Ιερουσαλήμ

Ο Κάιζερ Γουλιέλμος και ο Ναός της Κοιμήσεως στα Ιεροσόλυμα 

Λατρεύω τα ταξίδια. Ιδιαίτερα σε ιστορικά σεσημασμένους τόπους Είναι Ιανουάριος του 2020 και είμαι καλεσμένος στο Τελ Αβίβ για να μιλήσω με θέμα την γλυπτική του μοντερνισμού. Ήταν φυσικό να επισκεφθώ την Ιερουσαλήμ για προσκύνημα και το σημείο που συγκεντρώνονται τα τρία ιερότερα σημεία των τριών μονοθεϊστικών θρησκειών. 

Τα ερείπια του δεύτερου ναού του Σολομώντα, τον κωνσταντίνειο Ναό της Αναστάσεως και βέβαια το Τέμενος του Βράχου. 

Όμως μου κέντρισε το ενδιαφέρον και ένας τρίτος, εμφανώς νεότερος, ναός για τον οποίο δεν διέθετα πληροφορίες. Απλώς έβλεπα από μακριά, αυτόν τον περίεργα επιβλητικό θόλο από τη νέα πόλη της Ιερουσαλήμ και την ταράτσα του ιουδαϊκού κέντρου θρησκευτικών σπουδών, χωρίς να αντιλαμβάνομαι όμως περί τίνος πρόκειται. Πρόκειται για έναν περίεργο, τετράπλευρο θόλο και συγχρόνως μια στρογγυλή πυραμίδα που μού θύμιζε αχνά το ανακτορικό παρεκκλήσιο στο Άαχεν, το Ακυΐσγρανον των Ρωμαίων ή τη μεσαιωνική Aix la Chapelle του Καρλομάγνου. Το κτίσμα δεσπόζει όπως βλέπετε σ' όλη την περιοχή.

Όταν μπήκα στην παλιά Πόλη, ξαναείδα από πιο κοντά το πολύ εντυπωσιακό αυτό κτίσμα και απ' την πύλη Σιών αποφάσισα να το επισκεφτώ αφού δίπλα του υπήρχε κι ένα ιουδαϊκό μνημείο το οποίο ανέφεραν όλοι οι οδηγοί. Επρόκειτο για τον τάφο του Δαβίδ!

Προσεγγίζοντας η έκπληξη μου μεγάλωσε γιατί προστέθηκε στα αξιοθέατα του χώρου και το Cenacolo*, δηλαδή η γνωστή από τα Ευαγγέλια αίθουσα - το υπερώον - που έγινε ό Μυστικός Δείπνος. Έτσι λοιπόν προσέγγισα με συγκίνηση τον χώρο που υποτίθεται ότι για πρώτη φορά τελέστηκε η θεία ευχαριστία. Εκεί διαπίστωσα πως πρόκειται για ένα μικρό τζαμί με μιχράμπ το οποίο σήμερα ελέγχουν φραγκισκανοί μοναχοί 

(δες την ενδεικτική, τρίτη φωτογραφία).

Προφανώς στην μακραίωνη πορεία των κτισμάτων αυτών οι χρήσεις τους άλλαζαν ανάλογα με το ποιος κατείχε την ιερή πόλη. το πιο εύκολο πράγμα ήταν να γίνει μία εκκλησία τζάμι και το αντίστροφο.

 Είναι επίσης γεγονός πως την τελική, αρχιτεκτονική διαμόρφωση όλων των ιερών προσκυνημάτων, από τον Πανάγιο Τάφο ως το τέμενος του Βράχου, την πραγματοποησαν οι Σουλτάνοι της Κωνσταντινούπολης με πιο σημαντικό τον Σουλεϊμάν τον Μεγαλοπρεπή, τον 16ο αι. Κάτω από αυτό λοιπόν το κτίσμα του Μυστικού Δείπνου βρίσκεται όντως ο, θεωρούμενος, τάφος του Δαβίδ - ο Χριστός είναι απόγονος του -  όμως δεν μου επετράπη η είσοδος γιατί εκείνη τη στιγμή ελάμβανε χώρα κάποια καββαλιστική τελετή. Από την ταράτσα του ίδιου κτιρίου μπόρεσα, επιτέλους, να δω καθαρά κι εκείνο το κτίσμα το οποίο μου τράβηξε από μακριά, αρχικά, την προσοχή αλλά και να πληροφορηθώ την ιστορία του.

Πρόκειται λοιπόν για τον ναό της Κοιμήσεως τον οποίο έκτισε, μετά από άδεια του σουλτάνου Μαχμούτ, ο γνωστός μας Κάιζερ Γουλιέλμος Β, ο γαμπρός του Κωνσταντίνου Α, από το 1898 έως το 1910. Το επιβλητικό κτίσμα φέρει σαφή νεορωμανικά - γερμανικά στοιχεία. Δηλαδή η πρώτη μου εντύπωση πως θυμίζει το Aachen, αποδείχθηκε σωστή. Και βέβαια λόγω του πολύ μεγάλου μεγέθους του αποκαλύπτει την επιθυμία των Γερμανών, λίγο πριν τον Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο, να διεισδύσουν κι αυτοί μ' ένα μεγάλο μνημείο - συνδεδεμένο επίσης με μία μεγάλη εορτή της Χριστιανοσύνης, την Κοίμηση της Θεοτόκου - μέσα στον στενό, αρχαίο πυρήνα των ιερών προσκυνημάτων του όρους του Ναού. Δηλαδή του Ιουδαϊσμού, του Χριστιανισμού και του Ισλάμ. Η πολιτική και το αποικιοκρατικό πνεύμα των Γερμανών είναι κι εδώ über alles!

Το Τέμενος του Βράχου που δεσπόζει στην παλιά πόλη της Ιερουσαλήμ. Χτίστηκε το 692 πάνω από τον βράχο που σύμφωνα με την παράδοση ο Αβραάμ προσπάθησε να θυσιάσει τον Ισαάκ και ο Μωάμεθ ανελήφθη στους ουρανούς πάνω σε ένα γαϊδουράκι - πώλος όνου! - που οδηγούσε ο Αρχάγγελος Γαβριήλ! Δείτε πως εμπλέκονται τα σύμβολα και οι αφηγήσεις των τριών θρησκειών, δείγμα της όσμωσης που μοιραία υπέστησαν κατά τον 7ο και 8ο αιώνα. Σήμερα η πρόσβαση στο γενικότερο συγκρότημα του Αλ Ακσά απαγορεύεται ενώ ο Τραμπ, ήδη από την πρώτη θητεία του, είχε ζητήσει η ιερή πόλη να γίνει η επίσημη πρωτεύουσα του Ισραήλ. Οι υποβαθμισμένες συνοικίες των Παλαιστινίων βρίσκονται πίσω και δεξιά του Τεμένους. Ο Ναός της Αναστάσεως πίσω και αριστερά. Οι αποστάσεις είναι ελάχιστες!

* Θυμίζω ότι το πιο διάσημο Cenacolo, ο πιο γνωστός Μυστικός Δείπνος, είναι το Vinciano δηλαδή αυτό που φιλοτέχνησε ο Da Vinci στο μοναστήρι Santa Maria delle Grazie του Μιλάνου. Δεύτερο  cenacolo σε αισθητική αξία είναι της Santa Appolonia από το 1447 

(L' ultima Cena) του Andrea del Castagno στην Φλωρεντία. Εκεί διαδραματίζεται η δυσοίωνη, ερωτική σκηνή στο "Μυθιστόρημα των Τριών" των Γιώργου Αριστηνού, Μάνου Στεφανίδη και Joe (a.i) που κυκλοφόρησε πρόσφατα.