειδικά. Το καθετί είναι θέμα επανερμηνειών και συνεχούς αναδιαπραγμάτευσης καθώς τα σημαινόμενα βγάζουν συνεχώς τη γλώσσα - κυριολεκτικά - στα σημαίνοντα. Τ' ακούς Καμπουρίδη;
Όλα αυτά συνέβησαν το ευτυχές 1989 και ο "Καβαλάρης" του Prince προτάθηκε ως άτιτλο, Untitled. Εφόσον στην εποχή της δεσποτείας των εικόνων τα πολλά λόγια είναι φτώχεια. Σαν να μην έφτανε αυτό, το οικειοποιημένο, επανασηματοδοτημένο έργο του  Prince πουλήθηκε σε δημοπρασία του 2005  στο ποσό των 1.200.000  $ !
Ο δυστυχής φωτογράφος της πρωτότυπης φωτογραφίας μήνυσε τον καλλιτέχνη αλλά το δικαστήριο τον δικαίωσε με την αιτιολογία ότι έχουν διαγραφεί από αυτή την εικόνα τα αρχικά  διαφημιστικά σύμβολα. Δηλαδή πρόκειται πλέον για ένα ready made! Για ένα άλλο έργο. Που θα πει ότι η αμερικανική Δικαιοσύνη είναι ενήμερη των απόψεων του Duchamp! Και λειτουργεί κι ως τεχνοκριτικός. Αναγνωρίζοντας μια προστιθέμενη,  συμβολική αξία στο  νέο (;) έργο. Και ότι δρα παράλληλα με την, σχεδόν μεταφυσική, νομοτέλεια της αγοράς η οποία, παντοδύναμη προς το παρόν, ξαναγράφει την Ιστορία των έργων της Τέχνης με αποκλειστική βάση την ονομαστική αξία τους. ( Σε τρόπον ώστε προς ώρας να γράφουν την ιστορία της τέχνης όχι οι ιστορικοί της αλλά οι τραπεζίτες και χρηματιστές ).
Τί θα μείνει στο τέλος από όλες αυτές τις ευρεσιτεχνίες που υποδύονται το έργο ... μετά το έργο;  Κατά τη γνώμη μου τίποτα αλλά και αυτό, δηλαδή η γνώμη μου, λίγη έχει σημασία!

YΓ.1 Ο συγκεκριμένος καλλιτέχνης είναι από τους πεφιλημένους της συλλογής Δάκη Ιωάννου μαζί με τον Jeff Koons. Και είναι απόλυτα δικαίωμα του! Τώρα το αν κι εγώ πιστεύω πως αυτές οι επιλογές δεν έχουν ιστορική προοπτική, είναι επίσης δικό μου δικαίωμα.
ΥΓ. 2 Αυτό που θέλω να πω, κι εδώ τίθεται ωμά κι ένα θέμα ηθικής ή ιδεολογίας, είναι πως προτιμώ εκείνους τους συλλέκτες που επιμένουν στην προώθηση της εγχώριας δημιουργίας έστω και αν αυτό δεν προσφέρει το γκλάμουρ της διεθνούς προβολής. Πόσο μάλλον που στο τέλος όλα καταλήγουν πάλι στη μήτρα του τόπου μας. Και που η ιστορία πορεύεται από δρόμους εκτός της πεπατημένης. Δηλαδή της αγοράς, των δημοσίων σχέσεων ή της διαφήμισης. Αντί των μεγαθηρίων του Koons θα προτιμούσα να έχω μια μικρή ακουαρέλα του Ανδρέα Φωκά. Αναζητώντας από την μικροϊστορία απαντήσεις για την μεγάλη ...

Κυριακή, 30 Δεκεμβρίου 2018

Συλλέκτες, χρήμα και τέχνη





Για τον Χάρη Κ.

Ο φίλος μου Χάρης Καμπουρίδης άνοιξε σήμερα στον τοίχο του ένα πολύ ενδιαφέρον θέμα συζήτησης: Ένας π.χ έμπορος όπλων δικαιούται να είναι χορηγός σ' ένα μουσείο ή να δηλώνει φιλότεχνος, συλλέκτης και να τιμάται γι' αυτό; Δεν υπάρχει εδώ, εκτός της υποκρισίας, και σχετική αντίφαση από πλευράς ημών των υπολοίπων; 
Αρχικά τού απάντησα - όπως συνήθως κάνω στο φ.μπ και συχνά παρεξηγούμαι από τους πουριτανούς - λίγο χιουμοριστικά και λίγο προβοκατόρικα. Ο αναμάρτητος πρώτος τον λίθον βαλέτω κλπ. 
 Έπειτα όμως σκέφτηκα πόσα ανάλογα έχω γράψει κι εγώ εξίσου ρομαντικά και εξωπραγματικά με όσα υποστηρίζει ο Χ.Κ και γι'αυτό επανέρχομαι σοβαρότερος!
Αρχικά ας συμφωνήσουμε ότι αν η τέχνη είναι εκ προοιμίου αθώα, ανεπίληπτη και φωτεινή ακόμη και μέσα στην πιο ζοφερή εκδοχή της, ο κόσμος της τέχνης δεν είναι. Κι ακόμα περισσότερο δεν οφείλει να είναι! Αντίθετα, οφείλει να είναι βουτηγμένος στην πιο νατουραλιστική πραγματικότητα όσο βαθύτερα γίνεται. Μήπως και έτσι αντιληφθεί κάτι από την ωμή αλήθεια της ζωής. 
Θέλω να πω ότι είναι αφέλεια να περιμένουμε από τους ανθρώπους του χρήματος και της δύναμης να λειτουργούν σαν φραγκισκανοί μοναχοί ή σαν τον Στρατό της Σωτηρίας. Εκτός και αν υπάρχουν μεγάλες περιουσίες και ολιγάρχες του πλούτου που να  απέκτησαν ό τι απέκτησαν εφαρμόζοντας αποκλειστικά την επί του Όρους Ομιλία. Αντίθετα, είναι πασιφανές πως οι άνθρωποι του πλούτου και της δύναμης χρησιμοποιούν κατά κανόνα την τέχνη και τους δημιουργούς  της σαν αισθητικό άλλοθι ή - αφού θέλω να συνεχίσω τις βιβλικές παραβολές - σαν κολυμβήθρα του Σιλωάμ απέναντι σε ό τι έχουν μετέλθει, για να φτάσουν όπου έφτασαν και να κερδίσουν όσα κέρδισαν. Αφού πρώτα γίνουν γκάνγκστερς έπειτα μεταμορφώνονται σε ευεργέτες, φτιάχνουν ιδρύματα κλπ. Αφού κατακτήσουν τα πάντα επί της γης και ζήσουν τον αποκλειστικό τους παράδεισο συχνά μοιράζοντας την κόλαση στους υπόλοιπους, φιλοδοξούν να κατακτήσουν και τον παράδεισο, τον εν ουρανοίς ως φιλάνθρωποι και χορηγοί. Γράφοντας έτσι στα παλαιά τους τα παπούτσια την δυσοίωνη παραβολή του πλουσίου και του Λαζάρου και το τρομερό συμπέρασμα της.
Κάτι τέτοιο συνέβαινε πάντα και θα εξακολουθήσει να συμβαίνει όσο διαρκεί η ανθρώπινη συνθήκη. Τα έγκατα των ωκεανών ξέρουν αποκλειστικά αλλά και κρύβουν στοργικά τα θανάσιμα μυστικά λ.χ διάσημων εφοπλιστών που μετά θάνατον κατέστησαν ακόμη διασημότεροι ως πάτρονες της τέχνης και ως ανυπέρβλητοι φιλάνθρωποι. Το μόνο που μένει σ'εμάς τους υπόλοιπους είναι να αξιοποιούμε χωρίς περιττές μεμψιμοιρίες τις προσφορές τους. Ή μήπως όχι;
Αλλά μιλώντας και σε μικρότερη κλίμακα και εξετάζοντας αποκλειστικά τα εικαστικά στην μικροκλίμακα  του τόπου μας πάλι οι ανάλογοι συλλέκτες είναι εξ ορισμού άνθρωποι που διαθέτουν και πλούτο και δύναμη. Και ως τέτοιοι αφενός επηρεάζουν άμεσα την αγορά της τέχνης και αφετέρου φιλοδοξούν να ξαναγράψουν την ιστορία της ανάλογα με τις προτιμήσεις ή τις αδυναμίες τους. Συχνά ιδρύουν μουσεία ή βγάζουν τις  συλλογές τους στο φως ώστε να καταστήσουν τα ιδιωτικά βίτσια, δημόσιες αρετές. Ανθρώπινο, πολύ ανθρώπινο! 
 Έτσι, συχνά συλλέκτες εμφανίζονται με αυλές καλλιτεχνών αλλά και γνωστοί δημιουργοί καθίστανται μαγικά από θερμοί φίλοι άσπονδοι εχθροί με τους πρώην προστάτες τους μόνο και μόνο επειδή οι τελευταίοι άλλαξαν προτιμήσεις. Νομίζω ότι την πλειονότητα των καλλιτεχνών που εμφανίζονται στο τέλος του προηγούμενου αιώνα σφραγίζουν θετικά και αρνητικά οι επιλογές ενός μεγαλοκατασκευαστή, του διεθνούς Δάκη Ιωάννου και ενός μεγαλοδικηγόρου, ιδρυτή του ομώνυμου, κομψού μουσείου της Πλάκας. Σήμερα, τριάντα σχεδόν χρόνια μετά, μπορούμε νηφάλια να κρίνουμε την αντοχή της συλλογής τους και το ιστορικό βάρος της προσφοράς τους, αν υφίσταται κάτι τέτοιο. Επειδή η φιλοδοξία ή η αλαζονεία δεν φτάνουν για να γραφεί η ιστορία. Αν όμως αξίζει να είμαστε επιεικείς με τους συλλέκτες, δεν ισχύει το ίδιο για τους καλλιτέχνες. Επειδή ο ρόλος τους είναι a priori διαφορετικός. Κι αλίμονο αν τους κυριεύσει ο Μαμωνάς. 
Βλέπετε, το εικαστικό έργο εκτός από αισθητική έχει παράλληλα και υπολογίσιμη, χρηματιστηριακή αξία. Και ο παραγωγός του κατ' εξαίρεση προς τους λοιπούς καλλιτέχνες, γίνεται αυτόματα και δημιουργός - κάτοχος πρωτογενούς κεφαλαίου!  Ένα είδος τραπεζίτη του εαυτού του! Σε τρόπον ώστε να μοιάζει αρκετά ως προς τις εκδηλώσεις με τους λοιπούς κεφαλαιούχους. Λίγοι επιτυχημένοι ζωγράφοι ή γλύπτες μπορούν να αντισταθούν σ' αυτήν τη σαγήνη του εύκολου χρήματος και να μην καταστούν εικόνα και ομοίωσις των συλλεκτών τους.
 Ιδού ένα παράδειγμα ανατριχιαστικό: Οι επιτυχημένοι ζωγράφοι κάνουν παρέα με επιχειρηματίες και τραπεζίτες αλλά όχι με ποιητές, μουσικούς, συγγραφείς, κριτικούς κ.ο.κ. Λογικό. Το χρήμα έλκεται από το χρήμα. Είναι κιτς αλλά είναι και αλήθεια.
Από την άλλη οι περισσότεροι συλλέκτες, όσο  ευαίσθητοι ή καλλιεργημένοι κι αν παρουσιάζονται, άλλο τόσο είναι παθιασμένοι και άρρωστοι ως προς την μανία τους σαν τους χαρτοπαίχτες. Το συλλέγειν είναι μορφή εξάρτησης που μοιάζει με τον αλκοολισμό. Ο συλλέκτης είναι μανιακός με το κατέχειν και αρρωσταίνει όταν δεν μπορεί να αποκτήσει το αντικείμενο της επιθυμίας του. Αυτό τον κάνει συχνά άδικο, άπληστο, αφόρητα πιεστικό, τσιγκούνη στα λίγα και σπάταλο στα πολλά, δολοπλόκο. Αλλά και έτοιμον από την άλλη και να προσφέρει και να μοιραστεί. Σ'αυτή την διφυΐα βρίσκεται κι η γοητεία του. Ο συλλέκτης αποτελεί την, αναγκαία, τρίτη πλευρά του τριγώνου, μετά από εκείνες του δημιουργού και του διαμεσολαβητή ( έμπορου ή κριτικού ). Είναι απαραίτητος για την ισορροπία του συστήματος, την ίδια στιγμή που αντιμετωπίζεται είτε σαν άγγελος είτε σαν Εωσφόρος. Ο συλλέκτης είναι ένας αιώνιος ερωτευμένος, αυτό τον διασώζει όταν δεν τον καταστρέφει. Και ως εκ τούτου, όντας ερωτευμένος ζηλεύει σαν Οθέλλος και εκδικείται σαν Ιάγος. Βλέπετε, κι αυτά τα ονόματα κι αυτοί οι ρόλοι, πρόσωπα της τέχνης είναι!

Φωτογραφία: Η πρόσοψη του μουσείου Τέχνης και Ιστορίας της πόλης του Neuchâtel. 
Το έχτισαν από κοινού μπουρζουά έμποροι και καλλιτέχνες στο τέλος του 19ου αι. Η οικογένεια De Meuron αν σας λέει κάτι το όνομα. Η οροφή είναι νεομπαρόκ και ακολουθεί το γαλλικό στυλ Mansart, του αρχιτέκτονα του Λούβρου.
Χρήμα, ιδέες, φιλοδοξίες, ναρκισσισμός, προσφορά, ταλέντο, επίδειξη, ομορφιά ...     Έννοιες αξεδιάλυτα συνδεδεμένες. Είπαμε, ή ανθρώπινη συνθήκη.

Πέμπτη, 27 Δεκεμβρίου 2018

Δερματοστιξία ή Ευφρόσυνη Απελπισία

Ευχαριστώ πολύ για τις γλυκύτατες, χριστουγεννιάτικες ευχές σας. Του Αγίου Μανώλη, γαρ, σήμερα! Η ονομαστική μου εορτή. Ως αντίδωρο ιδού δύο εικόνες που έχουν μιαν αδιόρατα τρυφερή σχέση.Επειδή σε αμφότερες καταδεικνύεται πόσο σπαραχτικά εφήμερο είναι το γέλιο των ανθρώπων:
Στην πρώτη φωτογραφία, η αυτοβιογραφική σύνθεση του Κυριάκου Κατζουράκη από την ενότητα "Ξαναβρίσκοντας τη Γκουέρνικα" που θα εκτεθεί σύντομα στην Δημοτική Πινακοθήκη Λάρισας. Η σχολική χορωδία καλαντίζει αμέριμνη γελώντας λίγο μετά τον Εμφύλιο με τον ζωγράφο ευτυχισμένο παιδί, εν χρω κεκαρμένο. Και την αντηλιά στα μάτια... Σκιές τώρα μιας πρόσκαιρης, αναίτιας πια ευτυχίας.
Η παλιά φωτογραφία καθιστάμενη εδώ ζωγραφική, υπερβαίνει το συναισθηματικό υπέρ του αισθητικού. Έτσι το συγκεκριμένο ντοκουμέντο γίνεται διαχρονικό σύμβολο της χαμένης αθωότητας.
Στην δεύτερη φωτογραφία, σαφώς πιο ανώδυνη, τρεις σωματοφύλακες, οι καλοί μου φίλοι Άγγελος, Γιώργος και Νάσος πριν τρία χρόνια παραστέκουν χαμογελώντας παρηγορητικά στη γιορτή μου, ανήμερα Χριστούγεννα.  Με τη Βερονίκ σε ρόλο Ντ'Αρτανιάν. Το μακρινό 2015.
 Τελικά ό τι κάνουμε και ό τι λέμε είναι σπουδές - χαρακιές στο σώμα του χρόνου. Δηλαδή στο δέρμα μας το ίδιο. Γιατί γιορτάζουμε οι άνθρωποι; Τί γιορτάζουμε;  Ίσως την αδυναμία μας να είμαστε αληθινά - δηλαδή συνεχώς - ευτυχισμένοι. Σαν να είναι η ευτυχία μια κατάσταση που δεν αξίζουμε, που δεν δικαιούμαστε. Άρα γιορτάζουμε το πένθος μας. Με ευφρόσυνη απελπισία.
Χρόνια πολλά ούτως ή άλλως... και πάλι ένα τεράστιο ευχαριστώ!