Επήγα
Δεν εδεσμεύθηκα. Τελείως αφέθηκα κ' επήγα.
Στες απολαύσεις, που μισό πραγματικές,
μισό γυρνάμενες μες στο μυαλό μου ήσαν,
επήγα μες στην φωτισμένη νύχτα.
Κ' ήπια από δυνατά κρασιά, καθώς
που πίνουν οι ανδρείοι της ηδονής.
1913, Κωνσταντίνος Καβάφης
Κατ' αρχήν στον έρωτα απαγορεύεται το απαγορεύεται. Οι ηλικίες μηδενίζονται και ο χρόνος κερί που λιώνει. Στον έρωτα τα αντίθετα έλκονται μαγικά. Όπως εξάλλου έλκονται και τα όμοια, τα ομώνυμα... μαζί με τα ετερώνυμα. Ας είναι λοιπόν ο έρωτας σταθερά η τελευταία μας ευκαιρία για ελευθερία και ανατροπή εκείνης της καθημερινότητας που πνίγει τόσο με την ομοιομορφία της. Εκείνη η εκτός χρόνου νεότητα που ξέρει ν' αντιστέκεται.
Ας βρουν, όσα σώματα μπορούν και αντέχουν, εκείνο τον δρόμο που, ακυρώνοντας φοβίες, κοινωνικά στερεότυπα και απαγορεύσεις, θα σώσει ταυτόχρονα και την ψυχή τους. Αφού οι ανδρείοι της ηδονής έχουν φιαχτεί από το ατσάλι που λέγεται τρυφερότητα. Όσο για το κόστος... Ευπρόσδεκτο. Εξάλλου από μικροί συνηθίσαμε να εξαγοράζουμε την αιωνιότητα με στιγμές. Ενσυνειδήτως. Τώρα είναι που θα δειλιάσουμε; Τα λύτρα της ηδονής, έλυτρα της οδύνης. Αφού ηδονή χωρίς οδύνη λογάριαζε την αργομισθία...
Είναι κοινός τόπος βέβαια αλλά θα το επαναλάβω: Ο Γιώργος Σταθόπουλος ήταν και παραμένει ένας ζωγράφος βαθιά ερωτικός. Ένας δημιουργός που λάτρεψε το γυμνό, κοριτσίστικο σώμα που το ταύτισε με την άνοιξη και δεν δίστασε να αποδώσει με τα μέσα της τέχνης του ζευγάρια σε οίστρο. Σε οχεία. Όχι τον Θεό Έρωτα συμβολικά αλλά την πράξη την ίδια του έρωτα. Και μάλιστα ισορροπώντας ανάμεσα στη πρόκληση και την ποίηση. (Προσωπικά εντοπίζω την πορνογραφία περισσότερο στο βλέμμα και το μυαλό του θεατή παρά στην προσφερόμενη εικόνα. Ακόμη και την πιο σκληρή ή "σκληρή").
Προσπαθώντας να κάνω χιούμορ και λαμβάνοντας υπόψη την ηλικία του, θα μπορούσα να προσθέσω ότι είναι αναμφισβήτητα ο μεγάλος ερωτικός της ζωγραφικής μας. Εν προκειμένω θα συμφωνούσε κι ο μεγάλος απών φίλος του, ο Μάνος Χατζιδάκις, ο έτερος, μεγάλος ερωτικός της σύγχρονης ευαισθησίας μας που συνήθιζε τόσο να τον πειράζει. Σοβαρολογώντας όμως τώρα θέλω να υπογραμμίσω πόσο δύσκολη είναι καλλιτεχνικά η αναπαράσταση της σεξουαλικής πράξης. Η αισθητική της προσέγγιση. Κι αυτό επειδή όντας τόσο μοναδική κι ανεπίληπτη η συνουσία καθ' αυτή, πολύ δύσκολα υποκαθίσταται από μια εικόνα, ένα κείμενο, μία μουσική. Έστω και αν αυτή είναι το Μπολερό του Ραβέλ για παράδειγμα. Και αυτό συμβαίνει γιατί στην τέχνη πάντα έχουμε την ωραία ανάμνηση μιας στιγμής παρελθούσας, την μεταστοιχείωση ενός προϋπάρξαντος βιώματος σε αισθητικό γεγονός με την ελπίδα έτσι να ζήσει περισσότερο. Υπ' αυτό το πρίσμα σε μίαν ερωτική εικόνα - ακόμα και στην πιο έντονα πορνογραφική - λανθάνει πάντα ένα στοιχείο μελαγχολίας ή ματαίωσης ακριβώς γιατί και ο έρωτας είναι συνήθως ολιγόζωος - άρα ματαιωμένος; - και η σαρκική, τουλάχιστον, διάσταση του εφήμερη. Γιατί είναι αναπόδραστο το πιο ωραίο πράγμα στη ζωή μας να τελειώνει πολύ γρήγορα. Όπως και σε όλα τα θηλαστικά. Εξ ου η περίφημη post coitum triste των ζώων. Η μελαγχολία τους μετά τον οργασμό.
Ας συμμαζευτούμε όμως : Με την ευκαιρία του φετινού Αγίου Βαλεντίνου οργανώσαμε με τον Αλέξανδρο Κόντη αυτό το χορταστικό αφιέρωμα στον ερωτικό Γιώργο Σταθόπουλο παρουσιάζοντας εδώ έργα των τελευταίων 20 χρόνων. Έργα τα οποία θα χώριζα σε δύο ομάδες: στα φωτεινά και τα σκοτεινά, στα λευκά και τα μαύρα. Στα πρώτα, βλέπουμε ερωτικά ζευγάρια να ταξιδεύουν χορεύοντας στο φως ευτυχισμένα και αθώα Στα δεύτερα οι ερωτικές περιπτύξεις και οι οργασμοί γίνονται μέσα στο πιο βαθύ σκοτάδι σε τρόπον ώστε η απόλυτη ηδονή να λειτουργεί και σαν ένας τρόπος υπόμνησης του θανάτου που σταθερά ελλοχεύει. Εν προκειμένω η ανάμνηση της μελανόμορφης, αττικής αγγειογραφίας του Ε αι. είναι εξαιρετικά έντονη (όπως επίσης συμβαίνει και στ' ανάλογα έργα του Αλέκου Φασιανού) και γι' αυτό το αποτέλεσμα είναι τόσο εντυπωσιακό. Κυριολεκτικά ένας άλλος Σταθόπουλος. Πιο σκοτεινός, πιο ακραίος αλλά και πιο ζωγραφικός... Στην παράδοση του λαϊκού εξπρεσιονισμού που πρωτοδίδαξαν ο Δημήτρης Πικιώνης, ο Φώτης Κόντογλου και ο Γιάννης Τσαρούχης. Για να την συνεχίσουν με τον ένα ή τον άλλο τρόπο ο Κυριάκος Κατζουράκης, ο Χρόνης Μπότσογλου και ο Παύλος Σάμιος. Χωρίς να ξεχνώ εν προκειμένω τα ερωτικά κορίτσια του Γιάννη Μόραλη ή του Παύλου Μοσχίδη. Πάντως το συμπέρασμα είναι ένα: η ερωτική πράξη είναι ένα θέμα που δύσκολα αγγίζει η ζωγραφική μας ίσως επειδή ακόμα πιο δύσκολα προσεγγίζει η κατά κανόνα συντηρητική κοινωνία μας. Θυμάμαι τώρα την πασίγνωστη φράση του αιρετικού συγγραφέα Ζάρκο Πετάν: "Τον ρεαλισμό τον επινόησαν καλλιτέχνες χωρίς φαντασία". Οι ερωτικοί πίνακες του Σταθόπουλου εκκινούν από μια ρεαλιστική βάση αλλά, κατά τα άλλα, απογειώνονται ποιητικά. Γιατί; ... Επειδή έρωτας είναι η αιτία...
ΥΓ. Κάθε έργο τέχνης, ας πούμε ένας ζωγραφικός πίνακας, στις πιο συνηθισμένες περιπτώσεις είναι μία εικόνα, δηλαδή μία συγκεκριμένη "ιστορία" διατυπωμένη σε οπτική γλώσσα. Όμως πάντα πίσω από την "αφήγηση" αυτή υποκρύπτεται μια σκέψη, ένας συλλογισμός. Άλλοτε βαθύς, άλλοτε λιγότερο βαθύς. Πάντα όμως κάποια σκέψη δημιουργεί τις εικόνες.
Σε πιο σπάνιες, και για αυτό πολύ πιο σπουδαίες, περιπτώσεις τώρα το έργο τέχνης λειτουργεί σαν να είναι χρησμός, σαν αίνιγμα ή σαν προφητεία. Και για αυτό επιβάλλεται να το προσεγγίζουμε με ανάλογο τρόπο. Σαν χρησμό ή σαν αίνιγμα. Με ταπείνωση, δέος και αφοσίωση. Με βλέμμα προσκυνητή και με ψυχή πιστού. Να (του) αφεθούμε ώστε να επιτραπεί και στο ίδιο να λειτουργήσει. Να μάς μιλήσει με την άπεφθη του γλώσσα. Να μας "δει" κι αυτό με τη σειρά του, όπως κι εμείς το βλέπουμε.
Αύριο, Σάββατο, 14 Φεβρουαρίου, στις 5 μμ ανήμερα του Αγίου τα εγκαίνια στην
Art Gallery Έντεχνον, Άλιμος
ΥΓ. Χρόνια πολλά και ερεθιστικά σε όλους τους εορτάζοντες και στις...γεννεθλιούσες που έλεγαν και στον "Μπακαλόγατο".
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου