Περί ερώτων και ανέμων...

Το Άρμα του Έρωτα

... επειδή το σώμα πάντα θυμάται όσα το μυαλό προσπαθεί να ξεχάσει...

_ Πόσοι το σέρνουν, πόσοι χωράνε, πόσοι συνυπάρχουν στο άρμα του έρωτα;

Αναρωτιέμαι πόσοι παρευρίσκονται - αόρατοι μεν υπαρκτοί δε - όταν ένα ζευγάρι επιδίδεται στην ερωτική πράξη; Όταν δύο κάνουν τον έρωτα (που έλεγε κι ο Σεφέρης); 

Κατ' αρχάς το αγκαλιασμένο δίδυμο, οι δύο εραστές, a priori φέρουν κατάσαρκα τη μητέρα και τον πατέρα τους, τα γονιδιακά, σεξουαλικά τους πρότυπα. Είτε θετικά είτε αρνητικά. Αφού είναι αυτοί πρώτοι που συντριπτικά καθορίζουν τις  επιλογές τους. Μη μου πείτε πως δεν το γνωρίζατε; Το αγόρι ψάχνει την ιδανική του μάνα, το κορίτσι τον πατέρα. Ο Οιδίπους, ο Λάιος, η Ιοκάστη, η Ηλέκτρα, η Κρέουσα, η Κλυταιμνήστρα, ο Αγαμέμνων, η Μήδεια, ο Άδωνις, ο Ορέστης είναι όλοι συμβολικά παρόντες. 

Επειδή δεν είμαστε ποτέ μόνοι μας όταν προσπαθούμε να είμαστε ο εαυτός μας. Άρα, αμέσως αμέσως, όταν επιτελείται ο υμέναιος, η οχεία,  έχουμε τέσσερις που κανοναρχούν τους δύο, δηλαδή σύνολο έξι. 

Επιπλέον, όμως καθόλου δευτερευόντως, την στιγμή του οργασμού, του παροξυσμού, όταν προσεγγίζεται η κορύφωση και τα μάτια είναι σφαλιχτά ...τα δύο συμπλεγμένα, τα δύο ενωμένα σώματα παραστέκουν, είτε σαν δαίμονες είτε σαν άγγελοι παρηγορητικοί, οι περασμένοι έρωτες, ίδιες ψυχές που περιμένουν δικαίωση. Επειδή κανένας έρωτας δεν τελειώνει ποτέ...(Ούτε αυτό το ξέρατε); Και επειδή το σώμα πάντα θυμάται όσα το μυαλό προσπαθεί να ξεχάσει.

Μην είστε λοιπόν ποτέ βέβαιοι πως ξέρετε ποιον αγκαλιάζετε όταν αγκαλιάζετε κάποιον. Πως γνωρίζετε ποιος προκαλεί πραγματικά τον οργασμό που καταφθάνει. Αφού ο κάθε έρωτας τρέφεται, σχεδόν κανιβαλικά, από τους έρωτες άλλων καιρών. Κι αφού οι χειρότεροι κανίβαλοι είναι οι χορτασμένοι.

 Κι αν χτες το βράδυ κοιμηθήκατε εσείς μόνοι, ίσως κάποια εκδοχή του εαυτού σας να παρίστατο όχι σαν ηδονοβλεψίας αλλά σαν κραταιός δικαιούχος στην ερωτική ευωχία κάποιων άλλων. Ο δαίμονας ή ο άγγελος που ανέφερα πιο πάνω...Το έχετε σκεφτεί αυτό ποτέ; Ότι δηλαδή παρίστασθε, έστω εν αγνοία σας, έστω φασματικά, στο μυαλό, δηλαδή στο σώμα, κάποιου άλλου όταν αυτός με έναν άλλο συνουσιάζεται; Άλλη μια απόδειξη πως οι έρωτες δεν τελειώνουν ποτέ ακόμη κι όταν ολοκληρώνουν τον μοιραίο τους κύκλο. Τα φαντάσματα του παρελθόντος πλανιώνται στο παρόν. Ζούνε πάντα... αν και αλλιώς.

Φωτογραφίες: 1. Το Ζευγάρι, ή ο Βασιλιάς και η Βασίλισσα, δραματικό σύμπλεγμα του Χρήστου Καπράλου από το Μουσείο Γκίκα.

2. Το πολύ καλό λογοτεχνικό περιοδικό της Κοζάνης "Παρέμβαση" του Βασίλη Καραγιάννη που το καλοκαίρι του 2021 κυκλοφόρησε με μ αφιέρωμα στον έρωτα και τα παρελκόμενα.

Θεολογία Αθέου

Θεολογία αθέου

Αφιερωμένο, τέτοιες ημέρες, σε όλους τους βαθύτατα ευλαβείς πολιτικούς ημών 

"Ουαί υμίν γραμματείς και Φαρισαίοι υποκριταί"     ο Κύριος 

Νομίζω ότι ο αχώρητος Θεός, μέσα στην άπειρη απεραντοσύνη της μοναξιάς Του, πρέπει να πλήττει θανάσιμα με τις αενάως επαναλαμβανόμενες, πλην αδιαλείπτως ομοιόμορφες, προσευχές των υποκειμένων Του. Ιδιαίτερα με εκείνες τις ξεδιάντροπα υμνητικές που Τον δοξάζουν δουλικά λέγοντας Του τ' αυτονόητα - ότι είναι ο όντως Ων, ο Παντοδύναμος, ο Πανάγαθος, ο Άχρονος κ.λπ. Ο Θεός, όμως, δεν είναι ανασφαλής, ξέρει καλά ποιος είναι. Ως Πάνσοφος! Ανασφαλής είναι ο άνθρωπος. Επειδή δεν ξέρει. Επίσης έχω την υποψία ότι ιδιαίτερα ο Χριστός - που πήρε παραμάζωμα τους λογής εμπόρους από το Ναό - θυμώνει με τους γλείφτες. Δηλαδή τους επαγγελματίες θρησκόληπτους. Ενώ, αντίθετα, πρέπει να διασκεδάζει αφάνταστα με τους βλάσφημους. 

Θα πρέπει να γουστάρει την αποκοτιά τους. Να Τον προκαλούν, να Τον καθυβρίζουν ως ίσοι προς ίσο και, επιπλέον, να ερωτοτροπούν λόγω και διανοία με τη Μητέρα του! Αυτός ο βέβηλος ερωτισμός των πληβείων του κόσμου τούτου μάλλον Τον κάνει να θυμάται με νοσταλγία τα επίγεια, ελάχιστα νιάτα Του. Τι θεολογική ειρωνεία! Αναστήθηκε τριάντα τριών χρόνων για να μην ξαναγίνει ποτέ πια νέος. Να καταστεί για πάντα ο Παλαιός των Ημερών... Νυν και αεί! Άπαγε της βλασφημίας!

Άρα και η βλασφημία, σκέφτομαι, είναι είδος προσευχής από την ανάποδη. Μια ενεργητική επίκληση που δεν γίνεται με τους συνήθεις τρόπους των θρησκόληπτων αλλά με τον αλήτικο τσαμπουκά του μόρτη. Μια επιμειξία του παγανισμού με τον Χριστιανισμό που επιβιώσει λόγω της δημοφιλίας της. Η βίαιη οικειοποίηση, μ' άλλα λόγια, του θείου εκτός του τυπικού τελετουργικού. Η βλασφημία όθεν είναι προσωπική, ερωτική σχέση με το υπερβατικό. Μόνο ένας που θρησκεύεται, έστω και έτσι, δηλαδή υποσυνείδητα, μπορεί να εκτονώνεται βλασφημώντας. Μόνο κάποιος που έχει εμπειρία του ιερού, μπορεί να προκαλεί το ιερό, την ύπατη μορφή εξουσίας. Απλά, θεολογικά μαθηματικά.

Προσωπικά πιστεύω ότι ο άνθρωπος έπλασε τους θεούς του κατ' εικόνα και καθ' ομοίωση. Κι όχι το αντίθετο. Κι ότι η σύλληψη της έννοιας ενός όντος ανόλεθρου και αιωνίου και της συνακόλουθης θρησκείας που το περιέχει και του δόγματος που το περιχωρεί, αποτελεί το υψηλότερο μας πολιτιστικό επίτευγμα. Το opus magnum της φυλής των ανθρώπων. Το μέγιστο δημιούργημα μας. 

Κι αυτό σάς το λέει ένας άθεος ηρέμα. Άθεος μεν, χριστιανός Ορθόδοξος δε. Όλα κι όλα. Ηρέμα οπωσδήποτε. Αφού αυτή είναι και η κουλτούρα και η παιδεία μου. Οι Χαιρετισμοί, η νεκρώσιμη ακολουθία, τα εγκώμια και η περιφορά του Επιταφίου, οι Παρακλήσεις του Δεκαπενταύγουστου και τα ρεμπέτικα. Όπως τα βίωσα από παιδί στα Ταμπούρια του Πειραιά και τον Άγιο Δημήτριο. Στις ιερές ακολουθίες του οποίου, ιδιαίτερα στους Εσπερινούς και στα Απόδειπνα - τί λέξη - άσκησα τα ελληνικά μου. Νιώθω άρα και δέος και τρόμο για ό τι αγνοώ αλλά δεν καταδέχομαι μεταφυσικές παρηγοριές. Ο θάνατος μου είναι ό τι πιο αιώνιο διαθέτω ως ανθρώπινο ον και για αυτό τον αναμένω με περιέργεια. Ενώ το σώμα μου είναι η ψυχή μου, αιώνια θνητό και γενναίο στον αφανισμό του. Χωρίς ελπίδα αναστάσεως.

Φωτό: Ο ναός των Εισοδίων της Θεοτόκου στο Πάνω Χωριό Ηρακλειάς. Μία Εκκλησία παμπάλαιη που ανακαινίστηκε πρόσφατα και που το μαρμάρινο της τέμπλο φιλοτέχνησε ο Φιλιππότης ο νεότερος γύρω στα 1990. Ο ιερομόναχος που ιερουργεί ανήμερα της γιορτής της Παναγίας είναι ένας από τους τρεις μοναχούς που απομένουν στη Μονή Χοζοβιώτισσας Αμοργού. Σύντομα θα επιστρέψει στο νησί του. Ένας ρασοφόρος Οδυσσέας των μικρών Κυκλάδων. Του ομφαλού της καθ' ημάς Ανατολής.

Σημ. Ένας ναός είναι, πάνω απ' όλα, η σύνθεση αρχιτεκτονικής, γλυπτικής και ζωγραφικής. Και στην αρχαιότητα και στον μεσαίωνα και στα νεότερα χρόνια. Το θείο αναδύεται μέσα από την αισθητική και ό τι πεθαίνει νικημένο από τη ζωή, αν αξίζει, είναι η τέχνη μόνο που το ανασταίνει. Η δικιά μας αθανασία, η αιωνιότητας των θνητών, η φιαγμένη με απολύτως χοϊκά υλικά.

Τέλος, η ιδιωτική εκκλησία των Ταξιαρχών στον Άγιο Γεώργιο Ηρακλειάς που χτίστηκε το 1894 από τους Στεφανίδηδες και ανήκουν σήμερα στην οικογένεια των Δανέζηδων...

Φέρει ενσωματωμένα, αρχιτεκτονικά στοιχεία από προηγούμενο, ειδωλολατρικό ναό που είχε ανεγερθεί στο ίδιο σημείο. Χαρακτηριστικός είναι ο κίονας που χωρίζει τις δύο καμπάνες του κωδωνοστασίου. Είναι μονόλιθος με δωρικό κιονόκρανο και φέρει εγχάρακτο σταυρό εξορκισμού. Έτσι γίνονταν η οικείωση - ενσωμάτωση του παρελθόντος. Ένα είδος προσευχής από την ανάποδη κι εδώ. Μια βλασφημία που κατέστη ευλογία.

Δύο άντρες

Δύο άντρες - η ιστορία τους

Τα κλασικά, λαϊκά τραγούδια των μεγάλων μας συνθετών λειτουργούν συνήθως σαν όπερες τσέπης. Επειδή λένε μια ιστορία με αρχή, μέση και τέλος με την οποία ο θεατής θα ταυτιστεί ώστε να την τραγουδήσει κι αυτός με τη σειρά του. Όπως συμβαίνει και με τις δημοφιλείς άριες της όπερας. Και της ιταλικής και της γερμανικής αλλά και της γαλλικής (λιγότερο). Ο στίχος, άρα, παίζει καθοριστικό ρόλο και ως εκ τούτου εμπνέει αφενός τον συνθέτη αλλά και κατευθύνει τον τραγουδιστή ως προς την ανάλογη ερμηνεία: Κωμωδία ή δράμα; Μπελκάντο ή μοιρολόι; Φρύγιος ή μιξολύδιος δρόμος; Σωτηρία Μπέλλου ή Γιώτα Λύδια; Στέλιος ή Γρηγόρης; Εδώ σας θέλω! 

Ξανάκουγα με συγκίνηση δύο τραγούδια που γράφτηκαν την ίδια, πάνω - κάτω, εποχή, που αφηγούνται αντρικές ιστορίες, που ερμηνεύονται από τον Στέλιο και από τον Γρηγόρη και που γράφτηκαν από έναν λαϊκό συνθέτη με λόγια παιδεία τον Απόστολο Καλδάρα και από έναν μουσικό που έγινε ο Σοστακόβιτς της Ελλάδας, τον Μίκη Θεοδωράκη. 

Πρόκειται για το τραγούδι "Απ' τα ψηλά στα χαμηλά" που κυκλοφόρησε το 1958 και που ο Στέλιος με την δραματική - λυγμική ερμηνεία του, το έκανε τεράστια επιτυχία. Και μόνο ο τίτλος του ενσωματώθηκε σαν ένα είδος παροιμίας στη καθημερινή γλώσσα. Νομίζω πως στην ουσία πρόκειται για την μελωδική μεταφορά της παραβολής του Ασώτου Υιού στα καθ' ημάς αφού ο πρωταγωνιστής παραδέχεται τα σφάλματα του και αναγνωρίζει, εκτός των άλλων, ότι προσέβαλε το όνομα του πατέρα του. Ας ακούσουμε όμως τον ίδιο τον Καρδάρα τι λέει για το συγκεκριμένο άσμα:

"...Στο κέντρο που εργαζόμουν μια εποχή στην Αθήνα σύχναζε ένας γνωστός μου στρατιώτης, οδηγός στον βασιλιά Γεώργιο. Όσο ήταν οδηγός στον βασιλιά, η ζωή του ήταν μεγαλείο. Απολύθηκε όμως κι έγινε φορτηγατζής. Μια μέρα, μετά από καιρό, ήρθε ξανά στο μαγαζί. Τον ρώτησα πού χάθηκε. «Άσ'τα φίλε Αποστόλη», μου είπε, «Απ' τα ψηλά στα χαμηλά και απ' τα πολλά στα λίγα». Ξαφνιάστηκα και του απάντησα: «Ξέρεις τι είπες τώρα;» Εκείνος φοβήθηκε νομίζοντας πως είπε κάτι που με ενόχλησε. Εγώ επανέλαβα. «Ξέρεις τι είπες τώρα; Είπες μεγάλα λόγια. Είπες μια επιτυχία». Η Ευτυχία Παπαγιαννοπούλου κλήθηκε να συμπληρώσει τους δύο αρχικούς στίχους. Και βέβαια το έκανε πολύ καλά. Ιδού το αποτέλεσμα:

Απ' τα ψηλά στα χαμηλά

Κι απ' τα πολλά στα λίγα...

Αχ πώς κατάντησα στη ζωή

Κι από το πρώτο το σκαλί

Στο τελευταίο πήγα.

Μα κανένας δε μου φταίει

Για το χάλι μου.

Σπάσιμο θέλει το κεφάλι μου.

Απ' τις κακές παρέες μου

Ήρθ' η καταστροφή μου,

Ρεζίλεψα στην τρέλα μου

Τ' όνομα του πατέρα μου

Και κλαίω απ' την ντροπή μου.

Μα κανένας δε μου φταίει

Για το χάλι μου

Σπάσιμο θέλει το κεφάλι μου.

Στο πατρικό το σπίτι μου

Θέλω για να γυρίσω...

Με τι κουράγιο όμως να μπω

Και στους δικούς μου τι να πω

Πώς να τους αντικρίσω.

Μα κανένας δε μου φταίει

Για το χάλι μου

Σπάσιμο θέλει το κεφάλι μου.

(Από τη βιογραφία του Αποστόλου Καλδάρα, εκδόσεις Ιανός, του Ν. Χατζηνικολάου).

Ο Στέλιος, όπως ήταν φυσικό, ταυτίστηκε με τον ρόλο των μαγικών στίχων, ένιωσε ο ίδιος "αμαρτωλός και άσωτος που ρεζίλεψε το όνομα του πατέρα του" και λειτούργησε με το μελοδραματικό πάθος ενός Ενρίκο Καρούζο. (Νομίζω ότι ο μόνος που θα μπορούσε να τον ανταγωνιστεί σ' αυτό το είδος της ερμηνείας εκείνη την εποχή, ήταν ο Νίκος Γούναρης). Την επόμενη χρονιά, το 1959, ο Μίκης Θεοδωράκης γράφει το περίφημο "Παλικάρι" σε δικούς του στίχους οι εμπνέονται σαφώς από το δημοτικό τραγούδι και τα μοιρολόγια και το εντάσσει στην ενότητα "Αρχιπέλαγος" με ερμηνείες από τον  Γρηγόρη Μπιθικώτση και τον ίδιο τον Μίκη Θεοδωράκη.

Κλαίνε τα δέντρα κλαίνε τα σύννεφα κι οι 

φίλοι σου κλαίνε.

παλληκάρι στη δουλειά στο σπίτι

παλληκάρι

μίλαγες κι η γειτονιά μας γέμιζε πουλιά.

Άπλωνες το χέρι σου κι έκοβες το 

φεγγάρι

πώς σ' έκοψε σαν λούλουδο ο Χάρος μια

νυχτιά.

Κλαίνε οι τράτες κλαίνε τα κύματα κι οι

φίλοι σου κλαίνε.

παλληκάρι στα κουπιά στο γλέντι

παλληκάρι

οι κοπελιές κεντούσανε για σένανε κρυφά

κεντούσανε τα όνειρα, τον ήλιο, το

φεγγάρι

κεντούσαν την αγάπη τους, της βάζανε

πανιά.

Κλαίνε οι ναύτες κλαίνε τα σήμαντρα κι οι

φίλοι σου κλαίνε.

παλληκάρι η μάνα σου τυλίχτηκε στα 

μαύρα

τους φίλους σου τους τύλιξες φουρτούνα,

συννεφιά

το λιμανάκι ερήμωσε κι η θάλασσα

ερημώθη

κι ο ήλιος εσκαρφάλωνε και δε σαλεύει

πια.

Τί έχουμε εδώ; Πάλι ένα δράμα, τον θάνατο του παλικαριού με όλη την ιεροτελεστία του - λαϊκού - θρήνου. Ο Μίκης, ουρανομήκης, γράφει ένα ηρωικό σεντόνι για τον ναυτικό που πνίγηκε (;) στο οποίο συμμετείχε όλη η φύση, η θάλασσα κι ο ήλιος, σαν σε βυζαντινή εικόνα. Οι στίχοι του παραπέμπουν από τον Παλαμά στον Λόρκα, δείγμα της τεράστιας, φιλολογικής του επάρκειας (όπως έχουμε ξαναγράψει). Μόνο που η ερμηνεία του Γρηγόρη παραμένει "ουδέτερη", δωρικά αποστασιοποιημένη. Έστω και σαν δεύτερη, ξύλινη φωνή, πρωταγωνιστεί. Περισσότερο δίνει κουράγιο στους ζωντανούς παρά καταθλίβεται από το βάρος του θανάτου. Το ίδιο εξάλλου θα συμβεί και στην ανεπανάληπτη προσέγγιση του στον "Επιτάφιο", όπου η απώλεια γίνεται σάλπισμα ζωής. Αυτή βέβαια είναι πρωτίστως η συγκεκριμένη θέση του Μίκη στο ποίημα του Ρίτσου την οποία ως σκηνοθέτης μεταφέρει και στον "πρωταγωνιστή" του. Ο οποίος δεν έχει το φωνητικό εύρος και βάθος του Καζαντζίδη αλλά διαθέτει ένα ηχόχρωμα μοναδικής αισθητικής. 

Ηχόχρωμα, νομίζω, το οποίο ορίζει έκτοτε και το διαφορετικό ήθος των δύο τεράστιων ερμηνευτών. Και οι δύο υπηρετούν την ποιητική και την ιεροτελεστία του θρήνου με τόσο διαφορετικό όμως τρόπο. Ποιός όμως μπορεί να πει ποιος είναι ο πιο σωστός; Αφού στο ελληνικό μέλος όλοι κλαίνε: Από τον Αχιλλέα στην ακρογιαλιά της Τροίας και τον Οδυσσέα βλέποντας το φάντασμα της μάνας του ως τον βυζαντινό υμνωδό που γράφει για το γλυκύ έαρ μιας παρθένας. Αυτή είναι λοιπόν η ιστορία δύο αντρών. Τα δύο τραγούδια και οι δύο ερμηνευτές. Έχω ξαναπεί ότι ως νέος ήμουν φανατικά με τον Μπιθικώτση και σχεδόν αποστρεφόμουν τον Καζαντζίδη γιατί εκπροσωπούσε όσα ήθελα να ξεπεράσω: τη φτωχογειτονιά, τη μιζέρια, τη μετανάστευση, το κλάμα χωρίς τέλος, το αδιέξοδο. Τώρα είμαι αθεράπευτα - καφκικά Καζαντζιδικός. Αν με εννοείτε.

Δύση ή Ανατολή;

Ανήκομεν εις την Δύσιν;

(Μνήμη Χρήστου Γιανναρά)

Στον Αντώνη Σαμαρά με την ευχή να ανατάξει σύντομα το θλιβερό κλίμα 

Πρέπει κάποτε να μάθουμε και ως κοινωνία και ως πολιτεία να λέμε - όταν υπάρχει αποχρών, εθνικός λόγος - και κάποια "όχι". Για να αποκτήσουν έτσι και τα "ναι" μας μεγαλύτερο κύρος. Ο Κωνσταντίνος Καραμανλής με την επιστροφή του στην εξουσία από το Παρίσι μετά την κατάλυση της δικτατορίας, προσπάθησε να διαφοροποιηθεί από την εξωτερική πολιτική της χούντας και με συμβούλους αρχικά τον πρέσβη Δημήτριο Μπίτσιο και στη συνέχεια τον πρέσβη Πέτρο Μολυβιάτη, να πάρει αποστάσεις και από τις ΗΠΑ αλλά και από το ΝΑΤΟ και εξ αιτίας της στήριξης τους προς τους συνταγματάρχες και για την ανθελληνική στάση τους κατά την τουρκική εισβολή στη Μεγαλόνησο. Παρ' ότι ο υπήρξε ο ίδιος κατ'εξοχήν ευρωπαϊστής  αλλά και ένθερμος θιασώτης της Ε.Ο.Κ, δεν δίστασε όμως να αποσύρει την Ελλάδα από το στρατιωτικό σκέλος του ΝΑΤΟ - πράγμα για το οποίο υπέστη κριτική κυρίως γιατί έτσι ενισχυόταν έτι περαιτέρω η θέση της Τουρκίας στην ΝΑ πτέρυγα της συμμαχίας - δείχνοντας έμπρακτα την δυσαρέσκεια του για τον ρόλο των συμμάχων στο ελληνικό δράμα. Μετά όμως αυτό το θυμικό - συναισθηματικό ξέσπασμα το οποίο απηχούσε την αντίδραση και του λαού και του πολιτικού κόσμου, έσπευσε αμέσως μετά και σε όλους τους τόνους να δηλώσει στη Βουλή το περίφημο "Η Ελλάς ανήκει εις την Δύσιν". Και βέβαια να το χρησιμοποιήσει ως γέφυρα και βασικό επιχείρημα για την ισότιμη είσοδο της χώρας στο κλαμπ των προνομιούχων Ευρωπαίων. Δηλαδή την τότε Ε.Ο.Κ και νυν Ε.Ε. Ο Κωνσταντίνος Καραμανλής πίστευε ότι εάν τα σύνορα της Ελλάδας ταυτίζονταν με τα σύνορα της ενωμένης Ευρώπης, αυτό θα διασφάλιζε τη χώρα απέναντι στην τουρκική επιθετικότητα ενώ συγχρόνως θα επέτρεπε - καλύτερα, θα επέβαλε - στην οικονομία της να κολυμπήσει στα βαθιά (δική του έκφραση). Αντίθετα, ο Ανδρέας Παπανδρέου, από την πρώτη στιγμή και με την απόλυτη πρόθεση να αμφισβητήσει την πολιτική Καραμανλή σε κάθε επίπεδο, δήλωνε urbi et orbi ότι η Ελλάδα ανήκει στους Έλληνες - κάτι που όσο κι αν ακούγεται λαϊκιστικά αυτονόητο, στη πράξη αποδείχθηκε ότι δεν είναι - και ότι η ΕΟΚ και το ΝΑΤΟ αποτελούν το ίδιο συνδικάτο. Τέτοιες δηλώσεις τρόμαζαν τότε τους συντηρητικούς που ζητούσαν μιαν ομαλή μετάβαση από τη χούντα στον κοινοβουλευτισμό στο πλαίσιο της σιωπηρής αλληλεγγύης της δεξιάς ενώ ο Αντρέας πολιτευόμενος αριστερότερα του προσφάτως νομιμοποιημένου και σταθερά συντηρητικού - καχύποπτου ΚΚΕ (το οποίο φοβόταν, όχι άδικα, πάλι μια αμερικανοκίνητη εκτροπή), κέρδιζε τις εντυπώσεις και τις καρδιές. Όταν μάλιστα έγινε κυβέρνηση, άλλαξε άρδην την εξωτερική πολιτική - καλύτερα, διεύρυνε - ταυτιζόμενος με το κίνημα των Ανεξαρτήτων  - εκτός ΝΑΤΟ και συμφώνου της Βαρσοβίας - και αναζητώντας τον τρίτο δρόμο προς τον σοσιαλισμό. Πρόσωπα αναφοράς ήταν βέβαια τότε ο Ούλοφ Πάλμε της Σουηδίας, ο Βίλυ Μπραντ της Δυτικής Γερμανίας, ο Φρανσουά Μιτεράν της Γαλλίας κ.α. Η Γαλλία ούτως ή άλλως ήταν η πιο φιλική προς την μεταπολιτευτική Ελλάδα χώρα της Δύσης είτε με τον Ζισκάρ Ντ' Εστέν, προσωπικό φίλο του Καραμανλή είτε με τον Μιτεράν, φίλο της Μελίνας και του Ανδρέα. Μην ξεχάσουμε τον ρόλο του επίσης Γάλλου Ζακ Ντελόρ σε σχέση με την χώρα μας και την ένταξη της στην ΕΟΚ. Ο Παπανδρέου όμως προχώρησε ακόμη περισσότερο: Συνήψε σχέσεις φιλίας και συνεργασίας με τα καθεστώτα Καντάφι στη Λιβύη και Άσαντ στη Συρία, προσέγγισε τους Παλαιστίνιους και τον Αραφάτ και αναβάθμισε τις σχέσεις της Ελλάδας με τον αραβικό κόσμο. (Ο Καραμανλής είχε πράξει τα ανάλογα στο χώρο των Βαλκανίων). Τότε αυτή η πολιτική ενοχλούσε το συντηρητικό κοινό της ΝΔ σήμερα όμως ασφαλώς μπορεί να θεωρηθεί δικαιωμένη σε πολλά σημεία. Γιατί η Ελλάδα έκτοτε ως ανήκουσα μεν στη Δύση συμμετείχε με τους συμμάχους της στην ανατροπή των καθεστώτων του Καντάφι και του Άσαντ, το απτό αποτέλεσμα όμως ήταν - πέραν του χάους και της ανατροπής των ισορροπιών στην ευρύτερη περιοχή μας - η Τουρκία να εισβάλει έμμεσα ή άμεσα τόσο στη Λιβύη, όσο και στην Συρία καθιστάμενη ipso facto μείζων, περιφερειακή δύναμη. Και βέβαια να παραμείνει στα de facto κεκτημένα της εκβιάζοντας, διεκδικώντας και υπογράφοντας μνημόνια που παραβιάζουν ευθέως τα εθνικά μας δίκαια. Παραβιάζοντας το διεθνές δίκαιο. Τα Ίμια και οι διεκδικήσεις στο Αιγαίο παράλληλα με την κατοχή της Βόρειας Κύπρου ήταν μόνο η αρχή. Αφού η πολιτική της γείτονος ήταν και είναι να δημιουργεί "δίκαιο" την ώρα που εμείς βουρλιζόμαστε να ποντίσουμε ένα καλώδιο στα δικά μας πελάγη. 

Το μονόχορδα  λοιπόν επαναλαμβανόμενο "ανήκομεν εις την Δύσιν" και στη σωστή πλευρά της - τραμπικής - ιστορίας όχι μόνο δεν μας βοήθησε πολιτικά αλλά αντίθετα μας εξέθεσε σε συμμάχους που σταδιακά γίνονταν εχθροί. Επειδή εξωτερική πολιτική σημαίνει πάνω απ' όλα ένα λεπτό όσο και ανθεκτικό πλέγμα ισορροπιών ανάμεσα στο εθνικό μας συμφέρον και στα συμφέροντα των εταίρων μας. . Όμως το "ανήκομεν εις την Δύσιν" το οποίο ακολούθησαν έκτοτε με κάποιες, έστω, παραλλαγές όλοι οι πρωθυπουργοί της ΝΔ - θυμίζω το άνοιγμα προς τη Ρωσία του Κώστα Καραμανλή που ενόχλησε τόσο την Ουάσιγκτον - δεν έχει καμία σχέση με την τωρινή, δουλική πρόσδεση στο άρμα των ΗΠΑ - ΕΕ (λέγε με Τραμπ) που ακολουθεί το δίδυμο Μητσοτάκη - Γεραπετρίτη. Ποτέ άλλοτε η εξωτερική μας πολιτική δεν ήταν τόσο ετεροκινούμενη, παθητική και υποταγμένη στην...σωστή, όσο και ανισόρροπη, πλευρά της ιστορίας. Χωρίς ισορροπίες, αντίβαρα, εναλλακτικές προτάσεις. Με την Τουρκία να μεσολαβεί (!) ανάμεσα σε Πούτιν και Ζελένσκι ενώ εμείς να αποδυναμώνουμε την άμυνα της χώρας στέλνοντας οπλικά συστήματα από τα νησιά ή τα σύνορα εναντίον... της Ρωσίας και να γίνονται Αλεξανδρούπολη και Σούδα οι βάσεις που πρωταγωνιστούν στους πολέμους των ΗΠΑ στην περιοχή μας. Και έτσι ώστε να ισχύει σήμερα το οξύμωρο ελληνικοί Patriot να υπερασπίζονται την Σαουδική Αραβία και την Aramco απέναντι στο Ιράν - που ποτέ δεν ήταν εχθρικό απέναντι μας, αντίθετα τροφοδοτούσε με φθηνό πετρέλαιο τους συριζανέλ - την ίδια στιγμή που το Ριάντ και η Άγκυρα συνομολογούν σύμφωνο αμυντικής αλληλοκάλυψης με την...εχθρά Αθήνα να αιφνιδιάζεται πάλι. Ανήκομεν όντως στην Δύσιν λοιπόν και μόνο σ' αυτή; Μήπως αυτό το δόγμα χρειάζεται ριζική αναθεώρηση; Για παράδειγμα, τα συμφέροντα που έχει λ.χ ο ελληνικός εφοπλισμός στον Κόλπο ή οι πολιτικές και οι εμπορικές σχέσεις μας με την Κίνα πού εντάσσονται; Φοβάμαι ότι το ανήκομεν εις την Δύσιν ίσχυσε άπαξ και για συγκεκριμένους λόγους αλλά δεν εκφράζει, δεν μπορεί να εκφράσει, την πολυδιάστατη, ελληνική ιδιαιτερότητα. Θα λέγαμε μαξιμαλιστικά ότι μάλλον η Δύση ανήκει σ' εμάς πολιτιστικά - ασχέτως αν οι αναθεωρητές της αρχίζουν την ιστορία της Δύσης από τον ... Καρλομάγνο - και εν πάση περιπτώσει ότι πρόκειται για το γνωστό αφήγημα που οι Μεγάλες Δυνάμεις επέβαλαν στο υπό ομηρία προτεκτοράτο τους μετά το 1821. Ένα κρατίδιο - παρακολούθημα κυρίως της Μ. Βρετανίας με εγγενές σύμπλεγμα που φιλοδοξούσε να γίνει "εφάμιλλον των ευρωπαϊκών". Κι ενώ η ένδοξος μας Επανάσταση άρχισε από τον Δούναβη και στόχευε από το Ιόνιο ως τον Πόντο και τη Μαύρη Θάλασσα, ο ιστορικός "ρεαλισμός", η πολιτική μας ανεπάρκεια αλλά και τα συμμαχικά συμφέροντα που δεν ήταν ποτέ σταθερά - καληώρα - μάς καταδίκασαν στη μια πλευρά του Αιγαίου. Παρότι η καρδιά μας - και η ιστορία και ο πολιτισμός μας - βλέπει πάντα και προς την άλλη: Την Ιωνία, τον Πόντο, τον Βόσπορο, την Αντιόχεια, την Αλεξάνδρεια. Εκεί δηλαδή που ανέκαθεν άνθιζε ο ελληνισμός έχοντας τα φτερά του απλωμένα σαν αητός και στη δύση και στην ανατολή. Το ελληνικό έθνος ανέκαθεν συγκροτούσε μιαν αυτοκρατορία όχι όμως με την συνήθη, ιμπεριαλιστική έννοια. Όχι κατακτητικά, όχι επιθετικά αλλά με την αδιάκοπη καλλιέργεια ενός υπέροχου πολιτισμού. Από την πιο αρχαιότητα, πριν από τον Όμηρο ακόμη, ως τους αλεξανδρινούς χρόνους και το υπερχιλιετές Βυζάντιο. Ακόμη και ο Μέγας Αλέξανδρος ο ίδιος περισσότερο από κατακτητής ήταν ένας γοητευμένος και γοητευτικός ταξιδευτής. Εξ ου και η αστείρευτη αποδοχή του μύθου του στην Ανατολή. Αλλά και σε εποχές δουλείας ο ελληνισμός κατάφερνε και να επιβιώνει και να επιβάλλεται πολιτιστικά. Ως φορέας μιας πνευματικής υπερδομής που υπερείχε συμβιώνοντας με αλλότριους πληθυσμούς, και αφομοιώνοντας και αφομοιούμενη. Μία συγκλονιστική παράδοση την οποία πάντως αδυνατεί η νεοφαναριώτικη ελίτ της χώρας και να κατανοήσει και να υπηρετήσει. 

Ανήκουμε με άλλα λόγια και στη Δύση - σε μια Δύση πάντως που σήμερα καταρρέει - όσο ανήκουμε και στην Ανατολή, ασχέτως πολιτικοστρατιωτικής συγκυρίας, ισορροπώντας ανάμεσα στις αντιθέσεις και συνθέτοντας τες. Όχι εύκολα, συχνά με αίμα αλλά πάντα επιβιώνοντας. Πιστοί στις πανάρχαιες ρίζες μας. Αρκεί να μην εκβιάζουν σύμμαχοι και ατελείς, πολιτικές ηγεσίες με τετελεσμένα και με "νομοτέλειες". Όπως φοβάμαι - και μακάρι να διαψευστώ - ότι συνέβη πρόσφατα και στη Μονή της Αγίας Αικατερίνης στο Σινά. Όπου συρθήκαμε σ' έναν ανιστόρητο, αντεθνικό συμβιβασμό (;) παραβιάζοντας συμφωνίες και δικαιώματα 1500 χρόνων! Βλέπετε το ελληνορθόδοξο Σινά, όπως και τα Οικουμενικά Πατριαρχεία Ιεροσολύμων, Αλεξανδρείας, Αντιοχείας αλλά και Κωνσταντινουπόλεως, ιερές καθέδρες μίας εθνικής ιστορίας την οποία κάθιδροι πολιτικοί ευκαιρίας αδυνατούν να συλλάβουν, ανήκουν όλα στην Ανατολή! Ενώ εμείς, φευ, ανήκουμε κοντόθωρα και ασθματικά στη Δύση (τους). Εκπροσωπώντας μιαν Ελλάδα που δραματικά βουλιάζει και υποχωρεί προτάσσοντας μιαν έωλη, κατασκευασμένη ευμάρεια, απέναντι στη χαίνουσα παρακμή. 

ΥΓ. Της Μεταμορφώσεως του Σωτήρος προχτές και το μυαλό μου πηγαίνει στο υπέροχο ψηφιδωτό με αυτό το θέμα στην αχιβάδα του ναού του Σινά. Μία σύνθεση στα μπλε, τα πράσινα, τα λευκά και τα χρυσά που προλαβαίνει τον Κλιμτ, τον Ματίς και τη λοιπή, ευρωπαϊκή πρωτοπορία. Και που αποτελεί την πρώτη, μεγάλη ζωγραφική της Δύσης, μαζί με τις κηρόχυτες εικόνες - που όμως προέρχεται από την Ανατολή - μετά την αρχαιότητα. 

Φωτό: Μια εικόνα, χίλιες λέξεις: Όλη η πτωχαλαζονική μας χωριατιά σε μια φωτογραφία. Η "ευμάρεια" της φρίκης. Οι Έλληνες - γκαρσόνια και οι πολυθρόνες στυλ Λουί ντε Φυνές στο ενάλιο κύμα - το όνειρο κάθε νεογιάπη. Οι ίδιες πολυθρόνες το βράδυ χρησιμοποιούνται στα ντινέ για λίγους που οργανώνει το ΥΠΠΟ στις αρχαιότητες. Μπερεκέτια κ. Μενδώνη μου!