Art Thessaloníki 4

Πάντα η επίσκεψη στην Θεσσαλονίκη είναι μία πραγματική εμπειρία. Κυρίως γιατί αυτή η πόλη που μπορεί και θέλει να γίνει το ουσιαστικό κέντρο των Βαλκανίων, εντυπωσιάζει τόσο με τα σύγχρονα της επιτεύγματα όσο και με το ιστορικό παρελθόν της. Παρελθόν που το συναντάει κάνεις σε κάθε του βήμα.

Έχω πει πολλές φορές πως η Θεσσαλονίκη είναι η δεύτερη ακριβώς σημασία βυζαντινή πόλη μετά τη βασιλεύουσα. Πολύ πιο σπουδαία από τη Ραβέννα μόνο που τα δικά της μνημεία δεν έχουν ούτε την προβολή ούτε τη σήμανση που έχουν τα ανάλογα μνημεία της πόλης που έχτισε ο Ιουστινιανός στο μυχό της Αδριατικής.

Βρέθηκα στην Θεσσαλονίκη για να στήσω την έκθεση Unexpected Dialogue Picasso - Jankulovski, Ceramics - Painting, στο πλαίσιο της Αρτ Θεσσαλονίκη 4 αλλά και για να χαρώ όλο αυτό το εικαστικό πανηγύρι που στήνει κάθε χρόνο ο Παντελής Τσάτσης, στο 10ο περίπτερο της διεθνούς έκθεσης.

Φέτος η εκδήλωση ήταν καλύτερη από ποτέ με πολύ μεγάλη συμμετοχή ελληνικών και ξένων gallery, με ποικίλα μουσικά και Εικαστικά χάπενινγκ, με ιστορικές εκθέσεις όπως αυτή των συλλόγων Βερνίκου και Παπαδημητρίου και επίσης τις παρουσίες καλλιτεχνών όπως ο Δημήτρης Αληθεινός με την γκαλερί Ρώμα  ή ο Γιώργος Ξένος με την γκαλερί Λόλα Νικολάου και ο Παναγιώτης Τανιμανίδης με την γκαλερί Artforum. Να μην ξεχάσω το συγκινητικό αφιέρωμα στον αειθαλή ζωγράφο Νίκο Στεφάνου που οργάνωσε ο Στέλιος Γκαρίπης, τον Μανώλη Πολυμέρη, ιστορική μορφή του ελληνικού εξπρεσιονισμού αλλά και τις εξαίρετες, τελετουργικές μάσκες από όλα τα Βαλκάνια που παρουσίασε μοναδικά και με απόλυτα θεατρικό τρόπο εθνολόγος και συλλέκτης Γιώργος Μελίκης.

Προσωπικά ευχαριστώ και από τη θέση αυτή, την επιτροπή που μού απένειμε το βραβείο του καλύτερου επιμελητή. Είναι κάτι που όπως είναι φυσικό, με συγκινεί βαθιά. Επίσης θέλω να συγχαρώ τον Σταύρο Μιχαλαριά που κέρδισε το βραβείο του καλύτερου περιπτέρου εκθέτοντας μοναδικά τα έργα του γλύπτη Τάκι και της μοναδικής μοντερνίστριας καλλιτέχνιδας Χρύσας αλλά και τον Mice Jankulovski πού απέσπασε το βραβείο του καλύτερου καλλιτέχνη.  Δεν είναι διόλου σύμπτωση ότι λίγους μήνες πριν ο ίδιος δημιουργός είχε αποσπάσει ανάλογο βραβείο στην Μπιενάλε της Φλωρεντίας.

Στο σύντομο αυτό σημείωμα θέλω να μοιραστώ μαζί σας, εν είδει φωτορεπορτάζ, κάποιες εικόνες από τον ανωτέρω θεσμό αλλά και φωτογραφίες από τα σημαντικότερα μνημεία της πόλης, περισσότερο για να σας παρακινήσω ώστε να τα δείτε και εσείς σύντομα, ζωντανά!

Η αρχή δεν μπορεί παρά να γίνει από την περίφημη Ροτόντα, το σημαντικότερο, κυκλοτερές μνημείο αρχιτεκτονικά μετά το Πάνθεον της Ρώμης και το σημαντικότερο μνημείο του κόσμου, κατά την άποψή μου, από πλευράς ψηφιδωτού διακόσμου. Χτισμένο τον 4ο αιώνα μετά Χριστόν, στο μεταίχμιο του υστερορωμαϊκού και του πρωτοβυζαντινού κόσμου, αποτελεί το κυριότερο κτίσμα, μαζί με την πασίγνωστη Αψίδα - την Καμάρα των ντόπιων - του συγκροτήματος των ανακτόρων του αυτοκράτορα Γαλέριου. 

Στον τρούλο της Ροτόντας εικονίζονται υπέρκομψες μορφές, ολόσωμες εμπρός στα φανταστικά αρχιτεκτονήματα ενός υπερβατικού κόσμου ενώνοντας στην ελληνιστική τέχνη με τα Φαγιούμ και τα πρώτα δείγματα της παλαιοχριστιανικής αισθητικής. Χάρμα ιδέσθαι!

Στη συνέχεια το μοναδικό μνημείο του τέταρτου αιώνα, η Αχειροποίητος, μία επιβλητική όσο και δωρική τρίκλιτη Βασιλική, η οποία επίσης στεγάζει στα εσωρράχια των αψίδων της μοναδικά ψηφιδωτά με φυτικά θέματα. Λίγο πιο κάτω η επιβλητική Αγία Σοφία, ανάμεσα στην λεωφόρο Εγνατίας και την παραλιακή, το σημαντικότερο, σωζόμενο μνημείο της μεσοβυζαντινής περιόδου με ψηφιδωτά από την Εικονομαχία - ο διάλιθος Σταυρός της αψίδας του ιερού - και τη μαγική Ανάληψη του τρούλου, απ'τον 9ο αιώνα μετά Χριστόν. Μην ξεχάσω τα υπέροχα κιονόκρανα με τα φύλλα που κυματίζουν (!) τα οποία χρονολογούνται ήδη από την εποχή του Θεοδοσίου και του Ιουστινιανού.

Χρονολογικά ακολουθεί η Παναγία των Χαλκέων, κομνήνειος ναός του 12ου αιώνα, πολύ κοντά στην πλατεία Αριστοτέλους και το κολοσσιαίο άγαλμα του Ελευθερίου Βενιζέλου, για να ακολουθήσουν οι μοναδικές παλαιολόγειες εκκλησίες όπως είναι ο Άγιος Παντελεήμων, η Αγία Αικατερίνη, οι Άγιοι Απόστολοι κλπ. 

Τα μνημεία στην άνω Πόλη θα τα περιγράψουμε σε μιαν άλλη ευκαιρία. Ιδιαίτερα τον Όσιο Δαυίδ, δηλαδή τη Μονή Λατόμου με το μοναδικό ψηφιδωτό του στην αψίδα του ιερού πού αποδίδει τον Χριστό αγένειο σαν νεαρό Βάκχο ή Απόλλωνα. Λίγα λόγια μόνο τώρα για την σημερινή πόλη η οποία μαστίζεται από τις κακοτεχνίες και την απαράδεκτη καθυστέρηση του μετρό, τα πεπαλαιωμένα λεωφορεία τα οποία επιβαρύνουν την ήδη υπερβολικά επιβαρυμένη κίνηση και που κάνουν στην καθημερινότητα των κατοίκων εξαιρετικά δύσκολη. Μία πόλη που διαθέτε έναν τέτοιο περίπατο στο θαλάσσιο μέτωπό της και τους μεγάλους, κεντρικούς δρόμους της νέας και της παλαιάς Εγνατίας θα μπορούσε να λύσει το κυκλοφοριακό της πρόβλημα με ελαφρά, επίγεια μέσα όπως είναι το τραμ και να αποφύγει την τεράστια δαπάνη ενός μετρό που μοιάζει να μην τελειώνει ποτέ. Αν πρέπει να πω και εγώ εδώ την άποψή μου τα μοναδικά ευρήματα της Εγνατίας οδού, μιας πραγματικής Πομπηίας στην Θεσσαλονίκη, θα επιμείνω πως πρέπει να παραμείνουν in situ και όπως πρότεινε πρόσφατα γνωστός θεσσαλονικιός πολιτικός και συγκοινωνιολόγος, θα μπορούσε απλώς να παρακαμφθεί ο σταθμός Βενιζέλου. Έστω, προσωρινά και το έργο να ολοκληρωθεί άμεσα εφόσον η μεταφορά και η επανατοποθέτηση των αρχαιοτήτων αφενός θα σήμαινε τεράστια δαπάνη, τεράστια καθυστέρηση και αφετέρου πολύ, αμφίβολα αποτελέσματα. Δεν αξίζει κάτι τέτοιο σε μία τέτοια πόλη.

Για το σκοτάδι που συγχωρεί, Η τελευταία ζωγραφική του Π. Σιάγκρη

(Αύριο, Σάββατο, θα έχουμε μια συζήτηση με τον ζωγράφο. Γύρω στις 1.30 μ.μ. Στην γκαλερί Εικαστικός Κύκλος Σιαντή)

Παρακολουθώ τον Παναγιώτη Σιάγκρη εδώ και πολλά χρόνια και χαίρομαι γιατί κάθε του έκθεση κομίζει καινούργια στοιχεία και είναι αποτέλεσμα μιας ανανεωμένης έρευνας. Χαίρομαι επίσης γιατί ωριμάζοντας ο ίδιος ως καλλιτέχνης μπορεί να μεγαλώνει χωρικά και συμβολικά τις ζωγραφικές του - όχι χωρίς τον κίνδυνο της πολυλογίας ή την αλαζονεία του ναρκισσισμού - εμπλουτίζοντας τις με ενδιαφέρουσες ιστορίες αλλά ακόμα πιο ενδιαφέροντα ερωτήματα ή απορίες. Επειδή τέχνη χωρίς απορίες, τέχνη που διαβάζεται μονοδιάστατα και σ' ένα μόνο επίπεδο, δεν είναι αληθινή και δεν είναι τέχνη.

Ο Σιάγκρη θέλει να κάνει μία ζωγραφική που να μην υποκύπτει  διακόσμηση, στο μελό, στη γοητεία της επιφανειακής αφήγησης αλλά να επιμένει σε πράγματα δυσκολότερα μεν διαρκέστερα δε. Επιθυμεί οι ιστορίες του, δηλαδή τα βιώματά του, οι συνειρμοί, οι εικόνες, οι συγκινήσεις που αποθησαυρίζει από την τρομερή εμπειρία της καθημερινότητας, να είναι θεμελιωμένα σε ασφαλή όσο και σύγχρονη, μορφοπλαστική γλώσσα. Να είναι κλασικός και μοντέρνος, δύσκολα πράγματα! 

Να είναι η ζωγραφική του πρώτα αισθητικό και μετά συναισθηματικό γεγονός.

Γι'αυτό τον λόγο έχει επινοήσει διάφορους τρόπους ώστε η "πραγματικότητα" να εμφανίζεται στις συνθέσεις του λιγότερο "πραγματική", μάλλον απροσδιόριστη, άλλοτε ρευστή και φευγαλέα, άλλοτε επιθετικά ανεστραμμένη, άλλοτε σκοτεινή παρά την έκρηξη των πλούσια χρωματικών χειρονομιών του. Η πραγματικότητα στο έργο του Σιαγκρή είναι και δεν είναι έτσι ώστε να εναπόκειται στον θεατή να αποφασίσει για την ερμηνεία της. Ο ζωγράφος επιλέγει να κρύψει αυτήν ακριβώς την απροσδιόριστη πλην υπαρκτή "πραγματικότητα" πίσω από ένα πλεξιγκλάς προκάλυμμα πάνω στο οποίο γράφει, ζωγραφίζει, εμφανίζει και εξαφανίζει φόρμες έτσι ώστε το απλό εύρημα να γίνει ουσιαστικό κομμάτι της εικαστικής του πρότασης. Να τον καθιστά αναγνωρίσιμο. είναι ο τρόπος του να καταστήσει τις παραδοσιακά στατικές εικόνες της ζωγραφικής, μορφές ρέουσες όπως στον κινηματογράφο. Τελικά στην αληθινή δηλαδή την ζωντανή και όχι την μουμιοποιημένη ζωγραφική που υποτάσσεται στα πρότυπα του παρελθόντος, η στατικότητα είναι παραπειστική. Στην ουσία ο πίνακας - πρέπει να - κινείται, πάλλεται αλλάζει, εκρήγνυται, δυσφορεί, μεταμορφώνεται.

Στην παρούσα έκθεση η στιλπνότητα του πλεξιγκλάς υπό περιπτώσεις εξαφανίζεται για να λειτουργήσει η σάρκα του πίνακα αφ' εαυτήν ή, σ' ένα έργο παλαιότερο, τοποθετείται δίπλα στον καμβά εν είδει εγκατάστασης ώστε να δηλώνει και τις δύο δυνατότητες ανάγνωσης και να αφήνεται ο θεατής να αποφασίσει.

Ζωγράφος- διανοούμενος πάνω από όλα ο Παναγιώτης Σιάγκρης, συνομιλητής Gerhard Richter αλλά και του Walter Benjamin, στοχάζεται πάνω στους τρόπους που αλλάζει δραματικά το αστικό τοπίο ενώ νοσταλγεί μία φύση που όλο και περισσότερο συστέλλεται εμπρός στον ανθρώπινο φασισμό. Και μίαν ελευθερία που όλο και περισσότερο εξορίζεται, άλλοθι της πιο άλογης βίας. Ρομαντικός της σύγχρονης εποχής φτιάχνει προφάσεις τοπίων και εκρήξεις μυστικές και ανατροπές και φιγούρες που, ανεπαισθήτως ίσως, υποδύονται τη μοίρα τους την ίδια. Επίσης ζευγάρια πού έχουν αγκαλιαστεί για το πρώτο και το τελευταίο φιλί τους, ποιος ξέρει. Επειδή είναι πάντα τα πράγματα που υποδύονται άλλα πράγματα, εκτεθειμένα είτε στο φως που καθαγιάζει είτε στο σκοτάδι που συγχωρεί. Τελικά!

20/10/2019

Άνθρωπος που πέφτει

Υπάρχουν ζωγράφοι οι οποίοι ζωγραφίζουν με μεγάλη δεξιοτεχνία το προφανές. Υπάρχουν όμως και ζωγράφοι που ζωγραφίζουν - όπως μπορούν και όσο αντέχουν - αυτό που συμβαίνει πίσω ή και πέρα από τα πράγματα. "Την βοήν των προσιόντων" που θα έλεγε και ο Αλεξανδρινός. Την πίσω όψη των φαινομένων, τη σκοτεινή πλευρά της Σελήνης. Την άβυσσο και τη γοητεία της. Το πρόσωπο σαν μάσκα ή, ακόμη πιο χαρακτηριστικά, σαν ένα τοπίο στο οποίο τα πάντα μπορούν να συμβούν. Σαν τον κρατήρα ενός ενεργού ηφαιστείου. Ένας τέτοιος ακραίος, και για αυτό σημαντικός, ζωγράφος είναι κι ο Βασίλης Σούλης. Σ' αυτήν εδώ την τρίτη του ατομική έκθεση δέκα ολόκληρα χρόνια μετά από την πρώτη, το 2009, και μόλις δύο από την δεύτερη, το 2017, ο καλλιτέχνης, ασφαλής πλέον ως προς τις τεχνικές ή και τα κόλπα της τέχνης του, μπορεί να ενδίδει άφοβα στις ανασφάλειες του κερδίζοντας με ρίσκο το αισθητικά προσφορότερο. Δηλαδή να μπορεί να ζωγραφίζει χωρίς προστατευτικό δίχτυ, με τον φόβο του κενού αλλά και την ευλογία της ουσιαστικής δημιουργίας. Μιας δημιουργίας που θέλει να πάρει θέση σε αυτό που συμβαίνει σήμερα στον κόσμο και μπορεί να απευθυνθεί τίμια στον σύγχρονο θεατή αυτού του κόσμου. Έτσι πρέπει. Η τέχνη δεν είναι δημοσιοϋπαλληλία ούτε κι η ζωγραφική είναι απλή διακόσμηση με δεδομένους, τους κανόνες. Ο όποιος κανόνας στην αληθινή δημιουργία διατυπώνεται μετά από την ολοκλήρωση του έργου. Ποτέ πριν.

Δέκα χρόνια μετά λοιπόν, να  ένας πιθανός τίτλος για την παρούσα ενότητα, ο Βασίλης Σούλης παρουσιάζει τους καρπούς της ωρίμανσης και το εύρος των κατακτήσεων του, τόσο στη φόρμα  και στην οργάνωση της όσο και στην αφήγηση με όσα μυστικά  αυτή διαθέτει και στην "επανεφεύρεση" της συγκίνησης την οποίαν a priori οφείλει να υπηρετεί το κάθε έργο τέχνης. 

Αν χρησιμοποιούσα έναν τεχνικό όρο για να περιγράψω τους πίνακες που μού έδειξε στο μικρό, ασφυκτικό του εργαστήριο σε μία ταράτσα του Παλαιού Φαλήρου, με τον ήλιο έξω να καίει και τα χρώματα των έργων του μέσα να ιριδίζουν στο κόντρα φως, θα χρησιμοποιούσα την λέξη 

"αποδόμηση", deconstruction.

Επειδή, εκεί που στους παλιότερους πίνακες του κυριαρχούσε το στιβαρό σχέδιο δηλαδή η έννοια της δομής, τώρα ο Σούλης μοιάζει να χτίζει ένα εντυπωσιακό οικοδόμημα για να έχει μετά τη χαρά να το καταστρέψει. Όχι από μαζοχισμό ή ανόητη επίδειξη δύναμης αλλά απ'την βαθιά ανάγκη να ψάξει ο ίδιος τα εκφραστικά όρια του. 

Γιατί περί αυτού πρόκειται:

Άνθρωποι στα όριά τους, άνθρωποι που κραυγάζουν, που γελάνε υστερικά, άνθρωποι ήρεμοι στην απόγνωσή τους, άνθρωποι που πέφτουν. Να ένας άλλος, πιθανός τίτλος για την παρούσα ενότητα: "Άνθρωπος που πέφτει". Σαν το ομότιτλο συνταρακτικό αφήγημα του Don de Lillo. Επειδή διαπιστώνω ένα ανάλογο κλίμα απελπισίας αλλά και γενναιότητας, φόβου αλλά και πίστης ως προς αυτό που αποκαλείται ανθρώπινη αξιοπρέπεια. Χωρίς μελοδραματισμό.

Ακόμη και όταν ζωγραφίζει ζώα, ταύρους που επιτίθενται, τίγρεις σε οργασμό ο Σούλης σκέφτεται τους ανθρώπους. Οι συμβολισμοί, οι μεταφορές, ή οι συμπαραδηλώσεις, εν προκειμένω, είναι εύκολες για αυτό και δεν θα επιμείνω σ' αυτές. Αυτό που θα υπογραμμίσω στο σύντομο μου σημείωμα είναι πως έχουμε μπροστά μας μίαν αυθεντική ζωγραφική, πυκνή και σε περιεχόμενο και σε γλώσσα, με όλες τις αντιφάσεις αλλά και τα επιτεύγματά της. Και αυτό δεν είναι λίγο.

Μάνος Στεφανίδης, 19/9/2019

Χαρίδημοι, Ταμπούρια και Πικάσο

Πριν δύο χρόνια, στη Δημοτική Πινακοθήκη Πειραιά, ο Σωτήρης Χαρίδημος οργάνωσε έκθεση Καραγκιόζη με έργα δικά του και του πατέρα του Γιώργου. Μού τα ξαναθύμησε το φ.μπ. μία μέρα πριν πετάξω για Θεσσαλονίκη όπου θα στήσω τα κεραμικά του Πικάσο στην φουάρ που θα εγκαινιαστεί την Πέμπτη. Σύμπτωση; Ανάμικτα συναισθήματα:

 Ένας Έλληνας καραγκιοζοπαίχτης εμπνέεται από την Γκουέρνικα, το έργο που πολέμησε τον φασισμό όσο και ένας μικρός στρατός καθώς το περιέφεραν σε Ευρώπη, πρώτα, και στις ΗΠΑ μετά, καθ'όλη την διάρκεια του Β Παγκοσμίου Πολέμου, με ενέργειες του Alfred Barr, διευθυντή τότε του ΜοΜα της Ν. Υόρκης καταγγέλλοντας τον Χίτλερ και συγκεντρώνοντας χρήματα για την ενίσχυση του αντιφασιστικού αγώνα. (Περισσότερα στο βιβλίο του Russell Martin " Guernica, ο Πόλεμος του Πικάσο" Γκοβόστης 2005, μετάφραση Γ. Κασταναράς). 

Παράλληλα τρεις, τουλάχιστον, εκθέσεις που τρέχουν σήμερα στην Αθήνα έχουν έμμεση ή άμεση σχέση με τον Καραγκιόζη και το θέατρο Σκιών: Πρόκειται για το περιβάλλον της Δήμητρας Σιατερλή στον Τεχνοχώρο, τον Δράκο του Τάσου Μαντζαβίνου στο Μουσείο Γκίκα και την αναδρομική του Χρήστου Αντωναρόπουλου στην Δημοτική Πινακοθήκη Αλίμου ( είναι εν πολλοίς τα έργα που εκτέθηκαν πρόσφατα στον Εικαστικό Κύκλο Σιαντή).

 Σκέφτομαι τέλος πως έχει ωριμάσει ο καιρός για μία έκθεση αφιέρωμα στον Καραγκιόζη, το Θέατρο Σκιών και την σύγχρονη τέχνη με έργα των ανωτέρω ζωγράφων αλλά και του Τσαρούχη, του Σπαθάρη, του Αργυράκη, του Μποστ, του Κεσσανλή, του Λαζόγκα κλπ. Έγραφα λοιπόν σχετικά στις 19 Νοεμβρίου 2017:

...Ο γιος του ιστορικού καραγκιοζοπαίχτη Γιώργου Χαρίδημου Σωτήρης εκθέτει ένα τεράστιο, σπαρταριστό υλικό από το οικογενειακό αρχείο την προσεχή Τρίτη στην Δημοτική Πινακοθήκη Πειραιά. Τα έργα καλύπτουν δραστηριότητες που πλησιάζουν τον αιώνα και περιλαμβάνουν φιγούρες, μπερντέδες, εργαλεία σκηνής αλλά και έναν μεγάλο όγκο συνθέσεων του Σωτήρη εμπνευσμένων από την μυθολογία του Καραγκιόζη. 

Ως πιτσιρίκος είχα δει το Θέατρο Σκιών του Χαρίδημου τόσο στο Πασαλιμάνι όσο και στο ανοιχτό θέατρο του Αλέκου  Χρυσοστομίδη στην πλατεία Ταμπουρίων. Στο ίδιο θερινό θέατρο είχα δει και το πρώτο γυμνό της ζωής μου στο σώμα μιας χορεύτριας του οριεντάλ. Ένα είδος βαριετέ και επιθεώρησης που παρουσιαζόταν εναλλάξ με το πρόγραμμα του Καραγκιόζη. Ήμουν δεν ήμουν δέκα χρονών και το "απαγορευμένο" εκείνο θέαμα, πλην δι' οικογενείας, το ημίγυμνο επί σκηνής και η σεξουαλική πρόκληση με συγκλόνισαν. Το ρίγος της γοητείας και η ηδονή της ανάμνησης διαρκούν ακόμα.

ΥΓ. Υπενθυμίζω πως σκηνές οριεντάλ ή χορευτικά όπως και επίσκεψη σε μπουζούκια είχαν ΌΛΕΣ οι ελληνικές κωμωδίες ώστε να βλέπουν οι φτωχοί των συνοικιών στο πανί τα θεάματα που απολάμβαναν ζωντανά οι πλούσιοι του Κολωνακίου ή της Φιλοθέης.

Το τελευταίο μου βιβλίο στα αγγλικά και η έκθεση Picasso - Jankulovski στην Αρτ Θεσσαλονίκη. 

Οι Έρωτες και πως καίγονται

Έργα που πενθούν. Για παράδειγμα, εδώ εμφανίζονται τα κεριά του Καβάφη αλλιώς. Μαζί με τους περιπλανώμενους της διπλανής ζωγραφικής. Έργα που συνθέτουν μιαν οπτική ελεγεία για τα όνειρα ή τους έρωτες που κάψαμε μόνο και μόνο για να προχωρήσουμε λίγο πιο κάτω. Πενθώντας μεν οδυρόμενοι αλλά και προχωρώντας. 

Επειδή συχνά, για να δούμε μέσα στο σκοτάδι του μέλλοντος, εξαντλήσαμε, εξαντλούμε εκείνα τα σπίρτα που ήταν κάποτε άνθρωποι. Το παραμύθι του Άντερσεν γίνεται εδώ ψηλαφητή πραγματικότητα που αφορά στον καθένα. Πόσους ανθρώπους καίμε, συνειδητά ή ασυνείδητα, αγαπώντας. Πόσο καίμε ανθρώπους όταν σβήνουν τα συναισθήματα που τούς έδιναν ζωή.

Η θυσία της Ιφιγένειας έχει πάντα ως θύτη κάποιον που την αγάπησε πολύ. Δεν γίνεται αλλιώς!  Και που την θυσίασε γιατί το ταξίδι δικαιούται να απαιτήσει το μέγιστο κόστος. Το ταξίδι... Η αναχώρηση - αποχώρηση.

Αλλά και ο θύτης συντρίβεται πάντα. Σαν τον Αγαμέμνονα. Που το τίμημα του ήταν μία μοιχαλίδα στο κρεβάτι και ένα μαχαίρι βαθιά βαθιά στα σπλάχνα του.

ΥΓ. Αρκεί μόνο να μην συνηθίσεις τον πόνο. Να μη χάσει μέσα σου την οδυνηρή του λαμπρότητα.

* Wolfgang Stiller , ο δημιουργός του πρώτου έργου, Γιώργος Ξένος του δεύτερου.

Ανοιχτή επιστολή προς την υπουργό Παιδείας κ. Κεραμέως και τον υπουργό Προστασίας του Πολίτη κ. Χρυσοχοΐδη

Κυρία και κύριε υπουργέ

Ειλικρινά δεν αισθάνομαι ευτυχής που επανέρχομαι σ' ένα θέμα τόσο λεπτό όσο και αποκρουστικό όπως είναι η βία - και μάλιστα η έμφυλη - στους πανεπιστημιακούς χώρους με πρόσχημα ή άλλοθι το περιβόητο άσυλο.

Η επιστολή φοιτήτριας μου την οποία επισυνάπτω, νομίζω ότι περιέχει τα πάντα και μάλιστα μ' έναν αποδραματοποιημένο αλλά και εν απογνώσει τρόπο. 

Έχουν παρέλθει περισσότερα από δύο χρόνια  κυρία και κύριε υπουργοί όταν κατήγγειλα περιστατικά βίας και παραβατικές συμπεριφορές, εμπορία και διακίνηση ναρκωτικών από μεμονωμένα άτομα ή ομάδες που δραστηριοποιούνται στην ευρύτερη περιοχή της πανεπιστημιούπολης Ζωγράφου.  Αναφέροντας μάλιστα συγκεκριμένα περιστατικά όπως μαχαιρώματα, σωματική βία, κλοπές ακόμα και σεξουαλικές επιθέσεις σε φοιτήτριες. Συμβολικό κέντρο όλων αυτών των "δραστηριοτήτων" ήταν η φοιτητική εστία Ζωγράφου επί της λεωφόρου Ούλωφ Πάλμε. Με τους εμπόρους ναρκωτικών να διακινούν προκλητικά το προϊόν τους στην κεντρική είσοδο ή να απειλούν τους υπαλλήλους του παρακείμενου, παιδικού σταθμού. Είχε υπάρξει τότε μεγάλο ενδιαφέρον από πλευράς ΜΜΕ αλλά και ενεργοποίηση των πανεπιστημιακών αρχών ώστε να περιοριστούν οι δράσεις τον εξωπανεπιστημιακών στοιχείων που λυμαίνονται τα πανεπιστήμια. Δηλαδή να ηλεκτροδοτηθούν και να φωτιστούν οι θεοσκότεινες εκτάσεις της Πανεπιστημιούπολης, να επανεργοποιηθούν οι περιπολίες των υπαλλήλων φύλαξης, να μην είναι διακοσμητικές οι υπηρεσίες security κλπ. 

Όμως το κακό δεν θα χτυπηθεί στη ρίζα του όσο οι εστίες λειτουργούν σαν αποθήκες ναρκωτικών και βρίσκονται στον έλεγχο ανθρώπων που δεν έχουν σχέση με τα πανεπιστήμια. Οι ακαδημαϊκοί δάσκαλοι γνωρίζουν τα  χρονίζοντα σκάνδαλα των Εστιών, τις κλοπές, τους τραμπουκισμούς, τους βανδαλισμούς αλλά παραδόξως γενικότερα κυριαρχεί ένοχη σιωπή. Έλλειψη του οποιουδήποτε ελέγχου. Είναι ενδεικτικό ότι από το κτήριο της Ούλωφ Πάλμε έχουν έχουν εισέλθει στο παρακείμενο, πανεπιστημιακό γυμναστήριο διαρρήκτες τουλάχιστον 10 φορές(!) μεταφέροντας μάλιστα ακόμη και το χρηματοκιβώτιο της Εστίας! Τα περασμένα Χριστούγεννα τραμπούκοι μαχαίρωσαν τον υπάλληλο ασφαλείας του Πανεπιστημίου Σ.Χ. ο οποίος τούς έκανε παρατήρηση επειδή έβαλαν φωτιά σε σκουπίδια έξω από το γεωλογικό τμήμα ώστε να λαμπαδιάσουν τα παρακείμενα πεύκα! 

Είχα τότε παραδώσει όσα όσο υλικό μπορούσα να συλλέξω από κοινού με ευάριθμους συναδέλφους και στην Εισαγγελία Αθηνών και στη ΓΑΔΑ και μάλιστα μετά από κλήση ενός εισαγγελέα και ενός αστυνομικού διευθυντή.

Σήμερα αυτή η καταγγελία της φοιτήτριας τα στοιχεία της οποίας είναι στη διάθεσή σας, θέτει πάλι το ζήτημα με τρόπο αδιαμφισβήτητο. Απευθύνομαι λοιπόν σε εσάς γνωρίζοντας την δυσκολία του εγχειρήματος και αναγνωρίζοντας την μέχρι τώρα προσπάθεια σας ώστε να εξυγιανθούν τα ανώτατα πνευματικά ιδρύματα από συμπεριφορές και πρόσωπα που αποτελούν ντροπή και για την ακαδημαϊκή κοινότητα και για τα πανεπιστημιακά ήθη. 

Το παρήγορο είναι πάντως πως όλο και περισσότεροι φοιτητές και φοιτήτριες δεν φοβούνται να μιλήσουν, έστω κι αν συχνά οι καταγγελίες τους γίνονται σε ώτα μη ακουόντων.

Παραθέτω την επιστολή:

"Καλησπέρα κύριε Στεφανίδη ,

είμαι φοιτήτρια των θεατρικών σπουδών του ΕΚΠΑ και θα ήθελα να σας αναφέρω ένα πολύ σοβαρό περιστατικό. Μένω στις φοιτητικές εστίες του πανεπιστημίου επί της Ούλωφ Πάλμε. Τα τελευταία χρόνια άτομο το οποίο δεν έχει κάποια σχέση με τις εστίες ούτε είναι φοιτητής, μένει στους χώρους της εστίας και έχει προβληματίσει γενικότερα με την συμπεριφορά του και τα διάφορα προβληματικά συμβάντα που δημιουργεί. Έχει σημασία να αναφέρουμε ότι πρόκειται για διαπιστωμένα ασθενές άτομο και άνθρωποι του κύκλου του έχουν αναφέρει ότι έχει βρεθεί κατά καιρούς στο Δαφνί. Τον τελευταίο ένα μήνα έχει εκδηλώσει έντονα διαχυτική συμπεριφορά απέναντι σε κοπέλες. Συγκεκριμένα ακόμα και σε μένα την ίδια  Με αποκορύφωμα το βράδυ της περασμένης Τρίτης όπου ακούστηκαν φωνές για βοήθεια επί της οδού Ταξίλου από άγνωστη κοπέλα καθώς και ο ίδιος να της απευθύνει επιθετικά και υβριστικά σχόλια. Γνωρίζουμε ότι πρόκειται για αυτόν καθώς ταυτοποιηθηκε από τα ρούχα που φορούσε καθώς τον αναγνώρισαν οι φίλες μου. Αμέσως μετά το συμβάν έπεστρεψε στην Εστία όπου έκανε επίδειξη γενετικών οργάνων και ούρησε. Οι συγκεντρωμένοι φοιτητές που βρίσκονταν εκεί απευθύνθηκαν κατευθείαν στους φύλακες της εστίας οι οποίοι ήταν παρόντες και απάντησαν το εξής χαρακτηριστικς: δεν μπορούμε να κάνουμε τίποτα ούτε και να καλέσουμε την αστυνομία διότι αυτό θα μας προκαλούσε πρόβλημα με τα παιδιά της εστίας.  Μιλώντας για πρόβλημα εννοώ ότι έχει αποφασισθεί μεταξύ των παρατάξεων της εστίας, ο,τιδήποτε συμβαίνει και απαιτεί την παρουσία αστυνομίας να επιλύεται αναμεταξύ των φοιτητών με συζήτηση και στην ουσία να μένει μέσα σε αυτόν τον κύκλο. Οι παρόντες στο συμβάν κάλεσαν αυτοβούλως την αστυνομία όπου έγινε η σύλληψη του για μερικές ώρες και στη συνέχεια ακολούθησαν καταθέσεις των παρόντων επί του θέματος. Απευθύνθηκαμε επίσης στην γραμματεία της σχολής οι οποίοι προθυμοποιήθηκαν να μας διασυνδέσουν με την κοσμητεία και μας πρότειναν ομαδική καταγγελία στις αρχές της ΦΕΠΑ. Ο λόγος που απευθύνομαι σε εσάς είναι γιατί έχετε ευαισθητοποιηθεί για παρόμοια θέματα στο παρελθόν και η γνώμη σας μετράει. Επίσης είναι αρκετά λεπτό το ζήτημα και εξ αιτίας αυτής της άτυπης συμφωνίας μεταξύ των εστιακών είναι λίγο ριψοκίνδυνη οποιαδήποτε κίνηση μας όπως επίσης είναι δύσκολο να βρούμε υποστηρικτές σε αυτό αλλά θεωρώ απαράδεκτο κάτι τέτοιο να μείνει στην αφάνεια και να συγκαλύπτεται από όλους, πόσο μάλλον όταν οι φοιτητικές εστίες έχουν πάντα να αντιμετωπίσουν πρόβλημα με σεξουαλικες επιθέσεις. Και τώρα μιλάμε για κάτι πολύ συγκεκριμένο και έχουμε μπροστά μας έναν από τους υπεύθυνους. Κατά την γνώμη μου θα έπρεπε κάτι τέτοιο να δημοσιοποιηθει αλλά δεν γνωρίζω τον τρόπο ώστε αυτό να γίνει ανώνυμα και να λάβει την απαραίτητη έκταση και σημασία. Θα ήταν διαφωτιστική η απάντηση σας, ευχαριστώ εκ των προτέρων."

(στάλθηκε μέσω messenger στις 26/11/19)

Μάνος Στεφανίδης

Αν. καθηγητής ΕΚΠΑ

Φωτογραφία από την περφόμανς του Άγγελου Σπάρταλη στο μεταπτυχιακό μαθήματα του τμήματος θεατρικών σπουδών του ΕΚΠΑ.

Κίνα, αγριόπαπιες και φθινόπωρο

Από πάνω οι αγριόπαπιες γράφοντας ιδεογράμματα στο γκρίζο φλερτάρουν ξεδιάντροπα έναν φοβισμένο απ' τα σύννεφα ήλιο. Κι από κάτω η λίμνη Κουάν Λου της επαρχίας Ανχούι, το σπίτι τους, τις αντικαθρεφτίζει πιστά... Κι όλα αυτά  τα μαγικά που έρχονται από άλλους καιρούς, συμβαίνουν εξακόσια χιλιόμετρα νοτιοδυτικά της κοσμοπολίτικης Σαγκάης.

Με τα κορίτσια του χωριού Σίντι - που θα πει κήπος με λωτούς - να ποζάρουν σαν αντίπραξη ομορφιάς με τις παραδοσιακές φορεσιές της δυναστείας των Μινγκ, 16ος αι. στο πλαίσιο του διεθνούς φεστιβάλ Φωτογραφίας που διοργανώθηκε στην περιοχή τους και έληξε χτες.

 Τα γκρίζα του βροχερού καιρού κάνουν τα κόκκινα και τα κίτρινα μετάξια ακόμη πιο θερμά. Σαν ένα πένθος που κατέληξε σε γιορτή.

Προετοιμασία για την τέλεση παραδοσιακού γάμου στο ιστορικό χωριό Σι Ντι της επαρχίας Ανχούι όπου και το διεθνές φεστιβάλ φωτογραφίας. Η νύφη μού ποζάρει αριστερά στον ειδικό χώρο που έγιναν οι πρόβες της τελετής ενώ δεξιά βλέπετε το ζευγάρι και τους σαράντα παραστάτες εν δράσει!