Αγαπητέ Βασιλάκη,
απ' όταν μου έδωσες σημασία, η αναγνωσιμότητά μου απογειώθηκε. Σ' ευχαριστώ.
Θα θυμάσαι παντώς από το Αντί και από το πρόλογό μου στο βιβλίο σου για το αείμνηστο Έβερτ ότι γράφω πάντα σε χαρτί. Την επιστολή μου που έγραψα στην Τήνο σου την έστειλε τέλη Ιουλίου η φίλη Χρύσα Κακατσάκη, σύζυγος Γιώργου Αριστηνού από το e-mail της (dora1(at)otenet.gr). Ψάξε σχετικά και αφού στο ξανάστειλα από τη δική μου διεύθυνση δια χειρός της συζύγου μου, επανόρθωσε ως σοβαρός εκδότης. Διαφορετικά, η κρίση ανήκει στους αναγνώστες μας.
Χαιρετισμούς στον Σόρος και καλό φθινόπωρο.
Μ.Σ.

ΥΓ. σε αφορά το κείμενό μου στο blog http://manosstefanidis.blogspot.com/2011/09/blog-post_07.html





On 6/9/2011 7:37 μμ, ATHENS REVIEW OF BOOKS wrote:

Kύριε Στεφανίδη,

αναρτήσαμε στο facebook της ARB το λινκ της επιστολής

την οποία ψευδώς ισχυρίζεστε ότι μας στείλατε.

Επομένως θα ενημερωθούν όλοι οι ενδιαφερόμενοι.

Σας ευχόμαστε καλή σταδιοδρομία στο TLS.

ΟΙ ΚΑΤΑΛΗΨΕΙΣ, ΤΟ ΚΩΝΕΙΟ ΚΑΙ Η ΦΕΤΑ

Η Σύγκλητος του Πανεπιστημίου Αθηνών διέπραξε ατόπημα κλείνοντας μια εβδομάδα το ίδρυμα ως πράξη αντίστασης (;) προς το νέο Νόμο. Κι αυτό γιατί δεν υπάρχει πιο απεχθής μορφή βίας στην εκπαίδευση από την “κατάληψη” των σχολών την κατάργηση δηλαδή de facto της παιδαγωγικής διαδικασίας. Η κοινωνία, δηλαδή όλοι μας, έχει πληρώσει επί δεκαετίες πολύ ακριβά αυτή την συνήθεια των κλειστών σχολείων η οποία από τη τριτοβάθμια εκπαίδευση έφτασε... αξιοκρατικά έως τα δημοτικά. Οι όποιες μάχες δίνονται στο φυσικό μας χώρο με τα πανεπιστήμια ανοικτά και με τη διαπάλη των σκέψεων ελεύθερη. Είναι περιττό να επισημάνουμε τη κρισιμότητα των στιγμών και την άθλια κατάσταση της χώρας. Το ακόμα πιο άθλιο επίπεδο των πανεπιστημίων, των φοιτητών και των πτυχιούχων τους. Και αυτό δεν οφείλεται βέβαια στο νέο Νόμο. Οφείλεται σε μια χρόνια κακοδαιμονία στην οποία οι πάντες λίγο ως πολύ έχουμε συμβάλει. Είναι λοιπόν τουλάχιστον αφελές να ισχυρίζεται η Σύγκλητος ότι ο Νόμος Διαμαντοπούλου “υποβαθμίζει σπουδές και πτυχία” (sic), “προωθεί τον αυταρχισμό” (!), “αποσυνδέει την έρευνα από την αποστολή του Πανεπιστημίου” (!!!). Επειδή όλα αυτά ίσχυσαν απόλυτα επί έτη και μακάρι ο νέος Ν. να τα δαμάσει. Αν τον αφήσουμε βέβαια να λειτουργήσει προτείνοντας αλλαγές στα δυσλειτουργικά του σημεία. Η κεντρική του όμως σύλληψη είναι ορθή και για αυτό υπερψηφίστηκε από τα 4/5 της Βουλής. Ποιός έχει το δικαίωμα να απαξιώνει την δημοκρατική διαδικασία, τους θεσμούς; Τι παράδειγμα δίνουμε στους φοιτητές μας; Εάν κλείνει η Σύγκλητος το Πανεπιστήμιο τι περιμένουμε να πράξουν στη συνέχεια οι φοιτητές παρά να ακυρώσουν την μορφωτική λειτουργία σε όλη τη χώρα; Έστω και αν όλοι γνωρίζουμε πως ο χαμένος εκπαιδευτικός χρόνος δεν αναπληρώνεται ποτέ και σαν καρκίνος ακολουθεί εσαεί τους εκπαιδευομένους ως τα ελλειπτικά και ετεροβαρή πτυχία τους.

Τώρα είναι η μοναδική ευκαιρία να διώξουμε τα κόμματα και τους απαράδεκτους μηχανισμούς τους από τα Πανεπιστήμια. Ναι στην πολιτική σκέψη και δράση, όχι στη κομματική σπέκουλα και το καπέλωμα των παρατάξεων. Ο τόπος το έχει πληρώσει πολύ ακριβά.

Τέλος τι σημαίνει η φράση “Δεν εφαρμόζουμε το Νόμο”; Εκφερόμενη μάλιστα από τα χείλη διδασκάλων; Έχουμε απολέσει πια και τον ύστατο κόκκο ευθύνης; Μια τέτοια στάση δεν βγάζει ξανά στους δρόμους χιλιάδες κόσμο για να κάψει ό, τι έχει μείνει άκαυτο; Αγαπητοί διδάσκαλοι της φιλοσοφίας αν ασπαζόταν τις απόψεις σας ο Σωκράτης δεν θα έπινε ποτέ κώνειο αλλά θα βολευόταν “να μην εφαρμόζει το Νόμο”. Γελοιότητες. Όπως και οι καταγγελίες ότι ο Ν. “εισάγει επιχειρηματικές λογικές”. Λες και υπάρχει Πανεπιστήμιο στην Εσπερία που να μην ψαρεύει χιλιάδες φοιτητές, δηλαδή κέρδος, απ' όλο τον κόσμο πουλώντας πανάκριβα το υψηλό, εκπαιδευτικό προϊόν του. Λες και δεν σπουδάζουν εκατοντάδες χιλιάδες φοιτητές μας στην Αγγλία, τη Γαλλία, την Ιταλία, ακόμη και τη Βουλγαρία. Κι εμείς αδυνατούμε να πουλήσουμε σωστά το μοναδικό μας προϊόν με διεθνή κατοχύρωση: την αρχαιογνωσία. Δηλαδή τα αρχαία Ελληνικά, την αρχαιολογική μέθοδο, την ιστορία και θεωρία της αρχαίας τέχνης, τα γράμματα και τις τέχνες του Βυζαντίου. Να διδάξουμε, με άλλα λόγια, στον κόσμο αρχαία και νέα ελληνικά με όρους υπεροχής. Σαν την “φέτα” των ανθρωπιστικών επιστημών. Πολυάριθμοι σπουδαστές από τη Ρωσία και τη Κίνα το περιμένουν. Αρκεί να βγούμε από τη μιζέρια της μόνιμης άρνησης. Από τη κατάρα των κλειστών πανεπιστημίων.

ΥΓ. 1 Αντί η Σύγκλητος να καταλαμβάνει εαυτήν δεν θα μπορούσε να εισηγηθεί κύκλο μαθημάτων π.χ του αρχαίου Δράματος και στην αγγλική, δεν θα μπορούσαν οι φιλοσοφικές σχολές της χώρας να προτείνουν δίγλωσσα μαθήματα σε επίπεδο Master με θέμα λ.χ Ρωσία-Βυζάντιο, Μ. Αλέξανδρος-Αραβικός κόσμος, ελληνική φιλοσοφία-Κίνα ώστε να προσεταιρισθούν και ξενόγλωσσα ακροατήρια; Γιατί είναι κακό να γίνουμε ελκυστικότεροι;

ΥΓ. 2 Σκέφτηκε κανείς να συνδυάσει τα αρχαιογνωστικά μαθήματα με τα αρχαιογνωστικά μουσεία ώστε να εκπαιδεύσουμε μουσειολόγους-συντηρητές υψηλού επιπέδου, όπως συμβαίνει στην Ιταλία;

ΥΓ. 3 Γνωρίζει άραγε η κοινωνία ότι τα 2/3 των μαθημάτων συνήθως γίνονται ενώπιον μιας φούχτας φοιτητών; Τέτοια κατάντια.

ΥΓ. 4 Δυο ιδιώτες με πενιχρά μέσα εκδίδουν τα “Athens Review of Books” και “Books Journal ” στα οποία γράφουν πάμπολλοι πανεπιστημιακοί και έχουν μεγάλη απήχηση. Δεν θα μπορούσε το ΕΚΠΑ να εκδίδει κάτι ανάλογο αντί του παλαιομοδίτικου και βαρετού “Εδώ Πανεπιστήμιο” με τις συνεντεύξεις του... Θάνου Μικρούτσικου; Αντέχουμε , άραγε, κι άλλο λαϊκισμό;

Μάνος Στεφανίδης

επ. καθηγητής του Πανεπιστημίου Αθηνών

Τμήμα Θεατρικών Σπουδών

Ποίηση σε χαλεπούς καιρούς

Το δάκρυ

Ούτε ποτάμι είναι το δάκρυ

ούτε και βροχή.

Φορές είναι μια γέφυρα,

φορές τηλέφωνο παρηγοριάς

για να μιλάς με τους νεκρούς,

φορές γραμμή κινδύνου.

Μιλάς, μα οι νεκροί αρνούνται

ν' απαντήσουν...

Μ.Σ.

Διερωτώμαι ειλικρινά για ποιο λόγο γράφτηκε το κείμενο « Η ποίηση του χρέους και το χρέος της ποίησης» του Τάκη Θεοδωρόπουλου (Journal of Books, τχ 9, σελ. 22). Υποστηρίζει ο συντάκτης του: «Εκείνο που περιμένω από τους ποιητές και μη είναι εκείνο το ξεροκόμματο της κυριολεξίας που τόσα χρόνια μου στέρησαν τα ποιήματα και τα τραγούδια του εθνικού μας λυρισμού{…} Γιατί ζούμε και γράφουμε σε μια έρημο ακυριολεξίας».

Τι θέλει να πει ο ποιητής; Ότι η ποίηση και η τέχνη γενικότερα είναι άκαιρη σε χαλεπούς καιρούς; Ότι η συγκεκριμένη εκδήλωση στο Μέγαρο με τους τρεις ποιητές – βεντέτες ήκιστα ανακούφισε με τον ακυριολεκτικό της λόγο τους πολυπληθείς προστρέξαντες; Ή ότι, συλλήβδην ως λαός, το παραρίξαμε στον λυρισμό- ήγουν στην ακυριολεξία και ήρθε η ώρα να κυριολεκτήσουμε επώδυνα; Ωστόσο, άλλος «κεκοιμημένος» ποιητής προείπε «κατακυριολεκτώντας» πως σαν πρόκες πρέπει να καρφώνονται οι λέξεις (της ποιήσεως) για να μην τις παίρνει ο άνεμος, και έτερος παλιότερος προσέτρεχε στης ποιήσεως την τέχνη για να ανακουφιστεί ρεαλιστικότατα από την πεζολογία του βίου και την οδύνη του γήρατος. Εκτός κι αν η κυριολεξία ασκείται αποκλειστικά στα νυχτερινά πάνελ που συχνάζει ο αρθρογράφος, ανατέμνοντας τα νεφρά και την καρδίαν της κρίσης. Η μήπως (η κυριολεξία πάντα) θεραπεύεται μόνον από τη γλώσσα των πολιτικών και των διακεκριμένων οικονομολόγων που άλλα φθέγγονται σήμερα και άλλα προψές; (Οι προβλέψεις τους χειρότερες κι από καφετζούδες). Η τέχνη όμως μιλώντας εν μετωνυμίαις, εν παραβολαίς και εν μεταφοραίς αποκαλύπτει όσα ένας διαχειριστικός και έμφοβος ορθολογισμός αδυνατεί. Ή, καλύτερα η ποίηση ούτε λέγει ούτε κρύπτει, αλλά σημαίνει.

Ας συνεχίσουμε λοιπόν ως συλλογικότητα να τραγουδάμε και να χορεύουμε και ας μην εξορίσουμε την ποίηση και τους ποιητές από την, ούτως ή άλλως, ήκιστα ιδανική πολιτεία μας, όπως ο Πλάτων. Εφόσον οι πολιτικοί οφείλουν ορθώς να πολιτεύονται, οι ποιητές να γράφουν καλή ποίηση και οι πολίτες να προτάσσουν του ατομικού τους συμφέροντος το κοινό καλό. Τόσο απλά. Εξάλλου, αγαπητέ Τάκη, ως εκ του επιτηδεύματος σου, γνωρίζεις πως τα καλύτερα χαστούκια στον εφησυχασμό και την παρακμή τα δίνουν τα ακρωτηριασμένα χέρια, σαν αυτά της Αφροδίτης. Η παρούσα κρίση νομίζω είναι λιγότερο τραγωδία, περισσότερο κωμωδία με κωμαστές σε πρωταγωνιστικούς ρόλους και είναι τα μάλιστα σατυρικό δράμα με τον χορό να παίρνει τα πάνω του και τους ήρωες (φλύαρους, στόμφακες και αναποτελεσματικούς χάχακες) να γελοιοποιούνται εντός και εκτός σκηνής.

Και αναφέρομαι σαφώς στους τρέχοντες- κυριολεκτικά- πολιτικούς και τους μεγαλοδημοσιογράφους οι οποίοι, στην τόση κυριολεκτική τους εμμονή, έχασαν όπως προσφυώς γράψατε σε παλαιότερο editorial την είδηση της δεκαετίας: τη χρεοκοπία δηλαδή της χώρας. Τι να μας που και σε τι να κυριολεκτήσουν λοιπόν τώρα οι σοβαροφανείς αναλυτές και οι δημοσιογραφούντες διανοούμενοι, σταθερά αυτολογοκρινόμενοι και αδιαλείπτως υπηρετούντες, έμμεσα ή άμεσα, τα συμφέροντα και τις μπίζνες της πολιτικο- μιντιακής διαπλοκής (των κυβερνητικών δηλαδή φύλλων, των κομματικών φίλων και των δελτίων των 8);

Έχω πάντως την υποψία ότι οι μακρόθυμοι Ευρωπαίοι συμπαραστάτες μας, περισσότερο από τις λεκτικές πιρουέτες και τους βενιζέλειους πλατειασμούς, εντυπωσιάστηκαν από τα σκόλια άσματα και τις επιθετικές χορογραφίες των αγανακτισμένων πλατειαστών. Κάνω λάθος;

Υ/Γ1. Γράφει ο Μαρκ Μαζάουερ στην «Κ» της 17/7/2011: «Οι αγανακτισμένοι του Συντάγματος πέτυχαν κάτι σημαντικό. Άσκησαν τέτοιες πιέσεις που κατάφεραν ως ένα βαθμό να επηρεάσουν τη διεθνή πολιτική ατζέντα..

Υ/Γ 2 .Όσο το σκέφτομαι, ο Στάλιν πρώτα τους ποιητές εδίωξε και συνέθλιψε και μετά όλους τους άλλους. Μην πυροβολείτε λοιπόν την ποίηση, εφόσον κατά τον βαρυσήμαντο λόγο του Hölderlin «ό, τι παραμένει είναι οι ποιητές που το στεριώνουν». Δηλαδή τα κυριολεκτικώς μόνα σημεία αναφοράς. Τα κυριολεκτικώς μόνα πρότυπα, σε μια εποχή πλήρους έλλειψης προτύπων. Ποιος διαφωνεί σ’ αυτό;

Αγαπητέ Βασιλάκη,

Αρχές Αυγούστου απέστειλα την παρακάτω επιστολή στο περιοδικό “Athens Review of Books” με απόψεις μου για το κυκλοφορούν τεύχος του. Περίμενα να δημοσιευθεί το Σεπτέμβριο, πράγμα που δεν έγινε. Φαίνεται πως ο διάλογος ή η διαφωνία είναι ακόμη ένα ζητούμενο και στο χώρο του ποιοτικού, εναλλακτικού τύπου. Βέβαια είναι άλλο πράγμα να σε λογοκρίνει ή να σε κόβει ο Λαμπράκης, και άλλο ο Βασιλάκης.

Μ.Σ.

5/9/2011

Αγαπητέ Βασιλάκη,

Παρακολουθώ το περιοδικό σου εξ αρχής, θεωρώντας το – όπως και τηλεφωνικά σου είπα ‒ συγκινητική προσπάθεια στο χώρο της βιβλιοκρισίας και της θεωρητικής σκέψης. Όμως το θερινό τεύχος (Ιουλίου - Αυγούστου) κυριολεκτικά με ..πάγωσε. Λίγο ο «λαιμοδέτης», ήγουν γραβάτα που είδε ο κ. Πούλος στο λαιμό της Ολυμπίας (σελ 120) παραβλέποντας (ή μήπως αγνοώντας;) πως ο αείμνηστος Leiris έγραψε ολόκληρο βιβλίο για την κορδέλα αυτής της υπέροχης γυμνής. Λίγο – ή μάλλον πολύ- το αυτοπαθές κείμενο του κ. Soros το οποίο – sorry κιόλας - όφειλε να έχει και κάποιον αντίλογο για την τήρηση της ιστορικής τάξης, πήραμε ως αναγνώστες… τον πούλο. Έτσι για να μιμηθώ την ήκιστα αισθητική πατριδότσαρκά σου σχετικά με τον sir Basil, τον οποίον, ενώ είχες τη μοναδική ευκαιρία να αποκαλύψεις μαζί με όλο τον μηχανισμό του συστήματος που ψάχνει απεγνωσμένα νέους σωτήρες, τύπου Βγενόπουλου, εσύ έκανες απλώς εξυπναδίστικο χιούμορ, αφήνοντας τα βιβλία του ουσιαστικά εκτός κριτικής (και συνεπώς απομυθοποίησης). Ας είναι.

Αν, όπως μου εκμυστηρεύθηκες, το αντίπαλο έντυπο του πρώην επιστήθιού σου Ηλία πριμοδοτείται από το ΙΣΤΑΜΕ, το οποίο ίσως χρηματοδοτείται ακόμη από το ίδρυμα Καντάφι, τότε να υποθέσω πως κι εσύ χρηματοδοτείσαι από το Ίδρυμα ή κάποιον άλλον εκσυγχρονιστικό, νεοφιλελεύθερο, κασίγνητό του (αδελφό, ομηριστί, επειδή τυγχάνεις και λεξιλάγνος).

Αλλά ακόμη και αν παραβλέψω όλα αυτά, μαζί με τις παπαρολογίες του Πούλου περί Νεχαμά («και η ομορφιά ως αντικείμενο του έρωτα εντοπίζεται σε αυτό το ελεύθερο παιχνίδι της φαντασίας και της διάνοιας, της αλυσίδας των επικαλούμενων εικόνων και της αλυσίδας των υπό διαρκή αναθεώρηση λόγων{…} ένα παιχνίδι που διαταράσσει τις καθημερινές, γνωσιακές και ηθικές λειτουργίες του ψυχισμού μας{…} ένα παιχνίδι που εγκαινιάζεται κάθε φορά που ξεχωρίζουμε κάτι… που θεωρώντας κάτι αξιοπρόσεχτα ακατανόητο οδηγούμαστε στο να του αναγνωρίσουμε την αισθητική του λειτουργία, αφού το έχουμε εξετάσει εξονυχιστικά (;)». Ακόμη κι αν ξεχάσω ότι υποτιμάς τον Π. Κονδύλη ως κλαουζεβιτσικό (σελ. 53) υπέρ του δευτερότριτου μαθητή του Rorty– ρώτα τον Πούλο να σου εξηγήσει- όμως πώς να καταπιώ τον ύμνο στο βιβλίο του κωλοτούμπα Μπίστη;

Αλήθεια, γιατί ο ταλαίπωρος υπουργός Νίκος συνέγραψε απομνημονεύματα; Γιατί είναι ο Τσώρτσιλ και προσδοκά Νόμπελ μαζί με τον κότινο της Ιστορίας ή γιατί ήθελε να νεκρολογήσει τη γενιά του Πολυτεχνείου και την ιδεολογία του σαλταπηδισμού της που μας έφερε ως εδώ;

Αν ο Ανδρέας Παππάς και Νίκος Μπίστης χλευάζουν τον Κωνσταντόπουλο, τι νιώθουν για τ’ απολωλότα τέκνα της Αριστεράς και τα μογγολάκια του πασοκισμού, Δαμανάκη, Βούγια, Ανδρουλάκη και Σία;

Και συ, Βασιλάκη, τι υποστηρίζεις σχετικά; Αν σαρκάζεις τον αφελή ακτιβισμό του Καραμπελιά- που πάντως δεν είναι το «Δίκτυο 21»- και απορρίπτεις τον ρομαντικό φονταμενταλισμό του «Αρδην», τότε εσύ σε ποια πολιτική θεωρία πιστεύεις; Αν η αντιδογματική Αριστερά απέτυχε, τι πέτυχαν άραγε ο Μπίστης και οι συνοδοιπόροι του: Α, ξέχασα. Σύμφωνα με τον φίλο Ανδρέα, ο εφαψίας του Σημίτη υπουργός ομιλεί καλώς την ελληνικήν. Ε, τότε ας κάνει εκπομπές με την Κανέλλη, σχολιάζοντας το ιδιόλεκτο της ΚΝΕ. Βιβλίο όμως; Το βιβλίο και η γραφή είναι ιερά πράγματα, ω Βασιλάκη, και δεν πρέπει να εκσπερματώνονται εις μάτην.

Α propos, όλη αυτή η έκρηξη δημοσιότητας για το βιβλίο του συνταγματολόγου καθηγητή Ν. Αλιβιζάτου, οφείλεται στην επιστημονική του σημασία ή μήπως και στις υπηρεσίες που έχει προσφέρει ο συγγραφέας στο σύστημα εν γένει και στον αποδημήσαντα εκσυγχρονισμό συγκεκριμένα; Πάντως πολλοί από τους αναποτελεσματικούς νόμους των τελευταίων δεκαετιών φέρουν και την πνευματική του σφραγίδα, ώστε να παρουσιάζει ενδιαφέρον η εξέταση του πονήματός του και υπ’ αυτή την προοπτική. Επειδή δεν είναι μόνον ο sir Μαρκεζίνης πολιτικά διαπλεκόμενος. Και επειδή ένα περιοδικό σαν το A.R.B, εκτός του ενθουσιασμού για τα βιβλία, οφείλει να κριτικάρει διεισδυτικά και τις θέσεις τους.

Τέλος λίγα λόγια για τον ελληνοχριστιανισμό του κ. Βαλλιάνου. Το κίνημα του Παύλου ποτέ δεν θα επιβαλλόταν στον σαρωτικό βαθμό που επιβλήθηκε, αν δεν χρησιμοποιούσε ως όχημα την ελληνική γλώσσα και αν δεν εκινείτο με ασφάλεια σε όλο το ρωμαϊκό imperium. Ο γάμος λοιπόν του ελληνισμού και του χριστιανισμού και μια ιστορική πραγματικότητα συνιστά και τη μοίρα της Δύσης άλλαξε. Οι τρεις Ιεράρχες περισσότερο από το τι είπαν, έχει ιστορική σημασία σε ποιο ιδίωμα και με ποια πνευματικά υλικά το διατύπωσαν. Μοργανατικός μεν, γάμος δε, φίλτατοι. Και είναι τουλάχιστον ρομαντική αφέλεια- Ελλησιν μεν μωρία- να προσεγγίζουμε την Ιστορία με συναισθηματικούς αναχρονισμούς, του τύπου «Το μίσος (κατά των Ιουδαίων) ηχεί με αμείωτη ένταση καθ’ όλη τη Μεγάλη Εβδομάδα»!( sic). Ή πάλι το ότι οι λόγοι του Χρυσοστόμου οδήγησαν στη ναζιστική «τελική λύση». (σελ.37). Τέτοια ιδεοληπτική και α- χρονική προσέγγιση των ιστορικών φαινομένων δείχνει φονταμενταλισμό, ανάλογο των Ελληναράδων και των αγριοχριστιανών. Εκτός κι αν είναι μόνον ο Γιανναράς φαιδρός, όταν ζητεί να επιστρέψουμε στην πρωτοχριστιανική αλληλεγγύη, μπερδεύοντας τον βολονταρισμό με τη νηφάλια κριτική σκέψη. Ο αρχαιοελληνικός κόσμος παρήκμασε μετά την παρακμή της πόλης- κράτους και τον κοσμοπολιτισμό των επιγόνων του Μ. Αλεξάνδρου και γι’ αυτόν τον κόσμο νιώθουμε σεβασμό, νοσταλγία ίσως, αλλά δεν τον μυθοποιούμε, γιατί τότε σε τι θα διαφέρουμε από τον Λιακόπουλο; Και ειρήσθω εν παρόδω, βρήκα το άρθρο του κ. Βαλλιάνου εξαιρετικά καλογραμμένο, παρά τις συναισθηματικές του υπερβολές. Ο σοφός συνοδοιπόρος του Καστοριάδη Marcel Gauchet γράφει στο βιβλίο του Η απομάγευση του κόσμου, μια πολιτική ιστορία της θρησκείας, πως ο χριστιανισμός υπήρξε η θρησκεία της εξόδου από τη θρησκεία. Έρρωσθε.

Υ/Γ1. Ο Aboul-Ala- Maari έγραφε γύρω στο 1050 πως οι κάτοικοι της γης χωρίζονται σε δύο κατηγορίες: σ’ εκείνους που έχουν μυαλό αλλά δεν έχουν θρησκεία και σ’ εκείνους που έχουν θρησκεία αλλά δεν έχουν μυαλό.

Υ/Γ 2. Ακροτελεύτιο. Εντάξει η κριτική προς τον Μίκη και τη naiveté του. Το θέμα βέβαια είναι ποιος υπογράφει την κριτική και με τι προσόντα. Γιατί ο Μίκης, είτε μας αρέσει είτε όχι, αποτελεί κομμάτι της σύγχρονής μας Ιστορίας με τεράστια προσφορά στον τόπο. Και μόνον το ότι έφερε τον Σεφέρη, τον Ελύτη, τον Ρίτσο, τον Αναγνωστάκη στα χείλη του μεγάλου πλήθους φτάνει. Και σε τελική ανάλυση, καλύτερα να αντιδρά ο Μίκης, έστω και με σπίθες, παρά να σιωπούμε όλοι αιδημόνως, περιμένοντας τη επόμενη κατραπακιά, σε έναν τόπο γεμάτο τέφρα…

Μάνος Στεφανίδης

Το αντι-θέατρο στη Γλυπτική του Ανδρέα Λόλη

Λίγες, ακόμη σημειώσεις για τη συνεχιζόμενη αποσύνθεση του αστικού τοπίου αλλά και της ιδεολογίας που το συνέχει.

Του Μάνου Στεφανίδη

Αυτό θα πει αστική σύμβαση και μικροαστικός καθωσπρεπισμός. Το ότι οι άνθρωποι ντρέπονται να βγουν έξω και να ουρλιάξουν: « Ναι, φοβάμαι το θάνατο. Ναι, δεν θέλω να πεθάνω. Γίνεται να μην πεθάνω;» Κι έτσι μαραζώνουν ζώντας με τις φοβίες τους στοιχειωμένες και πεθαίνουν χωρίς να έχουν καν ζήσει. Η τέχνη πάλι, είναι μια μορφή αθανασίας. Ιδιότυπη, μυστική, διφορούμενη˙ εντέλει, καταδικασμένη. Ο Nietsche και ο Heidegger μίλησαν πολύ γι’ αυτό. Και οι δύο υπήρξαν μεγάλοι ποιητές για τον αιώνα τους. Πολύ περισσότερο και από φιλόσοφοι. Κυρίως γιατί στοχάστηκαν ποιητικά και είδαν την ύλη με όρους αιωνιότητας. Ό,τι δηλαδή κάνει - ή μάλλον έκανε – η πιο αρχέγονη από τις εικαστικές τέχνες, η γλυπτική. Ένα πέτρινο αγρίμι, ένα χαλκοχυτευμένο άλογο, ένα μαρμάρινο κορμί είναι ταυτόχρονα αντικείμενα, έννοιες που προβάλλονται στο χώρο «αναπαραστάσεις» της ζωής στην επική της διάσταση. Η γλυπτική κυριάρχησε στον αρχαίο κόσμο ως η έμπρακτη απάντηση του ανθρώπου στη δυσοίωνη φθορά του κόσμου. Επανέκαμψε στην Αναγέννηση ως συνεπίκουρος της αρχιτεκτονικής και της ζωγραφικής και δέσποσε στην έκφραση του 19^ου αιώνα, ως το «κόσμημα» του αστικού βίου, το στολίδι της αστικής εποποιίας, το μνημείο της αστικής μνήμης (όπως π.χ ο Rodin). Έκτοτε βρίσκεται σταθερά σε κρίση παρά την παρουσία γιγάντων όπως ο Giacometti, ο Brancusi, ο Barlach, ο Moore, η Nevelson κ.α. Ακόμη και ο Picasso που έκανε γλυπτική με τη σέλα ενός ποδήλατου κλείνοντας το μάτι στον Duchamp ( ή, μάλλον βγάζοντάς του τη γλώσσα ).

Η προϊούσα παρακμή, τώρα, του αστικού τοπίου μέσα από την εξάπλωση των τυποποιημένων μεγα-πόλεων του μοντερνισμού κατέστησε σταδιακά τη γλυπτική άχρηστη και το χειρότερο ασήμαντη. Για τον Le Corbusier ή τον Mies Van de Rohe γλυπτική ήταν τα έπιπλα και τα οικοδομήματά τους. Δεν χρειαζόταν τίποτε άλλο. Ο υποβιβασμός τέλος της έννοιας «δημόσιος χώρος», η τυποποίηση των δημοσίων κτηρίων, η απώλεια της πλατείας στην οποία συγκεντρωνόταν δημοκρατικά το πλήθος για να περπατήσει, να φλερτάρει ή να επαναστατήσει οδήγησαν τη γλυπτική, μια έκφραση ρομαντική και γενναία σε αναπόφευκτη συρρίκνωση. Σήμερα τις πλατείες συνήθως τις βλέπουμε μέσα από τα τροχοφόρα και οι δημόσιοι χώροι, τα βουλεβάρτα, αστυνομεύονται ασφυκτικά ή επιτηρούνται από κάμερες. Ο δημόσιος χαρακτήρας της γλυπτικής έχει υποβαθμιστεί σε διακοσμητικό κτέρισμα της νεκροζώντανης ματαιοδοξίας των νεόπλουτων. Τα «μνημεία» προάγουν μάλλον τη λήθη και όχι τη μνήμη.

Ο Ανδρέας Λόλης που γεννήθηκε το 1970, είναι ένας καλλιτέχνης με βαθιά γνώση της γλυπτικής παράδοσης αλλά κυρίως με βαθιά πίστη στις αξίες της τέχνης αυτής. Τα σημαντικά του προσόντα δεν είναι μόνο η απαράμιλλη δεξιοτεχνία που τον φέρνει ιδεολογικά κοντά στους μαγικούς μάστορες του ύστερου Μεσαίωνα και το Style Internationale, ούτε η σκηνοθεσία ιλουζιονιστικών εκπλήξεων που χαρακτηρίζει τη δουλειά του. Είναι κυρίως ο προβληματισμός που εκφράζεται μέσα από τα έργα του και η ανατροπή κάποιων στερεοτύπων που τα τόσο θεατρικά γλυπτά του επιχειρούν. Νομίζω πως η πρόταση του Λόλη , όπως μορφοποιείται εντυπωσιακά στην παρούσα έκθεση, αφορά γενικότερα στην ευρωπαϊκή γλυπτική προτείνοντας μοντερνιστική πράξη ακριβώς μέσα στην επικράτεια του μεταμοντέρνου συμψηφισμού, της μεταμοντέρνας θεωρητικής αμηχανίας. Γιατί, τι κατ’ ουσίαν φτιάχνει ο γλύπτης; Κατασκευάζει δήθεν ready mades, συνθέσεις από τα σκουπίδια των σύγχρονων πόλεων, χρησιμοποιώντας όμως τα πιο παραδοσιακά και ευγενή υλικά της γλυπτικής. Κι ενώ ο θεατής υποκύπτει στο trompe l’ oeil νομίζοντας ότι βλέπει χαρτόκουτα και φελιζόλ, στην πραγματικότητα έχει εμπρός του λευκά και χρωματισμένα μάρμαρα, καρπούς απίστευτης αυτοσυγκέντρωσης, απίστευτου μόχθου αλλά και σκέψης.

Θα έλεγα πως ο Λόλης πραγματοποιεί στην αρχή του 21^ου αιώνα εκείνα τα objets trouvés που συναρμολογούσε ο Duchamp στις αρχές του 20^ου αιώνα, χρησιμοποιώντας όμως, αυτή τη φορά, υλικά μη ευτελή ούτε εφήμερα. Επιδιώκει, ο νεαρός αυτός γλύπτης, με άλλα λόγια να κατασκευάσει το σαρκαστικό μνημείο της πιο πειραματικής avant garde, αξιοποιώντας το βαρύτιμο υλικό που το προσπορίζει η Παράδοση: το μάρμαρο.

Γι’ αυτό και μίλησα στην αρχή για αντι-θέατρο. Επειδή εδώ η ψευδαίσθηση του υλικού μέσου λειτουργεί αντίστροφα: Στο θέατρο το ευτελές οφείλει να φαίνεται πολύτιμο. Στα γλυπτά του Λόλη τα πολύτιμα μοιάζουν ευτελή ˙ ενώ συγχρόνως προβληματίζουν το θεατή ως προς τα όρια και τις δυνατότητες της αντιληπτικότητας του σχετικά με μια τόσο αυτονόητη αλλά και μαχητή και φευγαλέα έννοια: την πραγματικότητα.

Παιχνίδια λοιπόν ενός επιβλητικού φορμαλισμού που κατά βάθος δεν παίζει καθόλου και μια ιδιότυπη arte povera φτιαγμένη όμως με τους τρόπους ενός Bernini ή ενός Thordvalsen. Τι ισχυρίζομαι μ’ αυτό; Ότι ο Λόλης ξεφεύγει από την ακαδημαϊκή ακαμψία της παράδοσης επανεφευρίσκοντάς την και αποφεύγει την ευκολία ενός δημαγωγικού μοντερνισμού, επιμένοντας στην ιερότητα της ύλης, στην αρχέγονη μεταφυσική της όπως θα ήθελε ο Heidegger, υπηρετώντας φανατικά τη μαγεία που η ύλη περικλείει. Θα έλεγα επίσης ότι οι συνθέσεις αυτές αποτίουν φόρο τιμής στο Nouveau Réalisme του Restany και τους Έλληνες «συνενόχους» του, Δανιήλ, Νίκο και Βλάση Κανιάρη. Εφόσον τα χαρτόκουτα, οι παλέτες και τα κουτιά του Λόλη παραπέμπουν έμμεσα στην ιστορική έκθεση που διοργάνωσε με τους τρεις αυτούς δημιουργούς ο Restany στο θέατρο La Fenice και στο πλαίσιο της Biennale Βενετίας του 1964. Συμβολικός τίτλος του happening: Προτάσεις για μια νέα ελληνική γλυπτική (sic). Τίτλος που νομίζω πως ταιριάζει απόλυτα και στα έργα που εκτίθενται εδώ. Έργα τα οποία συνδυάζουν τον εννοιολογικό προβληματισμό (conceptual) και τη μινιμαλιστική φόρμα με την πιο υψηλή τεχνική και σημασιολογική παράδοση του είδους. Είναι έργα χαράς των ματιών και της αντίληψης σε μιαν εποχή που η γλυπτική μοιάζει να διακόπτει τις σχέσεις της με τη χαρά, με τις μνημειακές μορφές, με την ηδονή του κατασκευάζειν, με τα παλιά αλλά όχι παλιωμένα, ούτε ξεπερασμένα υλικά. Αλλά είναι και έργα αγωνίας γιατί όλο και πιο ατιθάσευτη ανθρώπινη βία για το πρώην εύθραυστο που έγινε πιο αδιαπέραστα σκληρό.

Κατ’ ουσίαν, ο Λόλης ακολουθεί την αρχή του Hofmannsthal όταν έλεγε πως το βάθος πρέπει να το κρύβουμε καλά στην επιφάνειά! Ιδού το αντι-θέατρο του, φτιαγμένο από ιδέες, σχόλια στην ιστορία της τέχνης και μάρμαρο.

Τέλος, δεν μπορώ να αντισταθώ στον πειρασμό και να μη σκεφτώ τι θα σκεφτόταν ο Arthur Danto εμπρός στα παραπλανητικά αυτά χαρτόκουτα. Θα διατύπωνε τις ίδιες μίζερες ενστάσεις και θα ένοιωθε το ίδιο σοκ που ένοιωσε όταν πρωτοείδε τα κοινότοπα (commonplace) κουτιά Brillo του Andy Warhol μισό αιώνα πριν; Θα εκτιμούσε την τεχνική τους επάρκεια αναγνωρίζοντας τους αισθητική υπόσταση ή θα τα κατέτασσε στην ενδιάμεση κατηγορία των artifacts όπως ίσως και ο Kant; Το πρόβλημα με τους φιλοσόφους είναι πως αντιμετωπίζουν την τέχνη πολύ ρασιοναλιστικά θέλοντας να ερμηνεύσουν το παν. Όμως στην πραγματικότητα – να πάλι αυτή η δυσερμήνευτη και απροσέγγιστη λέξη – όσο πιο γοητευτικό είναι ένα έργο τέχνης, τόσα περισσότερα ερωτήματα θέτει παρά δίδει απαντήσεις. Για να διαπορούν οι φιλόσοφοι, για να χαίρονται οι φιλότεχνοι – έστω και συχνά μελαγχολώντας – και για να αισθανόμαστε όλοι εμείς οι υπόλοιποι πως η ζωή μας μέσω της τέχνης αλλάζει ανεπαίσθητα, μεγαλώνει αδιόρατα κερδίζοντας μερικές – ακόμη – στιγμές αυτής της ιδιότυπης αθανασίας που υπαινίχθηκα πιο πάνω…

Μάνος Στεφανίδης

Τήνος, 27 Ιουλίου 2011

Το κείμενο δημοσιεύθηκε στα γερμανικά στο κατάλογο της έκθεσης του Ανδρέα Λόλη στο Μόναχο. Τα συγκεκριμένα έργα εκτίθενται με μεγάλη επιτυχία στη 3η Μπιεννάλε Αθήνα “Μονόδρομος”.

ΑΝΘΡΩΠΙΣΜΟΣ

Αδέλφια (και αδελφές) χαλαρώστε και απολαύστε το χωρίς μεμψιμοιρίες. Είμαστε (στο) κέντρο του κόσμου. Οι πάντες μιλούν και γράφουν για μας. Διεθνή ειδησιογραφικά πρακτορεία, κανάλια και εφημερίδες έχουν την Ελλάδα για πρώτο θέμα. Ο Ομπάμα από το Λευκό Οίκο δηλώνει πως η Αμερική δεν είναι Ελλάδα. Καταλαβαίνετε τι σημαίνει αυτό; Ότι πολλοί, πάρα πολλοί άνθρωποι στο κόσμο (μπορεί να) νομίζουν ότι η Ελλάδα και η Αμερική είναι ένα. Θρίαμβος! Μας μπερδεύουν με τη κοσμοκράτειρα. Τα πιο τρελά όνειρά μας έγιναν πραγματικότητα. Είμαστε η επιτυχία της αποτυχίας μας, το μεγαλείο της παρακμής μας. Όλοι μας υπολογίζουν, φοβούνται μήπως τους μολύνουμε, μας αηδιάζουν, μας χρησιμοποιούν σαν αντίδοτο ή πειραματόζωο, μας ζηλεύουν. Τόση δόξα, τόση προβολή, τόσος φθόνος έχει να μας συμβεί από την εποχή του Μεγαλέξανδρου. Η Ελλάδα βρίσκεται στο μυαλό των ηγετών όλου του κόσμου ενώ τα μάτια της οικουμένης είναι στραμμένα στη πλατεία Συντάγματος και το Μάξιμου. Θα (μας) πάρει κι άλλα μέτρα το ΔΝΤ; Θα ευδοκιμήσουν τα πλάνα του Forrest Γ.Α.Π.; Θα σωθεί ο πλανήτης; Ούτε εισβολή Αρειανών να είχαμε. Κάπως έτσι μοιάζει πάντως η εισβολή του Βενιζέλου στο Eurogroup. Ένας σίφουνας που όλο μιλάει επειδή - νομίζει- είναι ηλίθιοι όλοι όσοι τον ακούνε. Τέτοιος σαματάς από την εποχή του Βουκέφαλα (πρότυπου, ανέκαθεν, του αντιπροέδρου).

Σας λέω, αδέλφια, μπερεκέτια. Μεγαλεία που θάλεγε η Μαντάμ Σουσού. Ζήτω η κρίση που δικαίωσε την πτωχαλαζονεία της Ψωροκώσταινας. Οι μετρήσεις ως τώρα δείχνουν πως περισσότεροι σε παγκόσμια κλίμακα παρακολουθούν ζωντανά τις διαδηλώσεις στην Αθήνα από τους γάμους του Γουίλιαμ και του Αλβέρτου μαζί. (Σωστά. Γιατί στις ελληνικές διαδηλώσεις παίζουν περισσότερες γκόμενες και μάλιστα χωρίς καπέλα.)

-Θα χρεοκοπήσει η άτακτος πλην αξιέραστος κόρη Ελλάς, θα συμπαρασύρει το σύμπαν στο χαμό της ή ο θεός της Ελλάδος που τυγχάνει και θεός του Σύμπαντος -κατά αποκλειστικότητα- θα βάλει το παντοδύναμο Χέρι Του; Μέχρι στιγμής κανείς δεν ξέρει κι αυτό καθιστά το πολιτικοοικονομικό μας θρίλερ ακόμα πιο ακαταμάχητο. Το καλύτερο κοινωνικό σόου από καταβολής τηλεόρασης. Οι νομπελίστες οικονομολόγοι τρώνε τα μολύβια και δαγκώνουν τις αριθμομηχανές τους. Το ελληνικό φαινόμενο τους υπερβαίνει. Οι προβλέψεις έχουν την ισχύ ενός καζαμία. Γιούπι!

Στα σοβαρά τώρα γιατί αρχίζει και δύσκολο φθινόπωρο. Οφείλουμε να κάνουμε δύναμη την αδυναμία μας, περισσότερο προσφέροντας και λιγότερο απαιτώντας. Αλλά και να επαγρυπνούμε απέναντι στην εισβολή ενός μοντέλου όλο και πιο νεοφιλελεύθερου. Δικαιούμαστε ζωή και όχι απλώς επιβίωση. Και κάτι τελευταίο: Πολιτιστική αντεπίθεση! Παντού... Παρουσιάσεις της σύγχρονης τέχνης μας σ' Ευρώπη και Αμερική. Για ν' ακουστούμε και για κάτι άλλο εκτός των σκανδάλων και της χρεοκοπίας. Ας παίζουμε αρχαίο δράμα στο Εθνικό χειμώνα-καλοκαίρι. Είναι ντροπή που σταδιακά αυτό απαξιώνεται έτσι στην Επίδαυρο. Ας ζωντανέψουμε τα μουσεία μας. Υπάρχουν τρόποι. Ας επεκτείνουμε τις ανασκαφές και ας διδάξουμε την πρακτική της αρχαιολογίας σ' όλο το κόσμο. Είναι η βαριά βιομηχανία μας, είμαστε ο προνομιακός της χώρος, έχουμε το copyright. Ας αναστήσουμε τις μελέτες γύρω από την κλασική γραμματεία. Είναι ηλίθιο να έχουν την πρωτοκαθεδρία σ' αυτόν το τομέα μη ελληνόφωνοι μελετητές. Η φιλοσοφική σχολή αντί να παράγει απλώς καθηγητές-δημόσιους υπάλληλους ας προασπιστεί ουσιαστικότερα τις ανθρωπιστικές επιστήμες. Αλλιώς θα πνιγούμε στη λεκανομαντεία των οικονομολογούντων και των τραπεζιτών. Μπουρμπουλήθρες...

Υ.Γ. Το πτωχευμένο κράτος ανέλαβε γενναιόδωρα τα χρέη του Μεγάρου Μουσικής. Πάνε οι σπόνσορες, εξέλιπαν οι τράπεζες, οι γαλαντόμοι κοσμικοί. Πέθανε κι ο πατερούλης. Το ελληνικό σοβιέτ όμως ζει.

Το δράμα συνεχίζεται...

Την ώρα που ο Forrest Γ.Α.Π. ανακήρυσσε με ελεγχόμενη αηδία τον άσπονδο εχθρό του Βαγγέλη σε περίπου πρωθυπουργό, ο Πέτρος Φιλιππίδης έβαζε στο μάτι τον Αριστοφάνη και το «Tρικαλινό Τυρί» κατέβαινε Επίδαυρο. Υπάρχει νομοτελειακή σχέση στα παραπάνω. Η παρακμή της χώρας οφείλεται κυρίως στην ήττα του ωραίου από την ασχήμια, στο εκκωφαντικό θρίαμβο των μετρίων και στην υποχώρηση της ευφυΐας εμπρός στην ακατανίκητη δύναμη της ηλιθιότητας και της κατινιάς. Το τεράστιο δημοσιονομικό έλλειμμα είναι μάλλον δευτερεύων παράγοντας σε μια τόσο γενικευμένη μετάλλαξη αξιών και αξίων.

Ο Βενιζέλος, αδίστακτος και υπερόπτης, έχοντας – λόγω υπεροψίας- παντελή άγνοια του κινδύνου, παίζοντας προφανώς την τελευταία του ευκαιρία, ευφραδής του κοινότοπου και λεξιλάγνος ενός λαϊκισμού που φοράει άγαρμπα ακαδημαϊκή τήβεννο, πιστεύει ότι θα τα καταφέρει παρότι εκπροσωπεί τα πλέον σκοταδιστικά κομμάτια της ελληνικής κοινωνίας: τους θρησκόληπτους και τον Άνθιμο, τους αφιονισμένους του ποδοσφαίρου και τα μπαόκια, την «επιχειρηματικότητα» και τα ΜΜΕ – δηλαδή στην συνεργασία Λαμπράκη – Μπακατσέλου με ολίγη από Μπατατούδη – και τέλος το βαθύ, ηρωικό, «απροσκύνητο», αμετανόητο ΠΑΣΟΚ των φωτοπουλαίων των οποίων πλέον de jure και de facto ηγείται. Ο Βενιζέλος τόλμησε να πει κατά τη συζήτηση του μεσοπρόθεσμου, εγκαλώντας τον Σαμαρά για μειωμένη φιλοπατρία ότι παρά τις υψηλότερες δυνατότητές του, ο ίδιος αρκείται στα λιγότερα θυσιαζόμενος για τον τόπο! Παρόμοια αντιμετώπισε και τους ομόλογούς του στις Βρυξέλλες οι οποίοι απλώς τον αγνόησαν.

Έχετε ακούσει τα αγγλικά του Βενιζέλου; Τα γαλλικά του είναι χειρότερα! Ο ίδιος είναι ο ευφραδής ενός ακατάσχετου γλωσσικού κύματος το οποίο όμως δεν κουβαλάει κανένα ψάρι. Σημεία των καιρών.

Η μόνη επιτυχημένη θητεία του πολιτικού Βενιζέλου ήταν του κυβερνητικού εκπροσώπου. Αλλά και ο πρώην υπουργός οικονομικών, ο Παπακωνσταντίνου, έλαμπε ως κυβερνητικός εκπρόσωπος. Μετά τα σκάτωσε. Ομοίως ο κ. αντιπρόεδρος υπήρξε ολετήρας ως υπουργός τύπου, καταστροφή ως δικαιοσύνης, πύρινη λαίλαπα ως πολιτισμού. Ακόμη θυμόμαστε τα πανάκριβα ιδεολογήματα του, όπως λχ «ο πολιτισμός των πολιτισμών» ο και πολιτισμός των κολλητών καλούμενος.

Οι άνθρωποι αυτοί δεν έχουν καταλάβει τίποτε πέραν ίσως του 5 % της ηρωικής μείωσης των υπερβολικών αποδοχών τους. Έτσι, ο Βαγγέλης αντί να διαλύσει το κομματικό κράτος το οποίο και χρεοκόπησε, αγωνίζεται να το συντηρήσει με όποιο κόστος ποντάροντας στους συνδικαλιστές που είναι η ραχοκοκαλιά του ΠΑΣΟΚ και αφαιμάσσοντας και την τελευταία ικμάδα του ιδιωτικού τομέα. Το σύστημα είναι σύστημα επειδή είναι άδικο και ο αντιπρόεδρος είναι ο άνθρωπος του (χρόνια τώρα). Αν ήταν στη ΝΔ θα ήταν ο Ρουσόπουλος, στο ΚΚΕ η Κανέλλη, στο ΛΑΟΣ ο Καρατζαφέρης – Βορίδης σε οικονομική συσκευασία. Είναι όμως στο ΠΑΣΟΚ, είναι κυβέρνηση, είναι έτοιμος να (ξανα)κοροϊδέψει τους κουτόφραγκους στο εξωτερικό και να (ξανα)σχίσει τη γάτα στο εσωτερικό. Όλα αυτά βέβαια ως το φθινόπωρο. Οπότε και ο ευφυής Βαγγέλης θα (ξανα)διαπιστώσει πως όλα ήταν όνειρο θερινής νυκτός.... Κατά σύμπτωση τότε θα τερματίζει τις περιοδείες του με την «Ειρήνη» κι ο Φιλιππίδης μιμούμενος το Λαζόπουλο που μιμείται το Χατζηχρήστο και αφήνοντας, επιτέλους ήσυχο τον αρχαίο μας πρόγονο.

Λέτε να παρενέβη κι εδώ το ΔΝΤ;

ΥΓ.1 Δημοσιογράφοι και διαφημιστές μεθοδικά λοβοτόμησαν έναν προετοιμασμένο γενετικά κοινό. Το χρήμα και η κατανάλωση δηλαδή ως απόλυτες αξίες. Τι θα θυμάμαι από αυτό το καλοκαίρι: το πανικόβλητο ύφος του Γ.Α.Π. και το ιταμό του αντιπροέδρου. Παίζουν αμφότεροι, χάνουν αμφότεροι, αλλά εντελώς διαφορετικά πράγματα. Το τι χάνει ο τόπος θα το προσμετρήσουν οι επόμενες γενιές.

ΥΓ.2 Μόνη λύση: πρωθυπουργός ο Μάκης Ψωμιάδης. Εδώ κατάφερε, να ενώσει την Καβάλα με την Καλαμαριά. Δεν θα ενώσει ΝΔ ως ΠΑΣΟΚ;

ΥΓ.3 Η γενιά του Πολυτεχνείου κατάντησε η μουντζωμένη γενιά. Η βαθύτερη μελαγχολία των ημερών.